Fréttablaðið - 02.11.2019, Blaðsíða 78

VIÐ ERUM SVO LÁNSÖM
AÐ VERA HÉR MEÐ GRÆNA
ORKU, EN ÞÁ VELTIR
MAÐUR ÞVÍ FYRIR SÉR
HVAÐ ÞAÐ ER Í SPORINU
OKKAR SEM VELDUR ÞVÍ
AÐ ÞAÐ ER SVONA STÓRT.
Losun meðal Íslendings er 12 tonn á ári.
Til að ná markmiðum Parísarsamkomulagsins þarf einstaklingur að
vera undir 4 tonnum á þessu ári. Á næsta þarf að vera undir 3,9 tonnum.
n Mannesja sem
gengur eða hjólar,
flýgur ekki, er
vegan, býr ein,
eyðir undir 75
þúsund á mánuðí
í þjónustu og 65
þúsund í vörur
Kolefnisspor
5,73
tonn á ári
Jafngildir
árslosun
2,8
bíla
n Manneskja á
bensínbíl, flýgur
til Bretlands og
Evrópu einu sinni á
ári, borðar kjöt, býr
ein, eyðir undir 75
þúsund á mánuðí
í þjónustu og 65
þúsund í vörur
Kolefnisspor
9,89
tonn á ári
Jafngildir
árslosun
4,8
bílum
n Manneskja sem á
rafmagnsbíl, flýgur
til Bretlands og
Evrópu einu sinni á
ári, borðar kjöt, býr
ein, eyðir undir 75
þúsund á mánuðí
í þjónustu og 65
þúsund í vörur
Kolefnisspor
7,38
tonn á ári
Jafngildir
árslosun
3,6
bílum
Kolefnisreiknirinn er samst ar fsverkef ni OR og Eflu verkfræði-stofu og eru það þau Hólmfríður Sigurðar-dóttir, umhverf is-
stjóri Orkuveitu Reykjavíkur,
og Sigurður Loftur Thorlacius,
umhverfisverkfræðingur á Ef lu,
sem hafa unnið í sameiningu ásamt
samstarfsfólki að opnun reiknisins.
„Verkefnið á sér sögu tilviljana,“
segir Hólmfríður um það hvernig
kom til að fyrirtækin tvö fóru að
vinna saman en það hófst þegar Efla
var að kynna fyrir starfsmönnum
OR „Matarsporið“ sem kynnt var
fyrr á árinu.
Hún segir að fyrir kynningu hafi
verið búið að ræða innanhúss hjá
OR hvort eðlilegt framhald annarra
verkefna sem miða að því að draga
úr losun, eins og CarbFix-verkefni
upp á Hellisheiði, væri ekki að gera
eitthvað fyrir viðskiptavini þeirra,
sem eru allt að 60 til 70 prósent
þjóðarinnar.
Hún segir loftslagsmálin þess
eðlis að aldrei hafi komið til greina
að rukka fyrir aðgang að reikn-
inum.
„Það var strax tekin ákvörðun um
að þetta yrði opið. Loftslagsmálin
eru þess eðlis að okkur finnst að
fólk eigi að geta, án þess að borga
fyrir það, fengið upplýsingar um
sína stöðu varðandi kolefnissporið
upp á það hvernig það geti brugðist
við,“ segir Hólmfríður.
Hún segir að Íslendingar séu
miklir neytendur en það sé kannski
ekki öllum ljóst hvað það nákvæm-
lega sé við okkar neyslu sem geri
kolefnissporið svo stórt.
Erum í tólf tonnum en þurfum
að vera í fjórum
„Hinn almenni íbúi á Íslandi er
að losa um tólf tonn á ári og við
vitum að ef við ætlum að ná mark-
miðum Parísarsamkomulagsins þá
þyrftum við að vera núna í fjórum
tonnum,“ segir Hólmfríður.
Sigurður segir að það sé margt
sem þurfi að gera og málið sé ef til
vill f lókið fyrir venjulegt fólk. Marg-
ir hafi heyrt um kolefnisbókhald og
-losun en geri sér illa grein fyrir því
í hverju það felst.
„Þetta snýst ekki bara um það
sem er að gerast innan landfræði-
legrar einingar Íslands, heldur
einnig það sem við erum að kaupa
frá útlöndum og rannsóknir hafa
sýnt fram á að mjög mikið af lofts-
lagsáhrifum á sér stað erlendis,  í
tengslum við vöru sem við erum svo
að neyta hér á Íslandi. Það er einn
af hvötunum að því að fara í þetta
verkefni, að ná utan um hvað til-
heyrir einstaklingi og hans neyslu,“
segir Sigurður.
Hann segir að til dæmis í bók-
haldi Íslands sem skilað er alþjóð-
lega sé öll stóriðja en það sé ekki
endilega vandamál okkar sem ein-
staklinga hér.
„Álið sem er framleitt hér tilheyrir
ekki endilega einstaklingnum, held-
ur frekar álið í símanum sem Íslend-
ingurinn kaupir,“ segir Sigurður.
Hólmfríður segir að hugsunin
að baki reikninum sé þannig að
færa það nær okkur sem er að baki
kolefnissporinu. Hún hafi reynt að
nýta erlenda kolefnisreikna, en þeir
nýtist Íslendingum illa vegna þess
að kynding og lýsing hefur miklu
stærra kolefnisspor annars staðar
en hér.
„Við erum svo lánsöm að vera
hér með græna orku, en þá veltir
Höfum val á hverjum degi
Í dag geta einstaklingar í fyrsta skipti reiknað kolefnisspor sitt miðað við íslenskar aðstæður. Reiknivélin er að-
gengileg á netinu og er opin öllum. Losun meðal Íslendings er á ári tólf tonn, en þyrfti að vera í fjórum tonnum.
Hólmfríður Sigurðardóttir, umhverfisstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, og Sigurður Loftur Thorlacius, umhverfisverkfræðingur á Eflu. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
maður því fyrir sér hvað það er í
sporinu okkar sem veldur því að
það er svona stórt. Þegar við skoð-
um gögnin úr reikninum sjáum við
að kynding og lýsing er aðeins tvö
prósent kolefnissporsins en þetta
er þáttur sem þjóðirnar í kringum
okkur eru að berjast við. Það sem
eftir er eru þá ferðir, matur og vörur
og þjónusta og þar er tækifæri til að
gera betur,“ segir Hólmfríður.
Fyrir kolefnisreikninn hafa því
bæði verið framkvæmdar vistferlis-
greiningar á neyslu innan- og utan-
lands og þannig greind umhverfis-
áhrifin af því sem við kaupum og
notum „frá vöggu til grafar“.
„Það er svo mikilvægt að taka til
greina hver áhrifin eru til dæmis af
því að kaupa kjól sem er saumaður
í útlöndum, eða síma eða bíl eða
jafnvel eitt avókadó sem ræktað er
erlendis. Við þurfum að hugsa hvað
sú ákvörðun þýðir, því á hverjum
degi höfum við val um hvað við
ætlum að hafa í matinn, hvort við
ferðumst innan- eða utanlands,
hvernig bíl við kaupum, hvort við
erum á bíl eða hversu marga kjóla
við eigum,“ segir Hólmfríður.
Ábyrgðin liggi ekki einungis hjá
einstaklingum
Sigurður segir að þótt það sé mikil-
vægt fyrir einstaklinga að huga að
sinni neyslu þá sé nauðsynlegt að
muna að ábyrgðin liggi ekki ein-
göngu hjá einstaklingum, heldur
einnig hjá fyrirtækjum, ríki og
sveitarfélögum.
„Við erum ekki að skipa neinum
fyrir, heldur erum við einfaldlega
að veita fólki upplýsingar sem hafa
ekki almennilega verið fyrir hendi
áður því þótt ábyrgðin sé ekki ein-
göngu þeirra þá hljóta einstaklingar
að spyrja sig hverju þau séu að valda
í þessu og hvert þeirra kolefnisspor
sé í þessu öllu saman. Kolefnis-
reiknirinn er leið til að komast að
því,“ segir Sigurður.
Hólmfríður tekur undir það
og segir að það geti hjálpað ein-
staklingnum að ákveða að breyta
hegðun sinni og neyslu að færa
niðurstöðurnar til hans.
Hún segir að hér á landi hafi verið
stigið stórt skref árið 2015 þegar
hátt í 100 fyrirtæki skrifuðu undir
loftslagsyfirlýsingu Festu og Reykja-
víkurborgar og þau fengu aðstoð
við að setja sér markmið en að á
sama tíma sé lítið um leiðbeiningar
sem segi einstaklingum til um hvað
þeir geti gert.
Með kolefnisreikninum geti
fólk tekið upplýsta ákvörðun. Þar
sé hægt að finna upplýsingar um
losun meðal Íslendings samanborið
við hvernig losun þarf að vera til að
ná markmiðum Parísarsamkomu-
lagsins. Þegar búið er að reikna
sporið fær hver einstaklingur svo
ráð um hvernig hann geti minnkað
sína losun.
„Við viljum ekki skilja fólk eftir
í lausu lofti þegar það sér kolefnis-
sporið sitt, en miðað við til dæmis
meðal Íslending þarf kolefnissporið
að vera einn þriðji af því sem það er
í dag til að ná þeim markmiðum,“
segir Sigurður.
Reiknirinn sjálfur byggir á fyrr-
nefndum vistferlisgreiningum þar
sem umhverfisáhrifin eru rakin alla
leið upp og niður virðiskeðjuna.
„Það segir okkur hvert kolefnis-
spor einnar vöru er og það notum
við í kolefnisreikninum,“ segir
Sigurður.
Tækifæri fyrir framleiðendur
Til að reikna kolefnissporið þarf
að setja inn ýmsar breytur eins
og í hversu stórri íbúð maður býr,
hvað maður eyðir miklu  í f jar-
skipti, hversu mikið maður greiðir
fyrir húsnæðislánið, hversu margir
eru á heimilinu, hversu oft maður
f lýgur á ári, þær samgönguleiðir
sem maður nýtir á hverjum degi,
hvort maður neytir kjöts eða ekki
og hversu miklu maður eyðir í vörur
eða þjónustu á mánuði.
„Þetta er fyrsta útgáfan og við
verðum auðvitað að sjá hvernig við-
brögðin verða. Fólk verður kannski
ekki glatt að sjá niðurstöðurnar og
við lítum á þetta sem tækifæri til að
skilja út á hvað þetta gengur,“ segir
Hólmfríður.
Þau segja tækifærin sem fylgja
reikninum stór fyrir framleið-
endur til dæmis, því að miklu leyti
er það þeim háð hversu lítið hver
einstaklingur nær að gera kolefnis-
spor sitt. Það séu því mörg tækifæri
fólgin í því að framleiðendur merki
vörur sínar og kolefnissporið að
baki þeim.
„Bara það að vita meira hjálpar
okkur til aðgerða,“ segir Hólm-
fríður.
Sigurður tekur undir það og segir
að hann hafi orðið var við það víða
að fólk kalli ekki einungis eftir
aðgerðum til að bregðast við lofts-
lagsvánni, heldur kalli það einnig
eftir upplýsingum og telur að kol-
efnisreiknirinn geti aðstoðað við
það.
„Hvernig á maður að taka
ákvörðun um sína neyslu ef maður
veit ekki hvað er að valda kolefnis-
sporinu?“
Hægt er að reikna kolefnissporið
á kolefnisreiknir.is. 
Lovísa
Arnardóttir
lovisa@frettabladid.is
2 . N Ó V E M B E R 2 0 1 9 L A U G A R D A G U R34 H E L G I N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
0
2
-1
1
-2
0
1
9
0
5
:0
7
F
B
1
0
4
s
_
P
0
8
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
7
8
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
2
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
2
7
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
4
2
4
-7
C
0
4
2
4
2
4
-7
A
C
8
2
4
2
4
-7
9
8
C
2
4
2
4
-7
8
5
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
6
B

F
B
1
0
4
s
_
1
_
1
1
_
2
0
1
9
C
M
Y
K