Fréttablaðið - 22.04.2020, Blaðsíða 11

Okkur Íslendingum hefur gengið nokkuð illa að vinna ú r ý msum ef tir málum
banka hrunsins sem varð hér fyrir
rétt rúmum áratug. Allerfitt hefur
reynst að safna saman upplýs ing­
um um margt það sem þá gerð ist.
Núverandi stjórnvöld hafa geng­
ið nokkuð ákveðið fram í við leitni
sinni til að fela mál í leyndar hjúpi.
Sum gögn hafa ver ið læst inni til ára­
tuga, önnur er erfitt að nálgast og
ýmist borið við bankaleynd eins og í
tilfelli Eignarhaldsfélags Seðlabank­
ans og Lindarhvols, persónuvernd
líkt og með sölu fullnustueigna
Íbúða lánasjóðs (nú HMS), ellegar að
um viðskiptaleyndarmál sé að ræða
eins og um málefni Landsvirkjunar.
Ein af fremstu skyldum Alþingis
og þar með alþingismanna er að
sinna eftirlitsskyldu með fram­
kvæmda valdinu og stofnun um ríkis­
ins. Þingmenn hafa eink um þrjár
leiðir til að vekja athygli á málum
og/eða kalla eftir upp lýs ingum um
þau. Það er með fyrir spurnum, með
því að biðja um sérstaka umræðu
um tiltekið mál eða vekja máls á
þeim undir dagskrárliðnum „Störf
þingsins“. Í nokkur ár hefur pistil­
ritari gert nokkrar tilraunir til að fá
fram upplýsingar um tiltekin mál.
Það hefur gengið misilla og mjög
hægt. Mig langar hér að greina frá
fyrirspurnum um eitt ákveðið efni –
sölu fullnustueigna Íbúðalánasjóðs.
Á árunum eftir hrun misstu
þúsundir fjölskyldna húsnæði sitt í
hendur fjármálastofnana. Þær eignir
voru síðar seldar ýmist ein og ein eða
í „kippum“. Fjöldi einstaklinga sem
missti húsnæði sitt á þessum tíma
hefur verið í sambandi við þingmenn
þar á meðal þann sem ritar þennan
pistil í von um að fá að vita hvað varð
um eignir þeirra. Einnig í von um að
geta aftur eignast þak yfir höfuðið.
Engin frásögn sem pistilritari hefur
heyrt frá þessum aðilum lætur mann
ósnortinn.
Ég sendi inn fyrstu fyrirspurn
mína varðandi þetta mál snemma
árs 2018. Ég fékk svar við hluta fyrir­
spurnarinnar rétt um ári síðar en
vinnureglan er sú að fyrirspurnum
þingmanna sé svarað innan hálfs
mánaðar eða að beðið sé um frest til
svara. Í þessu hlutasvari kom fram að
um 4.600 íbúðir höfðu verið teknar
af fólki af Íbúða lánasjóði á árunum
2010 til ársloka 2017. Fyrir þær höfðu
verið greiddar um 57 milljarðar
króna. Þegar ég óskaði frekari upp­
lýsinga, þ.e. hverjir hefðu keypt, var
borið við persónuverndarsjónar­
miðum. Boðið var upp á að svar yrði
sent Alþingi og þinginu látið eftir
hvort það yrði birt. Eftir að hafa innt
bæði félags­ og barnamálaráðherra
svo og dómsmálaráðherra eftir upp­
lýsingum um kaupendur, sem eru
NB opinberar upplýsingar og liggja
fyrir í þinglýsingabókum, alls fimm
sinnum á árunum 2018 og 2019 án
þess að fá svör, leitaði ég liðsinnis
forseta Alþingis og forsætisnefndar.
Rétt er hér að þakka viðbrögð for­
seta Alþingis og starfsmanna þess
við þeirri bón.
Í framhaldi af því var unnið minn­
is blað af lögfræðisviði þings ins þar
sem fram kemur að persónuverndar­
lög gilda ekki um Alþingi. Þar kemur
einnig fram að Alþingi ritstýrir ekki
svörum ráðherra við fyrirspurnum,
svör in eru birt í Alþingistíðindum
um leið og þau berast skv. þing­
skapa lögum. Að síðustu kemur
fram í minnisblaðinu að svör þeirra
tveggja ráðherra sem um ræðir við
fyrirspurnum mínum standast
hvorki þingskapalög né lög um ráð­
herraábyrgð.
Svo langt var gengið að ráðherr­
arn ir skirrðust ekki við að brjóta
þing skapalög og fara á svig við ráð­
herra ábyrgð til að viðhalda þögg un
í málinu, en þetta hefur félags­ og
barnamálaráðherra nú gert undan­
farin þrjú ár. Allt virðist lagt að
veði til að koma í veg fyrir að opin­
berað verði hverjir gerðu sér veislu úr
ógæfu annarra á árunum eftir hrun.
Með rök minnisblaðs lögfræði­
sviðs Alþingis í farteskinu lagði ég
fyrirspurn mína fram í sjöunda
sinn nú í byrjun febrúar. Svar hef­
ur ekki borist en þegar ýtt var eft­
ir málinu nýlega var skyndilega
beðið um ótímabundinn frest til
að svara fyrirspurninni sem nú
varðar upplýsingar um sölu fulln­
ustueigna Íbúðalánasjóðs (nú HBS)
til síðustu áramóta. Enn er beðið
svars og í ljósi reynslunnar virðist
félags­ og barnamálaráðherra ætla
að hanga á svarinu til þingloka en
þá dettur fyrirspurnin upp fyrir
og þarf að endurtaka hana á næsta
þingi. Hvað er þá til ráða? Einfalda
svarið er að hægt er að bera fram
vantraust á ráðherra sem brýtur lög
um ráðherraábyrgð. Hætt er við að
meirihlutinn að baki viðkomandi
slái um hann skjaldborg og felli van­
traustið. Færi svo tæki sami meiri­
hluti ábyrgð á lögbrotum viðkom­
andi ráðherra. Það yrði athyglis verð
niðurstaða. Annar möguleiki er að
stefna ráðherrunum fyrir dóm til að
fá upplýsingarnar fram. Eitt er víst
að einskis verður látið ófreistað til
að fá niðurstöðu í þessu máli.
Leyndarhyggja og laumuspil
FRÉTTIR, FÓLK &
MENNING á Hringbraut
og hringbraut.is
Fylgstu með!
Dagskráin
á Hringbraut
,,Umhyggjuhagkerfi er það
sem við tökum út úr þessari
kreppu,’’
segir Katrín Jakobsdóttir forsætis-
ráðherra. Katrín er á einlægum nótum í
viðtali hjá Ásdísi Olsen í þættinum Undir
yfirborðið og notar orð eins og auðmýkt,
mannúð, kvennasamstaða,
gegnsæi, jafningjastjórnun, kvenorka og
umhyggjuhagkerfi.
Umræðuefni þáttarins er kvenna-
samstaða og umhyggjuhagkerfi
en auk Katrínar er rætt við Hönnu Björgu
Vilhjálmsdóttur, jafnréttisfrömuð.
Þátturinn er sýndur á Hringbraut
kl. 20:00 í kvöld.
Þorsteinn
Sæmundsson
þingmaður
Miðflokksins
Í framhaldi af því var unnið
minnisblað af lögfræði-
sviði þingsins þar sem fram
kemur að persónuverndar-
lög gilda ekki um Alþingi.
Nú þegar Alþingi er með alla sína þingmenn starf hæfa og góðan fjarfundarbúnað
ber því skylda til þess að afgreiða
þingmál sem eru bein viðbrögð við
faraldrinum (kölluð COVID­mál).
Það höfum við gert og verið í líf leg­
um umræðum í þingsal um leið og
við virðum sóttvarnir. Fundarskjáir
vítt og breitt um húsnæði Alþingis
tryggja að það gengur upp. Ávallt
eru aðeins þeir í sal sem ræða mál
eða hafa uppi andsvör (oftast 5­10
þingmenn). Aðrir fylgjast með og
fjöldinn í þingsal alla jafna svipaður
og þegar enginn er faraldurinn!
Fjöldatakmörkun brast í fyrsta
og eina skipti þegar nokkrum
mönnum var ofaukið í þingsal 16.
apríl. Þá átti að hefja þóf um fundar­
stjórn forseta en með öðrum orðum
um dagskrá þingfundarins. Fimm
þingmönnum var þar ofaukið, á
þeirra ábyrgð.
Ásakanir og feluleikur með
raunverulegar ástæður upphlaups
stjórnarandstöðunnar er rauna­
legur; orð um aðför að lýðræðinu
alröng. Á dagskrá þingsins voru
nokkur stjórnarmál, m.a. um
hollustuhætti á vinnustöðum,
sjúkratryggingar, stuðning við
sprota­ og nýsköpunarfyrirtæki
og framkvæmdasjóð ferðamanna,
og samvinnuverkefni í vegagerð.
Fyrir þeim átti ráðherra að mæla,
þingmenn að ræða innihaldið, hafa
uppi andsvör ef svo bæri undir, en
málum svo vísað til þingnefnda
sem nota fjarfundarbúnað. Flokkar
stjórnarandstöðunnar virðast aftur
á móti vilja hindra að löngu kunn
stjórnarmál komist áleiðis í alllangt
en brýnt vinnuferli. Bera fyrir sig
sóttvarnir eða að mál séu „í ágrein­
ingi“. Hvað annað ætli gildi um flest
stjórnarmál?
Einna verst er þó orðræðan um
að semja skuli um framlagningu
stjórnarmála. Þau eru að öllu
jöfnu í forgangi á þingdagskrá
í þi ng bu nd nu lýðr æ ði . Að
sjálfsögðu var gert samkomulag
í upphaf i faraldursins um að
COVID­mál hefðu forgang alla
leið til atkvæðagreiðslu. En engin
stjórnarandstaða getur svo krafist
þess að auki, ef nægt rými er í tíma
og rúmi, að þingstarf á borð við
fyrstu umræðu um stjórnarmál og
nefndastarf, sem oftast tekur vikur
með hvert mál, leggist með öllu af.
Á fimmtudaginn lágu engin hrein
COVID­mál fyrir. Virðing fyrir
þingbundnu lýðræði felst í að nýta
ekki undantekningarástand (t.d.
faraldur) til þess að halda aftur af
reifun annarra þingmála og kleifri
nefndavinnu, auk þess sem mörg
fyrirliggjandi þingmál til fyrstu
umræðu varða beinlínis atvinnu
fólks, efnahagsmál og velferðina;
varða viðbrögð við faraldrinum
þegar allt kemur til alls! Hver eru
rökin fyrir slíkum töfum?
H r o l l k a l d u r t ö l v u p ó s t u r
Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar
16 . apr íl , sem ha nn misst i
greinilega úr höndum sér til
annarra en flokksmanna, afhjúpar
a n d l ý ð r æ ð i s l e g a p ó l i t í s k a
aðferðafræði með þessum kjarna:
Því f leiri óumdeild stjórnarmál
sem andstaðan skemmir fyrir
í núverandi ástandi, hvað sem
gagnsemi þeirra líður, þeim mun
betra fyrir mig og mína. Í póstinum
af hjúpast gróf tilraun til að grafa
undan þingbundnu lýðræði sem
ekki má líða. Eru aðrir úr forystu
stjórnarandstöðunnar samþykkir
þessari aðferðafræði? Ég vona ekki,
en það á eftir að koma í ljós.
Svona virkar
þingbundið lýðræði
Ari Trausti
Guðmundsson
þingmaður VG
En engin stjórnarandstaða
getur svo krafist þess að
auki, ef nægt rými er í tíma
og rúmi, að þingstarf á borð
við fyrstu umræðu um
stjórnarmál og nefndastarf,
sem oftast tekur vikur með
hvert mál, leggist með öllu af.
S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð 11M I Ð V I K U D A G U R 2 2 . A P R Í L 2 0 2 0