Fréttablaðið - 22.04.2020, Qupperneq 24

Helgi Vífill
Júlíusson
helgivifill@frettabladid.is
Fjöldi íslenskra fyrir-tækja er í fjárhagslegri gjörgæslu um þessar mundir. Bankar og hið opinbera þurfa að taka mikilvægar ákvarðanir
f ljótlega til að tryggja að við kom-
umst í gegnum áskoranir næstu
mánaða f ljótt og vel, segir Brynja
Baldursdóttir, framkvæmdastjóri
Creditinfo.
Hún segir að það þurfi að innleiða
stafrænar og sjálfvirkar lausnir til
að meta raunverulega stöðu fyrir-
tækja og taka hraðar, markvissar
og hlutlausar ákvarðanir í kjölfarið.
„Það er afar brýnt að nota þau tæki
og tól sem við höfum til að greina
stöðu fyrirtækja til að stýra erfiðum
björgunaraðgerðum.“
Brynja bendir á að fyrirtækin
séu undirstaða blómlegs samfélags
og veiti fjölda fólks vinnu. „Mark-
miðið hlýtur að vera að halda sem
flestum í vinnu, tryggja að hér séu
styrkar stoðir og að viðspyrnan
verði sem kröftugust þegar faraldr-
inum lýkur. Það er mikilvægt að
nýta okkar sameiginlegu sjóði til
að bjarga þeim fyrirtækjum sem
eru lífvænleg og tryggja að líf línan
til þeirra sé traust. En á sama tíma er
ekki sanngjarnt að nota þessa sömu
sjóði til að bjarga fyrirtækjum sem
voru komin í alvarlegan vanda fyrir
þessa krísu,“ segir hún.
Þrettán prósent stóðu afar illa
Brynja segir að af tæplega 18 þús-
und fyrirtækjum á Íslandi sem séu
í daglegum rekstri hafi um þrettán
prósent verið annað hvort á van-
skilaskrá eða með mjög lélegt láns-
hæfismat í upphafi árs eða áður en
áhrifa COVID fór að gæta.
„Til að aðgerðirnar virki sem best
fyrir heildina þurfa lausnirnar að
vera sérsniðnar að þörfum hvers
og eins. Þetta er ekki ein stærð sem
gildir fyrir alla. Nauðsyn sértækra
lausna verður mikilvægari þegar
fram í sækir, til dæmis vegna hruns
í ákveðnum atvinnugreinum,“ segir
hún.
Með hvaða hætti getur sjálfvirkni
komið að góðum notum við að taka
ákvarðanir þegar verið er að bjarga
fyrirtækjum á tímum kórónaveir-
unnar?
„Á næstu dögum og vikum þarf
að meta nokkur þúsund fyrirtæki
til þess að ákvarða hvort og þá
hvaða úrræði eigi að standa þeim
til boða. Það er mjög mikilvægt að
hér sé vandað vel til verka og unnið
hratt. Fyrirtækin hafa ekki margar
vikur til að bíða eftir svari. Þá er
einnig lykilatriði að ákvörðunin sé
hlutlaus, byggð á staðreyndum og
gögnum en ekki huglægu mati.
Góðu fréttirnar eru að inn-
viðirnir hérna eru góðir. Við erum
frekar vel tæknivædd og aðgengi að
gögnum er mun betra en gerist og
gengur í mörgum öðrum löndum.
Á síðustu árum hafa fjártæknifyrir-
tæki sprottið upp úti um allan heim
og við höfum ekki farið varhluta af
því. Mikil áhersla hefur verið lögð
á að tæknivæða fjármálaþjónustu
til einstaklinga, enda er massinn
þar og mikill ávinningur. Auk þess
er mun flóknara að meta fyrirtæki
en einstaklinga í þessum tilgangi. Í
dag er til dæmis hægt að sækja um
húsnæðislán og fá fullt greiðslu-
mat á nokkrum mínútum, ferli sem
tók margar vikur og kostaði mikla
vinnu við gagnaöf lun fyrir bara
nokkrum árum.
Sjálfvirknivæðing ferla og sjálfs-
afgreiðsla í þjónustu til fyrirtækja er
næst og með öllum þeim ákvörðun-
um sem þarf að taka þessa dagana
þarf að stíga stór skref í þeim efnum
á skömmum tíma. Við höfum hrein-
lega ekki efni á að taka langan tíma í
þetta núna. Úrræðin þurfa að koma
strax.“
Dagar en ekki vikur
Hve hratt væri hægt að sjálfvirkni-
væða þá ferla? Hver er munurinn á
að sjálfvirknivæða lán til einstakl-
inga og fyrirtækja?
„Grunnvirknin er til og þekk-
ingin líka. Við erum því að tala
um nokkra daga frekar en margar
vikur. Flækjustigið liggur í því að
það eru svo margar breytur sem
koma að ákvörðun um lífvænleika
og greiðslugetu fyrirtækja, miklu
fleiri en þegar verið er að meta ein-
stakling. Stærstu fyrirtækin munu
alltaf þurfa handvirkt mat þar sem
flækjustigið er svo mikið og stórar
upphæðir í spilinu. En það er til
mikið af upplýsingum um lítil og
meðalstór fyrirtæki sem hægt er að
byggja sjálfvirkar ákvarðanatökur
á. Þetta eru til dæmis ársreikningar,
lánshæfismat, vanskilasaga, tekjur
og viðskiptasaga.
Með réttri notkun á þeim upplýs-
ingum er hægt að leggja mjög áreið-
anlegt, sjálfvirkt mat á stóran hluta
fyrirtækjanna og afgreiða úrræði til
þeirra. Þannig er hægt að flýta fyrir
afgreiðslu til stórs hluta fyrirtækja,
mál sem þurfa nánari yfirlegu geta
þá farið í handvirkt ferli sem tekur
lengri tíma. Þetta er vel þekkt ferli
úr einstaklingsþjónustu sem virkar
jafn vel fyrir fyrirtæki.“
Hver er munurinn á aðstæðum á
Íslandi til að sjálfvirknivæða ferla
fyrir lán miðað við önnur Vestur-
lönd?
„Vesturlönd eru almennt orðin
vel tæknivædd en Ísland er mjög
vel í stakk búið til að vera í forystu.
Við erum svo fá að það er allt tals-
vert einfaldara hér. Fjárhagslegar
upplýsingar eru á fáum stöðum;
við erum með Reiknistofu bank-
anna sem rekur grunnkerfið, við
erum með eina vanskilaskrá og árs-
reikningar eru til á stafrænu formi
mörg ár aftur í tímann. Hér eru
einnig þrír stórir viðskiptabankar
á meðan fjöldi banka hleypur á
tugum eða hundruðum í f lestum
öðrum löndum. Það er lykilatriði
að upplýsingar séu miðlægar og
aðgengilegar. Þess vegna eigum við
að geta brugðist hratt og rétt við, við
verðum að vinna saman að lausnum
og nýta það sem við höfum. Það á
eftir að skipta sköpum.“
Vanskil ekki aukist að ráði
Hagkerfið hafði kólnað hratt fyrir
kórónaveiruna. Höfðu vanskil auk-
ist á þeim tíma? Voru mörg fyrirtæki
í ferðaþjónustu í vanskilum fyrir
kórónaveiruna?
„Vanskil virðast ekki hafa aukist
að ráði síðustu misseri en vanskil
í ferðaþjónustu eru hlutfallslega
meiri en heildarinnar og fyrirtæki
í ferðaþjónustu virðast vera lengur
í vanskilum en áður. Hlutfallslega
virðast þó ekki f leiri ferðaþjón-
ustufyrirtæki lenda á vanskilaskrá
en áður.
Það eru allar líkur á að vanskil
muni aukast en erfitt er að spá fyrir
um hve mikil aukningin verður og
hvaða fyrirtæki eða atvinnugeirar
verða verst úti.
Ýmsar ástæður gera allar spár
erfiðar eins og til dæmis óvissa
um hversu lengi ástandið varir og
hversu yfirgripsmiklar efnahags-
ráðstafanir íslenskra stjórnvalda
verða. Enn fremur fer niðurstaðan
að miklu leyti eftir því hvernig
aðrar þjóðir bregðast við og svo því
hvort áhrifin eru varanleg eða hvort
um frestunaraðgerðir neytenda er
að ræða, hvort verið sé að fresta
viðburðum, innkaupum og ferða-
lögum þar til veiran er gengin yfir
eða hætta við.“
Misskilningur ASÍ
ASÍ og Neytendasamtökin kölluðu
eftir því að þið hættuð að halda utan
um vanskilaskrá vegna fjárhags-
erfiðleika hjá fólki sem rekja má til
kórónaveirunnar. Hvernig horfir
það við þér?
„Ég tel að þessi krafa hafi verið á
misskilningi byggð. Í fyrsta lagi þá
berast beiðnir um skráningar til
okkar frá kröfuhöfum, Creditinfo
skráir engan á vanskilaskrá að eigin
frumkvæði. Vanskilaskrá er nauð-
synlegt tæki til áhættustýringar
fyrir lánveitendur, líka þá sem eru
að veita aðilum vörur og þjónustu út
á reikning. Ef hún væri ekki til stað-
ar þyrftu lánveitendur að vera með
miklu strangari kröfur á lántaka,
sem þýðir í rauninni að aðgangur
að lánsfé myndi skerðast. Önnur
sviðsmynd er að afskriftir myndu
aukast mikið, sem myndi leiða til
hærri vaxta eða lántökukostnaðar
fyrir góða lántaka, sem langflestir
eru. Annað mikilvægt hlutverk
vanskilaskrár er líka að vernda lán-
takann, það er að hann skuldsetji
sig ekki um of og lendi mögulega í
enn meiri vandræðum.
Á tímum eins og þeim sem við
lifum núna er þetta hlutverk enn
mikilvægara. Vanskil koma ekki
til okkar fyrr en í fyrsta lagi eftir
40 daga vanskil, 90 dagar er mjög
algengt, svo það er enginn að detta
inn á vanskilaskrá í dag vegna mála
sem urðu til vegna COVID. Við verð-
um að athuga að það er einmitt sér-
lega mikilvægt að vel sé haldið utan
um vanskil sem eru ekki til komin
vegna COVID til þess að hægt sé að
beina úrræðum til þeirra sem voru
í góðum málum fyrir. Það má líka
nefna að frystingar lána hafa ekki
áhrif á lánshæfismat hjá okkur.“
Creditinfo starfar í 33 löndum.
Geturðu nefnt dæmi um með hvaða
ólíka hætti er verið að bregðast
efnahagslega við kórónaveirunni?
Hvernig erum við að bregðast við
ástandinu samanborið við önnur
ríki sem þið starfið í?
„Það er áhugavert að sjá að það er
mjög mismunandi hvaða björgun-
araðgerðir er verið að setja í gang.
Frystingar og styrkir eru auðvitað
mjög algeng úrræði. Íslensk stjórn-
völd hafa verið að kynna sín úrræði
og þó að mörgum finnist ekki nóg
gert þá er alveg augljóst að allir eru
að vanda sig og það er mikill sam-
hugur þvert á allar f lokkslínur um
að ríkið eigi að stíga inn í aðstæður
fyrir bæði fyrirtæki og einstaklinga.
Þetta er mikill styrkleiki að ekki sé
verið að eyða tíma í pólitískt karp.
Creditinfo starfar meðal annars í
Afríku og hafa til dæmis stjórnvöld
í Kenía lokað á allar tegundir van-
skilaskráninga nema frá bönkum.
Þar er meirihluti þjóðarinnar ekki
í bankakerfinu, ekki með nein lán
eða innlánsreikninga. Fólk er hins
vegar að taka alls konar lán og sum
af miður ábyrgum aðilum og er
aðgerðin til að stemma stigu við
því. Þetta þýðir hins vegar að mikil
Engan tíma
má missa í
baráttunni
Mörg fyrirtæki eru í gjörgæslu vegna kórónaveir-
unnar. Þau hafa ekki tök á að bíða lengi eftir aðstoð.
Sjálfvirkni er lykillinn að hlutleysi við björgunina.
Vanskil virðast
ekki hafa aukist að
ráði síðustu misseri en
vanskil í ferðaþjónustu eru
hlutfallslega meiri en
heildarinnar og fyrirtæki í
ferðaþjónustu virðast vera
lengur í vanskilum en áður.
„Með réttri notkun á þeim upplýsingum er hægt að leggja mjög áreiðanlegt, sjálfvirkt mat á stóran hluta fyrirtækjanna og afgreiða úrræði til þeirra. Þannig er hægt að flýta fyrir afgreiðslu til stórs hluta fyrirtækja,” segir Brynja Baldursdóttir. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
2 2 . A P R Í L 2 0 2 0 M I Ð V I K U D A G U R8 MARKAÐURINN