Fréttablaðið - 22.04.2020, Qupperneq 30

Skotsilfur Sögulegt verðhrun á bandarískri hráolíu
Verð á bandarískri hráolíu, West Texas Intermediate, sem er til afhendingar í næsta mánuði hrundi á mánudag og varð neikvætt í fyrsta sinn í sög-
unni. Sökum kórónafaraldursins hefur eftirspurn eftir olíu nær þurrkast upp á sama tíma og olíutankar víða í Bandaríkjunum eru að fyllast. MYND/AFP
Þessa mánuðina eru all-f lest lönd í heiminum að ganga í gegnum kreppu. Alþjóðagjald-eyrissjóðurinn spáir því að verg landsfram-
leiðsla dragist saman um 6,6% í Evr-
ópu og 7,2% á Íslandi á árinu 2020
og aukist um 4,5% í Evrópu og 6%
á Íslandi á árinu 2021. Til að stuðla
að sem mestum bata er mikilvægt
að stjórnvöld beiti öllum þeim
tækjum sem þau búa yfir á skyn-
saman hátt, og hafi jafnframt í huga
hvaða aðgerðir hafa reynst illa við
að styrkja efnahagslífið og velferð
almennings í kreppum.
Verndarstefna dýrkeypt
Í kreppum kemur iðulega upp sú
umræða að vernda þurfi innlenda
atvinnustarfsemi til að halda fyrir-
tækjum í rekstri og fólki í vinnu.
Reynslan hefur hins vegar sýnt að
verndarstefna er slæm leið til þess.
Að loka markaði af frá utanaðkom-
andi samkeppni gerir fyrirtækjum
kleift að hækka verð, minnka fram-
leiðslu og vanrækja vöruþróun sem
leiðir að lokum til enn dýpri og
lengri kreppu. Í því samhengi má
nefna að það hefur verið metið að
framleiðni myndi lækka um 13%
ef gripið yrði til þess ráðs að stöðva
viðskipti á milli Evrópusambands-
ríkjanna, s.s. vegna verndarstefnu.
Kreppan mikla
Í kreppunni miklu sannfærðu
iðnjöfrar Roosevelt forseta um að
nauðsynlegt væri að draga úr sam-
keppniseftirliti og auka samstarf
fyrirtækja. Áhrif þessa hafa m.a.
verið metin svo að heildsöluverð
hafi verið 24% hærra en ella árið
1935 vegna breytinganna. Breyt-
ingarnar, ásamt kröfum um að laun
ættu einnig að vera yfir markaðs-
verði, eru taldar hafa leitt til 25%
meira atvinnuleysis og að kreppan
hafi staðið yfir allt að sjö árum
lengur en ella. Árið 1938 breyttu
bandarísk yfirvöld um stefnu og
lögðu áherslu á að samkeppni og
beiting samkeppnisreglna væri
nauðsynleg til þess að tryggja
efnahagslegar framfarir og velferð
almennings. Bati sem hófst í banda-
rísku efnahagslífi í framhaldinu
hefur verið rakinn til þessa.
Óeðlileg forgjöf
Sem v iðbrögð v ið núverandi
kreppu eru stjórnvöld í þeim
löndum, sem hafa færi á, að grípa
til ýmissa aðgerða til þess að styðja
fólk og fyrirtæki. Til að tryggja að
sá stuðningur raski ekki samkeppni
þurfa ríki á Evrópska efnahags-
svæðinu að fylgja regluverki um
ríkisstuðning. Þrátt fyrir að stuðn-
ingurinn uppfylli hið evrópska
regluverk verða íslensk stjórnvöld
að gæta þess að stuðningurinn og
útfærsla hans sé með þeim hætti að
hann veiti hvorki einstökum fyrir-
tækjum né atvinnugreinum óeðli-
lega forgjöf.
Leiðin áfram
Á undanförnum áratug tókst
í slen sk u m st jór nvöldu m að
mörgu leyti vel til í viðbrögðum
sínum við f jármálakreppunni
sem hófst á árinu 2008. Ekki var
farin sú leið að vernda innlenda
markaði heldur hafa tollar verið
afnumdir og lækkaðir auk þess
sem samkeppnislögin voru styrkt
árið 2011. Þá voru íslensk stjórnvöld
einbeitt í því að nema úr gildi
gjaldeyrishöft og krefjast þess að
endurreist fjármálafyrirtæki virtu
kröfur samkeppnislaga. Þessu til
viðbótar hefur atvinnuvega- og
nýsköpunarráðuneytið, í samstarfi
við Samkeppniseftirlitið, haft
umsjón með matsverkefni OECD
sem miðar að því að greina og meta
regluverk með tilliti til þess hvort
það hamli samkeppni, og koma
auga á leiðir til úrbóta.
Til að styrkja íslenskt efnahags-
líf og velferð almennings til fram-
tíðar er mikilvægt að stjórnvöld
haldi áfram að opna markaði,
betrumbæta regluverk og tryggja
að umgjörð íslenskra samkeppnis-
yfirvalda veiti þeim svigrúm til
þess að ef la virka samkeppni.
Jafnframt ber að huga að því við
útfærslu ríkisstuðnings að ávallt sé
valin sú leið sem raskar samkeppni
hvað minnst, fyrirtækjum sé ekki
mismunað með ómálefnalegum
hætti, fyrirtæki nýti sér ekki ríkis-
stuðning til samkeppnishamlandi
uppkaupa á keppinautum, eignir
séu seldar með gagnsæjum hætti
við endurskipulagningu fyrirtækja,
spornað sé við óæskilegum stjórn-
unar- og eignatengslum og svigrúm
til að ef la samkeppni verði nýtt.
Framangreindar aðgerðir munu
tryggja hvað best velsæld hér á
landi til lengri tíma.
Samkeppni í kreppum 
Valur Þráinsson
aðalhagfræðing-
ur Samkeppnis-
eftirlitsins
Tekjulausir mánuðir og full-komin óvissa um framvindu móta er tæplega nokkuð sem
félögin í ensku úrvalsdeildinni í
knattspyrnu höfðu búið sig undir.
Að ýmsu er að keppa í deildinni og
það kostar skildinginn. Það er dýrt
að keppa um titilinn, sæti í Evrópu-
keppni eða að forðast fall niður um
deild og því eru félögin yfirleitt
rekin rétt við núllið. Hjá mörgum
þeirra má lítið út af bregða í rekstr-
inum og það ástand sem nú ríkir
vekur eðlilega upp spurningar um
afdrif einstakra liða.
Eins og svo oft áður eru þó ekki
allir jafnir. City og United frá Man-
chester, Arsenal og Tottenham hafa
sem dæmi borð fyrir báru sem West
Ham skorti og því hafa eigendur
Hamranna neyðst til að ráðast
í umfangsmiklar aðgerðir til að
halda liðinu á floti næstu vikurnar.
Þar sem um tímabundið ástand er
að ræða er stóra verkefnið, rétt eins
og hvað atvinnulífið hér heima
varðar, að fleyta liðunum í gegnum
klandrið meðan á því stendur og
lágmarka skaðann. En þar sem alls
er óvíst hve lengi ástandið varir og
til hvaða mótvægisaðgerða verður
gripið af hálfu knattspyrnusam-
banda freista úrvalsdeildarliðin
þess nú að lágmarka útgjöld og
hámarka tekjurnar.
Hvað útgjöldin varðar snýst allt
um launagreiðslur, sem nema um
2/3 hlutum veltu að meðaltali en
allt að 85% hjá sumum. Ekkert varð
úr tilraun til að samræma frestun
eða lækkun launa en fæst félögin
munu, án umtalsverðrar aðstoðar,
bera núverandi launakostnað
nema um skamma hríð. Formaður
Burnley hefur sem dæmi sagt félag-
ið stefna í greiðsluþrot síðsumars
ef ekkert verður að gert. Sjón-
varpsútsendingar skila félögunum
að meðaltali helmingi tekna og
allt að 80% hjá minni félögunum.
Til að samningar standi má reikna
með að ljúka þurfi þeim umferðum
sem eftir eru án þess að stytta þurfi
næsta tímabil.
Á þessum tímapunkti er óþægi-
lega mikið um spurningar og allt
of fátt um svör. Meðal þess sem
við getum þó spurt okkur er hvort
félögum þessarar vinsælustu knatt-
spyrnudeildar heims verði hrein-
lega leyft að fara meidd af velli eftir
þessa tveggja fóta tæklingu. Ætli
það sé nú ekki líklegra að þeim
verði tjaslað saman og haldið inn
á þó sum þeirra verði með rifna
buddu.
Eru uppáhaldsliðin okkar nokkuð í hættu?  
Björn Berg
Gunnarsson
deildarstjóri
greiningar og
fræðslu hjá
Íslandsbanka
Hvað tefur?
Rétt tæplega mán-
uður er liðinn frá
því að Seðla-
banki Íslands,
undir stjórn
Ásgeirs Jóns-
sonar, tilkynnti að
bankinn myndi fylgja
í fótspor seðlabanka beggja vegna
Atlantsála með því að hefja bein
kaup á skuldabréfum ríkissjóðs á
eftirmarkaði. Þannig á að koma í
veg fyrir að aukin ríkisútgjöld hækki
langtímavexti. Engin skuldabréf
hafa enn verið keypt en í millitíðinni
hafa Lánamál ríkisins boðið út tölu-
vert magn ríkisskuldabréfa. Margir
á markaði eru byrjaðir að furða sig
á seinaganginum og velta fyrir sér
hvað geti verið að tefja þessa mikil-
vægu aðgerð. Hvað er svona flókið?
Sjálfsblekking
Bogi Nils Boga-
son, forstjóri
Icelandair, vinnur
nú að því ásamt
stjórnendateymi
sínu að tryggja
rekstur félagsins til
framtíðar. Fyrirhugað
er að sækja aukið fé til fjárfesta en
forsenda þess að það takist er að
samið verði um verulega lækkun
launakostnaðar. Í því ljósi vekja
furðu yfirlýsingar flugstétta, meðal
annars Flugfreyjufélagsins, um að
þær muni ekki taka á sig launaskerð-
ingar. Á tímum sögulegs atvinnu-
leysis – þegar starfsemi Icelandair
er í lamasessi – kemur slíkt tal ekki
heim og saman við veruleikann.
Stóru málin
Kolbeinn Óttarsson Proppé, þing-
maður VG, hefur lengi
verið talsmaður
þess að ríkið hafi
tögl og haldir í
fjármálakerfinu.
Ef þingmaðurinn
næði sínu fram
myndi ríkið reka
samfélagsbanka, stofna
fjárfestingabanka loftslagsins
og kasta arðsemiskröfunni út í
hafsauga. Kolbeinn skrifaði nýlega
pistil þar sem hann talar fyrir því að
ríkið festi kaup á „einkafyrirtækinu“
Auðkenni, sem gefur út rafræn
skilríki. Nú er lag að skoða það af
fullri alvöru, skrifar þingmaðurinn.
Ríkisbankarnir tveir fara saman með
helmingshlut í Auðkenni. Fyrir-
tækinu verður í besta falli lýst sem
hálfgerðu einkafyrirtæki. Og brýnni
mál hljóta að vera á dagskrá.
Sjónvarpsútsend-
ingar skila félög-
unum að meðaltali helmingi
tekna og allt að 80% hjá
minni félögunum.
2 2 . A P R Í L 2 0 2 0 M I Ð V I K U D A G U R14 MARKAÐURINN