Fréttablaðið - 25.07.2020, Síða 8

Gunnar
ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Helgi Magnússon FORSTJÓRI OG ÚTGEFANDI: Jóhanna Helga Viðarsdóttir RITSTJÓRI: Jón Þórisson jon@frettabladid.is, FRÉTTASTJÓRAR: Aðalheiður Ámundadóttir adalheidur@frettabladid.is
Ari Brynjólfsson arib@frettabladid.is, Garðar Örn Úlfarsson gar@frettabladid.is MARKAÐURINN: Hörður Ægisson hordur@frettabladid.is FRÉTTABLAÐIÐ.IS: Kristjón Kormákur Guðjónsson kristjon@frettabladid.is.
Fréttablaðið kemur út í 80.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í
gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Kalkofnsvegur 2, 101 Reykjavík Sími: 550 5000, ritstjorn@frettabladid.is HELGARBLAÐ: Björk Eiðsdóttir bjork@frettabladid.is MENNING: Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrunb@frettabladid.is
LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is

Í rökræðu um
dánaraðstoð
er stutt í
tilfinningar
og þegar svo
er, víkja
rökin oft.
Jón
Þórisson
jon@frettabladid.is
Mín skoðun Lára G. Sigurðardóttir
Af og til ratar í fjölmiðla hérlendis umræða um dánaraðstoð. Slík aðstoð er möguleg í nokkrum ríkjum heims en er ekki hér á landi. Alla vega ekki fyrir opnum tjöldum.Gerðar hafa verið atlögur að því að
fá Alþingi til að afgreiða þingsályktunartillögu um
dánaraðstoð, þar sem heilbrigðisráðherra væri falið
að draga saman gögn um dánaraðstoð og lagaramma
um hana í löndum þar sem hún er leyfð, ástæður og
skilyrði aðstoðarinnar.
Tekið er fram í tillögunni að hún feli ekki í sér álit á
hvort ástæða sé til að breyta lögum hér á landi, heldur
sé markmið flutningsmanna tillögunnar að styrkja
grundvöll umræðu um viðkvæmt mál.
Í rökræðu um dánaraðstoð er stutt í tilfinningar og
þegar svo er, víkja rökin oft.
Til er félagsskapur fólks hér á landi, Lífsvirðing,
um dánaraðstoð, sem hefur að markmiði að stuðla
að uppbyggilegri umræðu, vinna að því að sett verði
lög um dánaraðstoð að tilgreindum skilyrðum upp-
fylltum og fræða og upplýsa um efnið.
Á vef félagsins kemur fram að dánaraðstoð sé
þegar veitt hér á landi. Það sé þó sjaldan viðurkennt.
Vísað er til erlendra rannsókna í löndum sem banna
dánaraðstoð og fullyrt að niðurstöður sýni að læknar
veiti aðstoðina með of stórum lyfjaskömmtum, í því
skyni að lina þjáningar sjúklinga sinna. Þetta geri
þeir þó fyrir liggi að skammturinn muni leiða til
dauða. Öllum þeim sem hafa leyfi til að ávísa og gefa
lyf ætti því að vera hugarhægð í því að dánaraðstoð
verði leyfð, hvort sem þeir veita hana eða ekki.
Umræða um dánaraðstoð er komin stutt á veg hér á
landi og hún er tilviljanakennd. Meðal helstu and-
stæðinga dánaraðstoðar eru heilbrigðisstarfsmenn.
Þeir benda á að hún sé andstæð siðferðis- og faglegum
skyldum þeirra. Öll menntun þeirra og þjálfun miði að
áframhaldandi lífi sjúklings, en ekki dauða. Hlutverk
þeirra sé því lækning en ekki dauði.
En það eru aðrar siðferðilegar og trúarlegar hliðar á
málinu. Lífið er heilagt og sjónarmiðið um að rangt sé
að taka líf, í hvaða skilningi sem er, vegur þungt í mál-
flutningi þeirra sem mótfallnir eru dánaraðstoð.
Ekki má þó mikla málið um of fyrir sér. Verði dán-
araðstoð leyfð, yrði hún að sjálfsögðu valkvæð og þeir
sem eiga erfitt siðferðislega með að þiggja hana, gera
það þá ekki. Og þeir sem ekki vilja veita hana, gera það
heldur ekki.
Það er auðvelt að skilja lækna sem vilja ekki þurfa að
standa frammi fyrir sjúklingi sínum og ræða við hann
möguleikann á að bundinn verði endi á líf hans. Það er
þá líklega betri staða að sú leið sé ekki fær.
En það er líka erfið staða fyrir sjúkling sem á enga
batavon og býr við þjáningar, takmörkuð lífsgæði og á
hraðri afturför, að hafa enga leið út úr þeim aðstæðum
nema bíða síns náttúrulega dauðdaga.
Umræðan um dánaraðstoð þarf að fara fram og
þroskast. Fyrsta skrefið í því er að safna upplýsingum
um reynslu þeirra þjóða sem hana leyfa.
Líf og dauði
Ég rumskaði við að rúmið gekk til og hugsaði með mér hvort konan væri nú að bylta sér, sagði viðkunnanlegur viðmælandi í útvarpsviðtali
í vikunni. Ekki fylgdi sögunni hvort byltur eigin-
konunnar eigi það til að hafa viðlíka áhrif í rúminu og
jarðskjálfti af stærðargráðu fimm!
Skjálftahrina á Reykjanesi hefur farið mikinn
undanfarna daga. Á Vísindavef Háskóla Íslands kemur
fram að jarðskjálfti myndast í kjölfar mikillar spennu
í bergi, sem brotnar þegar spennan fer yfir brotaþol
þess. Það er nátengt flekahreyfingum jarðskorp-
unnar, þar sem þeir nuddast saman og troðast hver
á öðrum. Mikil orka losnar svo þegar bergið brotnar
og dreifist orkan í allar áttir með bylgjum. Talið er að
sumir jarðskjálftar geti valdið eldgosum.
Brotaþol mannsins er kannski ekki ósvipað. Þegar
spenna mannsbrjóstsins brýst í gegnum þolmörk fara
af stað bylgjur reiði, örvæntingar og ótta, sem treður
á öðrum.
Spenna móður og mannsbarna
Þetta er ekki í fyrsta sinn sem móðir jörð spennist og
skelfur í kjölfar neyðarástands, óróleika og spennu hjá
okkur mannsbörnunum. Árið 1918 hófst með fimbul-
kulda og í júlí sama ár barst skæðasta heimsfarsótt
allra tíma, spænska veikin, til landsins. Fyrri heims-
styrjöldin hafði geisað í fjögur ár og þá á vitorði sem
versta stríð sem mannkynið hafði upplifað. Maður
getur vart ímyndað sér hvernig ástatt var í sálarlífi
samtímamanna. Síðar sama ár gaus Katla, með einu
mesta hlaupi frá landnámi.
Stökkvum til ársins 2008. Bankarnir hrundu og í
janúar 2010 neitaði þáverandi forseti vor, hr. Ólafur
Ragnar Grímsson, að skrifa undir hinn umdeilda Ice-
save-samning. Reiði og ólga kraumaði í samfélaginu og
aðeins tveimur vikum eftir að við gengum til þjóðarat-
kvæðagreiðslu um örlög skuldsetningar þjóðarinnar,
gaus Eyjafjallajökull sínu stærsta gosi frá landnámi.
Í bók sinni „Man's search for meaning“ veltir geð-
læknirinn Viktor E. Frankl, sem var fangi í útrým-
ingarbúðum nasista, upp hvernig þjáning mótar lífið.
Hægt sé að svipta manninn öllu nema einu, sem er
að velja eigið viðhorf í öllum aðstæðum. Það sé þetta
andlega frelsi – sem ekki er hægt að taka í burtu – sem
gefur lífinu merkingu og tilgang. Ef það er tilgangur
með lífinu, þá hljóti að vera tilgangur með þjáningu
því þjáning er órjúfanlegur þáttur tilverunnar. Þeir
fangar sem töpuðu andlega neistanum og hættu að
lifa fyrir framtíðina, urðu senn bráð búðanna. Fangar
með undirliggjandi taugaveiki sem var ekki að hrjá
þá, sátu skyndilega uppi með minna mótvægi eftir að
þeir glötuðu voninni. Lífið laut í lægra haldi.
Viktor vitnaði í orð þýska heimspekingsins Nietzsche:
„Sá sem hefur ástæðu til að lifa getur þolað næstum
hvaða lífsins þjáningu.“ Fangarnir þurftu að hafa
ástæðu – markmið – fyrir tilveru sinni. Þeir urðu að
skilja að það skipti ekki máli hverju þeir bjuggust við
af lífinu, heldur hverju lífið bjóst við af þeim.
Von
Árið 1918 var ekki alslæmt. Þá lauk fyrri heims-
styrjöldinni og við öðluðumst sjálfstæði frá Dönum.
Ferðasamgöngur bættust til muna og læknisfræðin
tók stórt stökk fram á við.
Frá 2010 fjölgaði ferðamönnum sem heimsóttu
landið með hverju árinu til 2019, sem hjálpaði okkur
að rétta úr efnahagnum og skapaði fjölda nýrra starfa,
eftir hámark atvinnuleysis í kreppunni. Ferðapara-
dísir byggðust upp um allt land sem nú bíða okkar til
að njóta.
Árið 2020 er áskorun og kennir okkur mikilvæga
lexíu. Það er enn von til að bjarga móður okkar allra,
jörðinni, frá útrýmingu af okkar völdum. En ef við-
kunnanlegi viðmælandinn væri minn maður, ætti sá
allavega von á skjálftahrinu af mínum völdum næstu
daga.
Lífsins skjálftar
Hefurðu smakkað?
2 5 . J Ú L Í 2 0 2 0 L A U G A R D A G U R8 S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
SKOÐUN