Bæjarins besta - 16.02.2000, Blaðsíða 5

r
Rúnar Oli Karlsson, verkefnisstjóri Staðardagskrár 21 skrifar
Umhverfismerki og hinn
meðvitaði neytandi
Á undanförnum miss-
erum hefur umræða um
neyslumynstur og lífsstíl
verið áberandi í vestrænu
samfélagi. Islendingar hafa
tekið þátt í sífelldu lífs-
gæðakapphlaupi sent þekk-
ir engin takmörk og óvíða í
heiminum er jafnmiklum
fjármunum eytt í„veraldleg
gæði“. Það er ógnvekjandi
og sýnir hina gegndarlausu
sóun auðlinda, að Vestur-
landabúareru um 1/3 af íbú-
um jarðar en nýta 3/4 af
auðlindum hennar. Einnig
er það þekkt, að ef íbúar
Kína myndu njóta sömu
lífsgæða og við, myndi
auðlindakerfi heintsins
hrynja.
Það er sjálfsagt hvergi
mikilvægara en í þessum
ntálaflokki Staðardagskrár
21, að vekja almenning til
umhugsunar, hugsa hnatt-
rænt og framkvæma heima
fyrir. Með breyttu hugarfari
og tiltekt í okkar eigin garði
er hægt að breyta miklu.
Hinn almenni neytandi
getur gert ýmislegt til að
minnka neikvæðar afleið-
ingar sínar á umhverfið, til
dæmis í innkaupum til
heimilisins. Til að tryggja
að varan valdi sem minnst-
um skaða á umhverfinu er
best að leita umhverfis-
merkinga á viðkomandi
vörutegund. En ekki er allt
sem sýnist. Surnar rnerk-
ingar. sem ætla mætti að
gæfu til kynna að varan sé
umhverfisvæn, gera það
ekki.
Það eru helst fjögur við-
urkennd merki sem er að
finna á öðru en matvörum
hér á landi.
Hvíti svanurinn er nor-
rænt merki, sem framleið-
enduráNorðurlöndum geta
fengið leyfi fyrir að nota ef
varan uppfyllir tiltekin
skilyrði um umhverfisáhrif,
svo sem hvað varðar mengun
við framleiðslu, notkun og
eyðingu. Merkið nær til um
50 vöruflokka og þar af eru
um 13 fáanlegir hérlendis, þ.
á m. ýrnis hreinsiefni, pappír,
rafhlöður, ljósritunarvélar,
skriffæri, byggingavörur og
sláttuvélar. Aðeins einn ís-
lenskur framleiðandi hefur
fengið leyfi til að nota svaninn
á framleiðsluvöru sína. Það
er Frigg hf. sem fékk leyfi til
að merkja þvottaefnið „Mara-
þon milt“ í maí 1998,Vafalítið
má telja S vaninn í hópi þriggj a
virtustu umhverfismerkja í
heimi.
Bra Miljöval (stundum
nefnt fálkinn) er sænskt um-
hverfismerki í eigu þarlendra
náttúruverndarsamtaka. Það
byggir á sambærilegum for-
sendurn og hvíti svanurinn og
má telja það jafnáreiðanlegt.
Hérlendis er það helst að finna
á þvottaefnum fyrir þvotta-
vélarog uppþvottavélar, sjam-
pói o.fl.
Evrópublómið er merki sem
ríki Evrópusambandsins hafa
komið sér saman um að nota.
Það er byggt á svipaðri hug-
myndafræði og tvö áður talin
merki. Hérlendis er það ein-
göngu að finna á einni tegund
málningar.
Blái engillinn er þýskt um-
hverfismerki, sem hefur verið
í notkun allt frá árinu 1979.
Engillinn er meðal virtustu
umhverfismerkja og tekur til
allt að 90 vöruflokka. Hér-
lendis er hann aðeins að finna
á pappír og möppurn.
Ekki um-
hverftsmerki
Ýmis önnur rnerki koma
kunnuglega fyrir sjónir neyt-
enda og e.t.v. telja sumir þau
vera tákn fyrir vistvæna vöru.
Þar er þó um misskilning að
ræða. Eftirfarandi merki eru
ekki umhverfismerki af því
Rúnar Óli Karlsson.
tagi sem um hefur verið rætt
hér að framan, heldur flytja
þau skilaboð af öðru tagi.
Endurvinnslumerki, sem
þýðir að annaðhvort hluti
vörunnar sé úr endurunnu efni
eða þá að hægt sé að endur-
vinna umbúðirnar. Það gildir
þó ekki endilega á Islandi.
Græni punkturinn er not-
aður á tilteknar umbúðir í
Þýskalandi. Merkið segir ekk-
ert um vöruna sjálfa eða um-
hverfislega eiginleika hennar,
heldur er það einungis stað-
festing á því að umbúðirnar
gangi inn í söfnunarkerfi fyr-
irtækisins Duales System
Deutschland. Nánar tiltekið
þýðir merkið að framleiðandi
vörunnar sé þátttakandi í
þessu söfnunarkerfi og greiði
framlag til þess. Ætlast er til
að þýskir neytendur fleygi
umbúðum með þessu merki í
sérstök söfnunarílát. Hér
heima hefur þetta merki enga
þýðingu.
Pandan er merki alþjóðlegu
umhverfisverndarsamtakanna
World Wildlife Fund. Merki
samtakanna er að finna á ýms-
um vöruflokkum, en það tákn-
ar aðeins að viðkomandi frarn-
leiðandi hafi greitt framlag til
samtakanna. Merkið gefur því
enga vísbendingu um ágæti
vörunnar.
Merki af þessu tagi er nú að
finna á flestum plastvörum.
Það ber ekki að túlka sem svo
að viðkomandi vara sé um-
hverfisvæn, heldur er hér ein-
göngu urn að ræða yfirlýsingu
um gerð plastsins. Þannig
þýðir þríhyrningur með 02
innan í, að um sé að ræða
polyethylen-plast. Rétt er að
tegund plastsins hefur mikið
að segja í umhverfislegu tilliti,
en til að merkið komi neyt-
endurn að gagni á þann hátt
þurfa rnenn að þekkja mis-
munandi númer og eiginleika
viðkomandi tegunda plasts.
Niðurlagsorð
Framleiðendur vöru láta
gjarnan prenta yfirlýsingar á
umbúðir vörunnar urn ágæti
hennar í umhverfislegu tilliti.
Hugtök eins og „lífrænt rækt-
að“, „vistvænt“, „skaðlaust
fyrir umhverfið“ o.s.frv. eru
algeng. Ekki er hægt að trey sta
þessurn fullyrðingum nema
þær séu studdar með viður-
kenndum merkjum á borð við
svaninn, fálkann, engilinn eða
blórnið. Það ber að taka það
fram, að öll framleiðsla hefur
einhver áhrif á umhverfið og
yfirleitt neikvæð. En með því
að kaupa vottaðar vörur, þegar
þær eru samkeppnishæfar, er-
um við að lágmarka þau áhrif.
í lauslegri könnun, sem
gerð var í nokkrum verslunum
Isafjarðarbæjar, kom í ljós að
ekki er úrval umhverfismerkt-
ra vara til að hrósa sér af.
Einnig er starfsfólk ekki upp-
lýst um þessi mál og því varla
hægt að ætlast til rnikils árang-
urs. Hér er vissulega hægt að
bæta úr og hefur það verið
gert t.d. á Egilsstöðum, þar
sem umhverfisvænar vörur
eru mjög áberandi í hillum
verslana.
Greinarkorn þetta er til að
vekja fólk til umhugsunar unt
hvernig hægt er að gera inn-
kaup heimilanna umhverfis-
vænni og oft hagkvæmari.
Vonandi hefur það tekist.
Rúnar Óli Karlsson.
Hvíti svanurinn
Sf* J?
Bra Miljöval
* ^ Hr
Blómið
Marlene Dietrich.
Eitdurvinnslumerki.
Der Griine Punkt.
Þríhyrningur 02.
Morgunverðarfundir bænda í Holti í Önundarfírði
Heímsmálin leyst einu sinni í viku
- ófrávíkjanleg regla að konur fá ekki aðgang
Vikulegir morgunverðar-
fundireruhaldniríHoltsskóla
í Önundarfirði, þar sem bæði
heimsmál og innansveitarmál
eru leyst jafnharðan og þau
korna upp. Hér er um að ræða
allsendis óformlegar sam-
konttir: Engar fundargerðir
eru skrifaðar, engin stjórn er í
félagsskapnum og engin lög
- fyrir utan þá óskráðu,
ófrávíkjanlegu og prýðilegu
reglu að konur fá ekki aðgang.
Fundir þessir minna á viku-
legar samkomur rótarýklúbba
eða morgunverðarfundi verð-
bréfaspekinga. Völdum gest-
um er boðið hverju sinni og
spjalla þeir unt helstu við-
fangsefni sín og hvaðeina sem
þeirn dettur í hug. Meðal gesta
hafa verið þingmennirnir
Einar Oddur og Kristinn H.
Gunnarsson, Halldór Hall-
dórsson bæjarstjóri, Birkir
Friðbertsson, formaður Bún-
aðarsambands Vestfjarða, og
Dýrfirðingarnir Jón á Gernlu-
falli og Sighvatur á Höfða.
Morgunverðarfundirnir í
Holti hafa staðið vikulega á
föstudagsmorgnum frá því
snemma í vetur. Þeir hefjast
klukkan tfu, - „eftir að við
kallarnir hér í sveitinni kom-
um úrfjósinu", sagði Ásvald-
ur Magnússon íTröð í samtali
við Bæjarins besta. „Að vísu
fara nú ekki allir í fjósið.“
Allt upp í sextán eða sautján
hafa sótt þessa fundi þegar
mest hefur verið. „Eg man nú
ekki hvað kallarnireru margir
hérna í sveitinni en þeir eru
eitthvað innan við tuttugu",
segir Ásvaldur. Þessi ófornt-
legi félagsskapurereinskorð-
aður við bændur í Önundar-
firði. Þeir sent búsettir eru á
Flateyri eru settir á bekk með
konurn og fá ekki aðgang.
„Okkur er ekkert óviðkom-
andi“, segir Ásvaldur í Tröð,
en auk þess að leysa heims-
ntálin og fleira smávægilegt
henda menn gaman hver að
öðrum á fundunum. Einhver
mál munu enn vera óleyst í
veröldinni og ný koma upp
öðru hverju, - „og meðan svo
er ástatt ætlum við að halda
þessu áfrarn", segir Ásvaldur
Guðmundsson, bóndi fTröð í
samtali við blaðið.
Súðavík
Hlutabréf
hreppsins
ekki seld
Hreppsnefnd Súðavíkur-
hrepps hefur fellt tillögu Heið-
ars Guðbrandssonar, þess efn-
is að hreppurinn selji hlutabréf
sín í Hraðfrystihúsinu-Gunn-
vöru hf. og noti féð, um 400
milljónir króna til að styrkja
atvinnu- og mannlíf á stað-
num.
Meirihluti hreppsnefndar
taldi það ekki rétta forgangs-
röðun í atvinnumálum sveitar-
félagsins að selja hlutabréfin.
Atvinnumálanefnd staðarins
vinnur nú að því að auka at-
vinnutækifæri á staðnum.
Skili sú vinna árangri gæti
kornið til greina að breyta
eignaraðild hreppsins í HG.
Afmæli
60 ára
Næstkomandi föstudag, 18.
febrúar, verður sextug Helga
Sigurgeirsdóttir, hjúkrunar-
fræðingur, Smiðjugötu 7, Isa-
firði.
Hún tekur á móti gestum í
Oddfellow-salnum á ísafirði
laugardaginn 19. febrúar frá
kl. 15-19.
Vestfírðir
Lýsir yfir
áhyggjum
Stjórn Skólastjórafélags
Vestfjarða hefur sent frá sér
eftirfarandi ályktun vegna
þeirrar ákvörðunar að leggja
niður Skólaskrifstofu Vest-
fjarða:
„Stjórn Skólastjórafélags
Vestfjarða lýsir yfir áhyggjum
sínum vegna þess að ákveðið
hefur verið að leggja Skóla-
skrifstofu Vestfjarða niður
þann 31. júlí og nokkur óvissa
rfkir um þá þjónustu og þau
verkefni sem hún hefur innt
af hendi.
Stjórnin hvetur sveitar-
stjórnarmenn til að gera ráð-
stafanir vegna þessarar lög-
bundnu þjónustu sem hverju
sveitarfélagi er skylt að sjá
um samkvæmt grunnskóla-
lögum. Jafnframt vill Skóla-
stjórafélag Vestfjarða leggja
áherslu á að haft sé samráð
við skólastjórnendur um það
á hvern hátt þessi þjónusta
verði sem best af hendi leyst
þannig að skólastarfið verði
sem árangursríkast.“
MIÐVIKUDAGUR 16. FEBRÚAR 2000 5