Morgunblaðið - 06.01.2021, Síða 14

14 UMRÆÐAN Minningar
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. JANÚAR 2021
✝ Kristinn Hauk-ur Jóhannsson
fæddist 31. ágúst
1935 í Gíslholti,
Holtum. Hann lést á
Dvalarheimilinu
Lundi, Hellu, 28.
desember 2020.
Foreldrar hans
voru Jóhann Sverr-
ir Kristinsson og
Valgerður Daníels-
dóttir frá Guttorms-
haga. Systkini hans voru Rún-
ar, f. 18.6. 1934, d. 3.3. 1940,
Dagrún, f. 29.6. 1941, Sigrún, f.
19.3. 1945, og Garðar, f. 18.11.
1946.
Haukur kvæntist Stellu
Björk Georgsdóttur, f. 8.5.
1937, d. 13.7. 2016. Ung felldu
þau hugi saman og stóð sam-
búð þeirra í ríflega 60 ár. Börn
Haukur var tveggja ára þegar
foreldrar hans hófu búskap á
Ketilsstöðum og þar ólst hann
upp. Haukur lærði bifvélavirkjun
og rak m.a. bílaverkstæðið Við-
gerðaþjónustuna. Hann rak
ásamt fleirum verktakafyr-
irtækið Hlaðprýði, sem sinnti
malbikun og verkefnum við lagn-
ingu hitaveitu á höfuðborg-
arsvæðinu. Árið 1973 flutti
Haukur með fjölskyldu sína á
Hellu þar sem hann hóf störf hjá
verkstæði Kaupfélagsins Þórs.
Við stofnun Hitaveitu Rang-
æinga hóf Haukur störf sem
verkstjóri við lagningu hitaveitu
á Hellu og nærsveitum. Þar
starfaði hann fram að starfs-
lokum. Haukur og Stella Björk
bjuggu víða, en lengst af á Hellu.
Síðustu árin sín bjuggu þau á Sel-
fossi.
Útförin fer fram frá Selfoss-
kirkju 6. janúar 2021 klukkan 13.
Streymt verður frá útför á:
https://tinyurl.com/yaqbcco5/.
Virkan hlekk á streymi má
nálgast á:
https://www.mbl.is/andlat/.
þeirra eru: 1) Rún-
ar, f. 27.2. 1955,
kvæntur Bryndísi
Hönnu Magn-
úsdóttur, synir
þeirra eru Her-
mann Bjarki og
Magnús. 2) Jóhanna
Valgerður, f. 16.12.
1956, gift Páli
Magnúsi Stef-
ánssyni. Synir Jó-
hönnu og Ólafs
Frostasonar (látinn) eru Haukur,
Frosti og Hjörtur. Páll á fjóra
syni. 3) Örn, f. 3.2. 1960, kvæntur
Grétu Steindórsdóttur. Börn
Arnar og Elínar Ágústsdóttur
eru Hjördís Rut (stjúpdóttir), Ari
og Egill. Barnabörnin eru 17, þar
af 16 á lífi, auk stjúpbarnabarna.
Á vordögum 2020 fæddist langa-
langafadrengur.
Á fögrum vetrardegi kvaddi
pabbi okkar þetta líf. Hann lést á
Dvalarheimilinu Lundi, sem
hafði verið heimili hans frá vor-
dögum síðasta árs.
Það er erfitt að hugsa um
pabba án þess að mamma sé hluti
af þeirri hugsun. Foreldrar okk-
ar voru eins og eitt, en samt svo
ólík. Ung felldu þau hugi saman,
ung áttu þau okkur börnin sín,
ung urðu þau afi og amma,
langafi og langamma. Mamma
lést árið 2016 eftir erfið veikindi.
Þar stóð pabbi við hlið hennar
eins og klettur þar til yfir lauk.
Missir hans var mikill og lífið
tómlegra án mömmu. Klettur er
gott orð til að lýsa pabba, hann
var rólegur og traustur. Þannig
stóð hann líka við hlið okkar
systkina í blíðu og stríðu, alltaf
reiðubúinn til að hjálpa.
Pabbi lærði bifvélavirkjun og
vann víða við það fyrstu ár starfs-
ævi sinnar, áður en hann stofnaði
sitt eigið fyrirtæki, Viðgerðar-
þjónustuna í Kópavogi. Árin okk-
ar í Kópavogi voru ævintýraleg.
Fyrst um sinn var heimilið lítill
sumarbústaður, „rauða húsið“ í
suðurhlíðum Kópavogs. Strjál
byggð var í kringum heimilið líkt
og í sveit og hentaði það okkur
vel. Pabbi byggði upp sitt fyrir-
tæki og síðar stofnaði hann verk-
takafyrirtækið Hlaðprýði ásamt
góðum kunningjum sínum. Í því
verkefni voru holóttar malargöt-
ur malbikaðar og hitaveiturör
lögð í nýju hverfin. Pabbi var
stoltur af þessum framkvæmd-
um. Það var lítið um tómstundir á
þessum árum, en þeim mun meiri
vinna.
Árið 1972 bauðst pabba vinna
hjá Kaupfélaginu Þór á Hellu og
fluttist fjölskyldan þá aftur á
æskuslóðirnar. Þar byggðu for-
eldrar okkar fallegt hús og
bjuggu í því næstu tuttugu árin.
Fljótlega eftir flutninginn austur
keyptu þau Hallstún í Holtum,
æskuheimili mömmu, og byggðu
það upp af smekkvísi og elju. Þar
eyddu þau öllum sínum frítíma,
ræktuðu og gróðursettu tré til
skjóls og prýði. Pabbi var einn af
stofnfélögum Hitaveitu Rang-
æinga og vann þar sem verkstjóri
í vinnuflokki við að leggja hita-
veitu um allar sveitir. Þar lauk
hann sinni starfsævi og í kjölfarið
fluttu þau hjónin á Selfoss.
Pabbi hafði mjög gaman af
ferðalögum. Hann var tregur af
stað, enda verkefnin heima fyrir
mörg, en þegar af stað var komið
naut hann þess virkilega hvort
sem ferðast var innan- eða utan-
lands. Því lengra sem ekið var,
þeim mun betra. Alltaf stutt í
bíladelluna.
Pabbi hafði kannski takmark-
aðan tíma með okkur systkinun-
um, en hann bætti það upp sem
afi og naut þess hlutverks vel. Af-
komendunum fjölgaði talsvert
ört með árunum og náði pabbi
þeim áfanga að verða langa-
langafi síðastliðið vor. Það væri
hægt að skrifa endalaust um
pabba okkar. Löng ævi á tímum
mikilla breytinga.
Snemma á síðasta ári flutti
hann á Dvalarheimilið Lund þar
sem heilsan var farin að gefa sig.
Þar naut hann góðrar umönnun-
ar og við færum því fólki sem þar
starfar kærar þakkir. Dagarnir
fyrir andlát pabba voru einstak-
lega fallegir, glitský á himni og
mikilfenglegt sólarlag. Okkur
grunar að mamma hafi verið að
undirbúa komu hans.
Nú er komið að leiðarlokum,
en við yljum okkur við góðar
minningar með þakklæti og sökn-
uð í hjarta.
Hvíl í friði elsku pabbi.
Rúnar, Jóhanna og Örn.
Það er alltaf erfitt að kveðja þá
sem maður hefur verið samferða
í gegnum lífið og þykir vænt um.
Nú hefur hann Haukur bróðir
minn kvatt okkur í síðasta sinn
eftir erfið veikindi. Hann var ekki
bara bróðir minn, hann var líka
góður vinur alla tíð. Þegar ég
horfi til baka sé ég bara góðar
minningar um samveru okkar og
samvinnu. Ekki er hægt að minn-
ast hans Hauks nema minnast
hennar Stellu hans, enda voru
þau einatt nefnd í sömu andrá.
Þau urðu samferða stóran hluta
af ævi sinni. Saman byggðu þau
upp jörðina Hallstún í Holtum, af
miklum dugnaði og eljusemi. Þar
var nánast ekkert þegar þau tóku
við henni, en þau byggðu upp og
ræktuðu mikið þannig að þetta
varð draumastaður. Nú er
Hallstún í góðum höndum Jó-
hönnu dóttur þeirra og hennar
fólks. Sú hefð skapaðist fyrir
nærri þremur áratugum að af-
komendur foreldra okkar hittast
á ættarmóti nánast á hverju ári á
miðju sumri. Oftast hefur þetta
verið haldið í Hallstúni og núna
síðast í sumar sem leið, í einstak-
lega góðu veðri. Mig langar að
minnast á þá venju sem byrjaði
fyrir nokkuð löngu að fara saman
í ferðalag þegar eitthvert okkar
systkina eða maka okkar áttu
stórafmæli.
Haukur og Stella höfðu gaman
af að ferðast og nutu þessara og
fleiri ferða vel, bæði innanlands
og utan.
Síðustu mánuði ævi sinnar
dvaldi Haukur á Dvalarheimilinu
Lundi, þar sem starfsfólkið ann-
aðist hann einstaklega vel. Að
lokum kæri bróðir:
Hvíl í friði og takk fyrir allt.
Garðar.
Elskulegur mágur minn er
fallinn frá 85 ára gamall. Þraut-
seigja hans fram undir það síð-
asta var aðdáunarverð, þrátt fyr-
ir leiðinda-vágest síðustu ár sem
tók sig upp aftur.
Snemma kynntist hann verð-
andi eiginkonu sinni henni Stellu
sem lést fyrir rúmlega fimm ár-
um, það var honum og okkur allri
fjölskyldunni mikill missir. Þau
hjón voru einstaklega samrýmd.
Þau keyptu jörðina Hallstún af
móður Stellu og gerðu upp, síðar
varð Hallstún mikill stórfjöl-
skyldu-samkomustaður, þar hafa
t.d. verið haldin „fjölskyldumót“
systkina Hauks og fjölskyldna
þeirra á hverju ári um langt ára-
bil.
Þegar ég kynntist Garðari
bróður hans, sem varð eiginmað-
ur minn, bjuggu þau í Kópavogi.
Þau tóku mér afskaplega vel og
voru samskipti okkar yndisleg,
alveg fram á síðasta dag þeirra
beggja.
Þau fluttu á Hellu ca. 1973 þar
sem við bjuggum með tvær litlar
stúlkur, og sú þriðja bættist í
hópinn 1974. Voru Haukur og
Stella með hund og ýmis önnur
dýr í hesthúsi sem þau áttu og
nutu dætur okkar góðs af því,
alltaf fengu þær að vera með í
öllu sem skepnunum viðkom og
njóta þær að minnast þess enn
þann dag í dag.
Eftir lát Stellu varð Haukur
ansi vængbrotinn en börn hans
voru honum miklar stoðir, ekki
síst einkadóttirin og maki sem
höfðu keypt Hallstúnið og hafa
þau hjón búið þar síðustu ár. Þau
Stella höfðu byggt sér lítinn sum-
arbústað á landinu sem þau köll-
uðu Litla tún og voru þau Stella
oft þar síðustu sumur Stellu.
Haukur var kominn inn á Lund,
dvalarheimilið þar sem honum
leið vel, þar til fj. C-19 kom til
sögunnar, voru hömlurnar sem
fylgdu veirunni honum afar
þungbærar.
Ég þakka Hauki öll samskipti
sl. 52 ár. Nú trúi ég því að hann sé
kominn til Stellu sinnar og að þau
séu farin að bardúsa e-ð saman í
Sumarlandinu.
Farðu í friði, elsku Haukur, og
takk fyrir allt og allt.
Erla.
Ættarhöfðingi er fyrsta orðið
sem kemur í hugann þegar við
minnumst Hauks föðurbróður
okkar. Hlýlegur maður, með góð-
látlegt, glettið blik í augum. Við
systkinin erum svo lánsöm að
hafa alist upp í sömu götu og
Haukur og Stella bjuggu í, aðeins
tvö hús voru á milli. Þeirra heim-
ili var okkur alltaf opið og yfir-
leitt mikið ævintýri að fara yfir til
Hauks og Stellu, oft var húsið
fullt af alls konar dýrum; naggr-
ísum, hundum, kálfi í kjallaran-
um auk þess að vera með kindur
og hesta og svo mætti áfram
telja. Þar má segja að dýraáhugi
Hönnu Valdísar hafi kviknað við
tíðar heimsóknir til þeirra til að
sinna dýrunum.
Áramótapartíin hjá Hauki og
Stellu voru ómissandi liður í upp-
vextinum, þar var líf og fjör og
eigum við ekkert nema skemmti-
legar minningar frá þessum tíma.
Seinna hættu Haukur og Stella
dýrastússinu á Hellu og beindu
orkunni í að byggja upp sælureit í
Hallstúni. Þar má alls staðar sjá
handbragð Hauks og Stellu enda
eru þær óteljandi vinnustundirn-
ar sem hann varði í að byggja upp
þá paradís sem Hallstún er. En
allt hefur sinn tíma og það var
ánægjulegt fyrir hann og fjöl-
skylduna að sjá Jóhönnu og Palla
taka við Hallstúni og gera það að
heimili sínu. Þau hafa haldið við
þessum sælureit sem hefur alltaf
verið opinn okkur stórfjölskyld-
unni og viðhaldið þeirri hefð að
hittast þar á hverju sumri, sem er
ómetanlegt. Er það ekki síst
þeim samverustundum að þakka
að börnin okkar þekkja stórfjöl-
skylduna.
Haukur var ekki maður
margra orða en það duldist eng-
um hvað hann var mikill fjöl-
skyldumaður og hvað það var
honum dýrmætt að fjölskyldan
skyldi halda vel saman. Hann
flutti á Hjúkrunarheimilið Lund
á þessu ári og því miður máttum
við lítið heimsækja hann vegna
Covid en þykir mjög vænt um að
hann gat verið með okkur þegar
Garðar Már og Kolla giftu sig í
júlí, enda var hann oft búinn að
spyrja þau hvort það væri ekki
vitleysa hjá þeim að vera ógift.
Einnig var ánægjulegt að hann
gat verið með okkur í Hallstúni í
sumar. Þar voru teknar yndisleg-
ar myndir af Hauki og systkinum
hans sem ómetanlegt er að eiga.
Systkinahópurinn frá Ketilstöð-
um er og hefur alltaf verið náinn.
Nú hefur verið höggvið stórt
skarð í hann. Haukur er nú kom-
inn til elsku Stellu sinnar en þau
voru einstaklega samheldin hjón
og ekki annað hægt en að minn-
ast hennar um leið og við minn-
umst Hauks. Minningar um góð-
an mann lifa.
Við kveðjum Hauk með mikilli
virðingu og kærum þökkum fyrir
samfylgdina.
Elsku Rúnar, Jóhanna, Össi og
fjölskyldur, við sendum ykkur
innilegar samúðarkveðjur.
Hafdís, Hanna Valdís, Eydís,
Garðar Már og fjölskyldur.
Haukur eðalfrændi minn er
fallinn frá, 85 ára. Við vorum
systrasynir. Meira en það. Hauk-
ur var mér nánast sem móður-
bróðir. Þannig var að móðir hans,
Valgerður, var næstelst sinna
systkina sem lifðu, f. 1912, en
móðir mín, Svava, yngst, f. 1927.
Mál þróuðust þannig að Vala
gekk litlu systur sinni að vissu
leyti í móðurstað. Móðir þeirra,
amma í Guttormshaga, var orðin
dálítið þreytt, 42 ára þegar ör-
verpið fæddist, hafði eignast átta
börn áður og öll lifðu nema það
fyrsta, drengur, f. 1909. Svo varð
hún þar að auki ekkja 46 ára
gömul, og Svava litla þar með
föðurlaus, fjögra ára. Þegar Vala,
þá flutt að Ketilsstöðum, eignað-
ist tvo drengi með árs millibili,
1934 og ’35, urðu þessir drengir
Svövu litlu í Guttormshaga kærir
litlir leikbræður. Sá sorglegi at-
burður varð árið 1940 að eldri
bróðirinn, Rúnar, dó. En Haukur
lifði og eftir þetta varð jafnvel
enn kærara en áður með leik-
systkinunum, Svövu og Hauki.
Og þeir kærleikar héldust alla tíð
á meðan bæði lifðu. Fyrir vikið
varð líka afar kært með frum-
burði Svövu, þeim sem þetta rit-
ar, og Hauki, þegar þar að kom.
Haukur varð minn eðalfrændi.
Tíður gestur á heimili foreldra
minna, alltaf mikill aufúsugestur:
blíður, brosmildur, hláturmildur,
röddin fagur barítón, og örlátur á
hlýjar tilfinningar ævinlega.
Ég hef fyrir framan mig á
meðan ég skrifa þetta hópmynd-
ina stóru sem tekin var í Gutt-
ormshaga þegar amma fagnaði
sjötugsafmæli sínu þann 12. sept-
ember 1955. Uppi í vinstra horn-
inu stendur ungur sveinn, rétt
nýorðinn tvítugur, og horfir bros-
andi bjartsýnn framan í heiminn
og framtíðina, sem einn ungur
guð og ódauðlegur: Haukur
frændi.
Haukur
Jóhannsson
Sú atburðarás
sem þjóðir
heims hafa upp-
lifað á árinu
2020 var ófyr-
irséð. Covid-
veiran kom all-
flestum í opna
skjöldu. Litlar
sem engar áætl-
anir voru til um
hvernig taka
ætti á þessum
vágesti. Það er gleðilegt að
fljótlega verður hægt að
kveða veiruna í kútinn, með
samstilltu afli vísinda-
samfélagsins.
En þurfti þessi atburða-
rás að hafa eins neikvæð
áhrif og raunin var og er?
Því miður verður að við-
urkenna að svo þurfti ekki
að vera. Fyrir liggja sviðs-
myndir um síka atburðarás,
framvindu hennar og áhrif.
Alþjóðastofnanir hafa bent á
að slík þróun gæti átt sér
stað og innan samfélags
framtíðarfræðinga hafa slík-
ar sviðsmyndir verið dregn-
ar upp. Jafnframt geymir
sagan sambærileg fordæmi,
ef einhver telur að sagan
endurtaki sig. Hver er þá
veiki hlekkurinn í að takast
á við slík ósköp?
Það æskilega er oft ekki
í boði
Flestallar áætlanir byggj-
ast á æskilegum forsendum,
að framtíðin verði eins og
stefnt er að og þróunin
verði hliðholl þeim sem þær
gera. Það að taka mið af
einhverju sem enginn vill
hafa með að gera er ekki
vinsælt og jafnvel þeir sem
benda á slíkt eru taldir hafa
neikvæðar skoðanir. Auðvit-
að eru undantekningar á
þessu. Undantekningarnar
byggjast flestar á því sem
gerst hefur í fortíðinni og
eru viðbrögðin fengin í
gegnum erfiða reynslu.
Flest mannvirki á Íslandi
þola þó nokkrar jarðhrær-
ingar vegna þess að í kröf-
um til þeirra og í bygging-
aráætlun er gert ráð fyrir
slíku. Viðbragðssnerpa
gagnvart eldgosum og hætt-
um til lands og sjávar er
eftirtektarverð. Á mörgum
sviðum eru til staðar inn-
viðir sem taka á viðburðum
sem hefur sýnt sig í gegn-
um tíðina að gætu gerst. En
því er ekki svo farið gagn-
vart því sem hefur ekki
gerst áður eða gerist í allt
annarri mynd en verið hef-
ur.
Hið óvænta kemur
Þær áskoranir sem fram-
tíðin ber í skauti sér verða
annars vegar þær sem við
höfum vanist að takast á við
en í ríkari mæli verða þær
óvæntar ef við hristum ekki
af okkur hefðbundna hugs-
un um umhverfi og þróun
samfélagsins. Í þessu sam-
bandi má nefna hin ýmsu
svið, svo sem kröfur í lofts-
lags- og umhverfismálum,
þróun velferðar og ójafn-
réttis í heiminum, breyt-
ingar á sviði heilbrigðismála
og samskipta eða samruna
véla og manna, óravíddir
gervigreindar, erfða og líf-
tækni og breytt siðferði og
gildisviðmið, ásamt óróa
vegna nýrra pólitískra
blokka í heiminum sem birt-
ist í nýrri heimsmynd. Þá
má nefna breyttar áherslur
á sviði norðurslóða, nýtingu
auðæfa þeirra
en jafnframt
nýtingu á nýj-
um sigling-
armöguleikum
sem mun hafa
veruleg áhrif á
samfélög sem
þær byggja.
Líklega er
stærsta spurn-
ingin þó hvern-
ig við nýtum
mannauðinn til
góðra hluta og
sambýli hans við ofurtölvur
framtíðarinnar. Þannig
mæti lengi telja upp mis-
munandi svið samfélagsins.
Vegna veirufaraldursins,
sem nú stendur yfir, verðum
við mun öflugri í að takast á
við aðra veiru og vegna ráð-
stafana okkar á sviði ólíkra
vágesta á sviði jarðhræringa
eða öryggismála vorum við
sneggri til en ella að takast
á við veirufaraldurinn.
Breytinga er þörf
Framtíðaráskoranir geta
verið tvenns konar: Ógn
gagnvart samfélögum, stofn-
unum eða fyrirtækjum eða
tækifæri ef breytingarnar,
sem væntanlega verða, eru
vaktaðar. En það er ekki
nóg að vakta breytingar,
svo sem að draga upp ólíkar
framtíðir eða sviðsmyndir,
það þarf líka vilja og getu
til að takast á við það sem
koma skal. Oft eru þeir sem
sinna framtíðarrýni gagn-
rýndir fyrir að fara með ein-
hvern hugarburð vegna þess
að sá hugarburður er ekki í
takt við daglega umræðu.
Raunin er hins vegar oft sú
að fólk fer fram úr sér við
að túlka tíðarandann, beinir
spjótum sínum að auðveld-
um verkefnum en lætur
önnur mikilvæg og erfið
verkefni reka á reiðanum.
Þarna er veikleiki hjá ís-
lenskum stjórnvöldum og
stjórnsýslu, og þá ekki síst
innan vísindasamfélagsins
og á sviði nýsköpunar.
Einnig má benda á veikleika
menntamála þegar kemur
að því að innleiða nýja hugs-
un og nýjar kennsluaðferðir.
Það er til dæmis engin til-
viljun að UNESCO hvetur
nú þjóðir heims til að auka
framtíðarlæsi fólks, það er
að segja getu samfélaganna
til að takast á við raunveru-
legar framtíðaráskoranir.
Það getur verið gott að
staldra við í núinu en það
hverfur fljótlega og annað
tekur við.
Framtíðarsetur Íslands
hefur bent á mikilvægi þess
að rýna í það sem koma
skal, fyrir öll svið samfélag-
ins. Vonandi munu yfirvöld
leggja enn frekari áherslu á
getu samfélagsins til að
móta sjálfbæra framtíð á
komandi árum.
Framtíðin
við áramót
Eftir Karl
Friðriksson
Karl Guðmundur
Friðriksson
» Þær áskoranir
sem framtíðin
ber í skauti sér
verða annars vegar
þær sem við höfum
vanist að takast á
við en í ríkari mæli
verða þær óvænt-
ar.
Höfundur er starfandi
stjórnarformaður
Framtíðarseturs Íslands.
karlf@nmi.is