Morgunblaðið - 19.03.2021, Blaðsíða 19

UMRÆÐAN 19
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 19. MARS 2021
VINNINGASKRÁ
663 9177 19442 31164 38190 49017 59640 72233
753 9509 19459 31243 38202 49217 60087 72326
1147 9794 19489 31394 38594 50196 60204 72662
1920 10311 19522 31452 38776 50336 60761 72992
2209 10792 19692 31504 39082 50861 60885 73009
2458 10953 20014 31921 39312 50985 61361 73145
2595 11198 20151 32685 39503 51014 61472 73345
2774 11354 21472 32704 40284 51483 62118 73378
3382 11534 22181 32995 40472 51766 62215 73911
3482 11649 22501 33110 40686 51935 62224 74184
3526 12179 22591 33300 41501 52439 62276 74216
3846 12231 22601 33581 42851 52570 62423 74294
3852 12251 22752 33886 43086 52843 63240 74436
3911 12269 22995 34141 43508 52978 63264 75251
4048 12797 23237 34215 43602 53012 63440 75742
4120 13574 23416 34253 43782 53318 63873 76141
4505 13711 24997 34374 43897 53423 64113 76199
4878 14410 25537 34379 44146 53490 65500 76339
5071 14867 25888 34679 44742 53551 65559 76659
5428 14990 25987 34760 44779 53758 65960 76893
5484 14994 27128 34898 45081 53965 65999 77022
6010 15242 27435 34964 45109 54099 66047 77327
6278 15248 27437 35092 45536 54264 66128 77415
6295 15596 27530 35520 45748 55099 66419 77835
6358 16052 27760 35967 45973 55671 66439 78282
6627 16237 27788 36323 46040 55744 66479 78478
6727 16275 28075 36479 46110 55805 66873 78742
6762 16716 28254 36746 46267 55824 67367 79342
7039 17235 28753 36788 46287 55862 68762 79377
7859 17529 29071 36849 46751 55872 69031 79555
8174 17856 29232 36975 46797 56880 69495 79739
8203 18286 29436 37011 47045 56981 69638
8350 18568 30063 37052 47115 57050 69855
8458 18669 30072 37320 47487 57265 70815
8981 18788 30169 37340 47829 57445 71160
9033 18790 30873 37801 48168 57718 71238
9169 19108 30904 38065 48974 58058 71522
116 10894 18630 28115 38626 52308 63048 73736
185 11009 18631 28552 39367 54286 63628 73967
1058 11664 18939 28714 42358 55000 64097 75512
1151 12035 19395 29294 42427 55312 64254 75944
1451 12309 19997 29697 42747 56256 64949 77105
2092 13546 20698 29880 42866 56516 65925 77366
2179 14052 21483 30060 44963 57618 67108 78025
3701 16505 22326 31988 45838 58037 67117 78227
4051 16729 23762 32767 49874 58289 67599 78927
5642 16860 23838 34781 50063 59750 69295
7897 16868 25032 37894 50386 60469 69488
9938 16896 26826 38258 51468 61572 72764
10766 18139 27997 38482 51957 61720 72770
Næstu útdrættir fara fram 25. & 31. mars 2021
Heimasíða: www.das.is
Vinningur
Kr. 12.000 Kr. 24.000 (tvöfaldur)
Vinningur
Kr. 25.000 Kr. 50.000 (tvöfaldur)
Vinningur
Kr. 150.000 Kr. 300.000 (tvöfaldur)
6924 26596 36444 45641 63538
Vinningur
Kr. 50.000 Kr. 100.000 (tvöfaldur)
5781 13053 18350 37279 54162 64828
8223 15770 22560 37920 57893 64921
10867 17319 22989 43486 58682 74138
12934 18141 33885 46648 62112 74853
Aðalv inningur
Kr. 2.000.000 Kr. 4.000.000 (tvöfaldur)
2 5 7 4
46. útdráttur 18. mars 2021
Hvar er næsta
verkstæði?
FINNA.is
Voru það öll þessi
framandi frönsku heiti
á ballettæfingum sem
ég kynntist frá unga
aldri í Listdansskóla Ís-
lands eða vínilplöturnar
hennar mömmu með
frönskum sagnbeyg-
ingum sem ég fiktaði
við að spila á grammó-
fóninn heima sem urðu
til þess að franska varð
fyrir valinu þegar ég gekk í Mennta-
skólann í Reykjavík? Germönsku
tungumálin lágu reyndar frá upphafi
betur fyrir mér og það var eiginlega
ekki fyrr en ég var heilt ár í háskóla í
Aix-en-Provence í Suður-Frakklandi
að ég náði tungumálinu þokkalega,
fór að geta tjáð mig og skrifað, skilið
og tekið þátt lífinu á frönsku.
Sá grunnur sem ég hafði úr MR og
Aix nýttist mér heldur betur vel
nokkrum árum síðar þegar ég starf-
aði sem verkfræðingur hjá Össuri.
Þar fréttist að ég væri lunkin í
frönskunni en þá vantaði einmitt góða
tengingu við fyrirtæki
sem þeir höfðu þá ný-
lega keypt í Suður-
Frakklandi, rétt hjá
Lyon í bæ sem heitir
Saint-Étienne. Mér
bauðst góð staða. Það
var að hrökkva eða
stökkva! Að starfa sem
verkfræðingur á
frönsku var eiginlega
eins og að læra tungu-
málið upp á nýtt. Ný
tæknileg og flókin orð,
frönsk vinnustaða-
menning, formlegheit í skrifum og
franskar excel-skipanir lyftu þekk-
ingu minni á tungumálinu upp á nýtt
stig. Í krafti tungumálakunnáttunnar
gekk mér vel að aðlagast og kynnast
frábærum hópi stjórnenda og starfs-
fólks í fyrirtækinu sem voru áhuga-
söm um þennan unga íslenska verk-
fræðing sem var óhræddur við að
takast á við lífið í Frakklandi – en ég
var eini útlendingurinn í 200 manna
fyrirtæki. Ég brunaði um Frakkland,
Norður-Ítalíu og Marokkó þvert og
endilangt á Renault Megan-bílnum
góða, þar sem ég vann með söluteym-
um á öllu svæðinu. Það var ekki síður
góð reynsla, að kynnast og geta
bjargað sér í ólíkum landshlutum og
menningu. Síðan var það í raun ekki
fyrr en ég fór að starfa fyrir al-
þjóðlegt ráðgjafarfyrirtæki í Japan
að ég gat aftur nýtt frönskuna, en
yfirmaður skrifstofunnar var Frakki
auk fleiri samstarfsfélaga. Þá var
ómetanlegt að geta gripið til tungu-
málsins og átt persónulegra spjall.
Mín reynsla er sú að tungumála-
kunnátta opnar nýjar víddir, nýja
möguleika og er einstaklega verð-
mætur lykill að menningu og sam-
félagi þjóða.
Frönsk framganga
Eftir Ástu Sigríði
Fjeldsted »Mín reynsla er sú að
tungumálakunnátta
opnar nýjar víddir, nýja
möguleika og er ein-
staklega verðmætur
lykill að menningu og
samfélagi þjóða
Ásta Sigríður Fjeldsted
Höfundur er framkvæmdastjóri
Krónunnar.
Þann 19-26. mars
standa Samtök um
endómetríósu fyrir
fræðsluviku um sjúk-
dóminn endómetríósu.
Íslenska heiti sjúk-
dómsins er legslímu-
flakk. Það er mikil-
vægt fyrir samfélagið í
heild að þekkja þennan
sjúkdóm og skilja vel
einkenni hans. Flestir þekkja ein-
staklinga sem eru að kljást við endó-
metríósu og því mikilvægt að geta
sýnt stuðning og skilning þegar þörf
er á.
Hvað er endómetríósa?
Venjulega er einungis legholið
klætt legslímhúðarfrumum. Hjá ein-
staklingum með endómetríósu eru
frumur, svipaðar legslímhúðar-
frumum, staðsettar á ýmsum stöðum í
líkamanum, þar sem þær geta valdið
skaða. Algengast er að sjá merki
sjúkdómsins í kviðarholinu, þá sér-
staklega í grindarholinu í kringum
kvenlíffærin. Endómetríósa getur þó
vaxið á fleiri stöðum og má sem dæmi
nefna brjóstholið, þvagfærin, ristilinn
og í örum eftir aðgerðir.
Hver eru einkennin?
Endómetríósa er sjúkdómur hinna
mörgu andlita og getur verið allt frá
því að vera einkennalítill eða ein-
kennalaus, í það að vera verulega lífs-
gæðaskerðandi, með endurteknum
verkjaköstum, langvarandi verkja-
vandamálum, mögulegum líffæra-
skemmdum og erfiðleikum við að
gera þá hluti sem flestum finnst sjálf-
sagt að geta gert eins og að stunda
skóla, vinnu, íþróttir og geta notið
kynlífs án verkja. Verkirnir tengjast
gjarnan tíðablæðingum en geta einnig
verið til staðar án samhengis við tíða-
hringinn. Vel þekktir eru verkir við
þvaglát og meltingarfæraeinkenni
eins og krampar og uppþemba auk
þreytu og máttleysis.
Áhrif hormóna
Kvenhormónið estrógen hefur yfir-
leitt jákvæða virkni á líkama kvenna.
Það stuðlar að eðlilegri frjósemi, bein-
þéttni og hraustum slímhúðum í
kvenlíffærunum. Þegar um endó-
metríósu er að ræða verða áhrif
hormónsins líka neikvæð. Þar örvar
hormónið bæði eðlilega slímhúð í
kvenlíffærunum, en líka legslímhúð-
ina sem hefur tekið sér bólfestu á
röngum stöðum í líkamanum. Afleið-
ingin er blæðingar, bólgur og myndun
örvefjar eða samgróninga í við-
kvæmum líffærum.
Er endómetríósa algeng?
Lengi var talið að um 10% kvenna á
frjósemisaldri væru með sjúkdóminn
en líklega liggur sú prósenta nær 5%.
Líklega eru því nokkur þúsund konur
og ungar stúlkur á Íslandi að klást við
sjúkdóminn. Endómetríósa getur
gengið í erfðir og ef móðir eða systir
eru með sjúkdóminn eru allt að sjö
sinnum meiri líkur á að viðkomandi
hafi einnig endómetríósu.
Aldur við greiningu
Algengast er að greinast á frjósem-
isaldri, eftir upphaf blæðinga. Þó eru
til lýsingar á endómetríósutilfellum,
allt niður í 8 ára stúlkur. Langflestir
einstaklingar lýsa upphafi einkenna
fyrir tvítugt og jafnvel fljótlega eftir
að blæðingar hefjast. Því má ætla að
margar unglingsstúlkur með slæma
verki geti verið með endómetríósu.
Leiðin að réttri greiningu getur þó
verið löng og ströng og biðin eftir
greiningu hefur verið allt að 6-10 ár og
því til mikils að vinna fyrir okkur öll
að snúa þessari tölfræði í jákvæða átt.
Meðferð
Tilgangur meðferðar er að létta á
verkjum, hindra versnun sjúkdómsins
og varðveita frjósemi. Margar leiðir
eru að því markmiði en sníða þarf
meðferðina að þörfum hvers ein-
staklings. Meginþættir eru verkja-
stilling og hormónameðferð, en einnig
sérhæfð sjúkraþjálfun, sálfræðiviðtöl,
félagsráðgjöf og stundum aðstoð til
aukinnar virkni
Endómetríósuteymi LSH
Er þverfaglegt teymi kvensjúk-
dómalækna, hjúkrunarfræðinga,
sjúkraþjálfara, félagsráðgjafa og sér-
fræðinga í verkjameðferðum. Teymið
tekur við tilvísunum frá heimilis-
læknum og sérfræðingum í kven-
sjúkdómalækningum, þegar hefð-
bundin meðferð hefur ekki skilað
árangri og þörf er á frekara mati eða
skurðaðgerðum. Teymið hefur lagt
mikla vinnu í uppbyggingu þessa
málaflokks innan heilbrigðiskerfisins
síðustu árin. Þannig fá allir lækna-
nemar landsins endómetríósufræðslu
frá læknum teymis. Sama gildir um
sérnámslækna í heimilislækningum
og fæðinga- og kvensjúkdómalækn-
ingum. Bráðaþjónusta Kvennadeild-
ar hefur nýverið hlotið fræðslu um
sjúkdóminn og vonum við að það ein-
faldi leiðina að góðri verkjameðferð
þegar um verkjaköst er að ræða. Í
mars er einnig rúllandi fyrirlestraröð
um endómetríósu, fyrir skólahjúkr-
unarfræðinga landsins og fleiri
fræðsluverkefni eru í bígerð. Það er
von okkar að þessi víðtæka fræðsla
um endómetríósu, skili sér í aukinni
þekkingu og færni heilbrigðisstarfs-
manna við að greina sjúkdóminn fyrr
og bæta þannig líðan og lífsgæði ung-
lingsstúlkna og kvenna í landinu.
Fræðsla og umræða
Mikilvægi góðrar fræðslu verður
seint ofmetið. Við hvetjum ykkur til
að styðja börnin ykkar í leit að góðu
fræðsluefni, hvort sem er hjá fagfólki
eða á netinu. Góð fræðsla dregur úr
kvíða og vanlíðan hjá ungu fólki sem
er að stíga sín fyrstu skref með þessa
greiningu. Lykilatriði er „að fræða en
ekki hræða“. Það er því mikilvægt að
einstaklingar með endómetríósu, að-
standendur þeirra, heilbrigðis-
starfsmenn og samtök áhugafólks um
endómetríósu leggi allan sinn metnað
í að halda umræðunni jákvæðri, upp-
byggilegri og faglegri því þannig
munum við ná árangri saman
Er barnið þitt með
endómetríósu?
Eftir Arnfríði
Henrýsdóttur og
Ragnheiði Oddnýju
Árnadóttur
»Endómetríósa er
sjúkdómur hinna
mörgu andlita. Ein-
kennin koma oftast
fram á unglingsaldri en
tekið getur mörg ár
fyrir konur að fá rétta
greiningu
Ragnheiður Oddný
Árnadóttir
Höfundar eru sérfræðilæknar í
Endómetríósuteymi LSH.
Arnfríður
Henrýsdóttir