Morgunblaðið - 19.03.2021, Qupperneq 37

MENNING 37
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 19. MARS 2021
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
sýnd með íslensKu og ensKu talı
SÝND MEÐ ÍSLENSKU OG ENSKU TALI.
FRANCESMcDORMAND
MYND EFTIR CHLOÉ ZHAO
PEOPLE’S CHOICE AWARD
TORONTO FILM FESTIVAL
SIGURVERARI
GOLDEN LION BEST FILM
VENICE FILM FESTIVAL
SIGURVERARI
EVENING STANDARD
THE GUARDIAN
TOTAL FILM
THE DAILY TELEGRAPH
TIME OUT
EMPIRE
BESTA MYNDIN
BESTALEIKONAN ÍAÐALHLUTERKI
Frances McDormand
BESTI LEIKSTJÓRI
Chloé Zhao
6
ÓSKARS
TILNEFNINGAR
MEÐAL ANNARS
®
94%
96%
94%
99%
BESTA MYNDIN
R
iddurum réttlætisins er lýst sem frá-
bærri hasarkómedíu á miðasölu-
vefnum Tix.is og af því mætti halda að
ekkert væri dramað í henni sem þó er
nóg af. Í myndinni segir af liðsforingja í danska
hernum, Markus (Mikkelsen), sem er kallaður
heim þegar eiginkona hans deyr í lestarslysi en
dóttir þeirra lifir af. Tölfræðingur nokkur að
nafni Otto (Kaas) bauð konunni sæti sitt í lest-
inni og er fullur sektarkenndar og einnig sann-
færður um að slysið hafi alls ekki verið slys
heldur hryðjuverk og tilgangurinn að drepa lyk-
ilvitni í dómsmáli. Vitnið átti að koma Kurt
(Möller), foringja glæpaklíkunnar Riddarar rétt-
lætisins, bak við lás og slá en þar sem ekkert er
vitnið er Kurt nú frjáls ferða sinna.
Otto er heltekinn af líkindareikningi og kemst
að því að vitnið tók oft þessa lest og sat alltaf á
sama stað, í sama vagni og sama sæti. Hann
kemst að þeirri niðurstöðu að sá sem vildi mann-
inn feigan hafi vitað þetta og þykist hafa komið
auga á tilræðismanninn, dularfullan mann sem
skildi eftir sig heila samloku og nær fulla flösku
af djús í lestinni. Enginn kaupir sér dýra sam-
loku og djús, hugsar Otto með sér, og skilur eft-
ir í lest og þar af leiðandi hlýtur þetta að hafa
verið hryðjuverkamaður.
Otto fer á fund Markusar, hermannsins sem
virðist algjörlega tilfinninga- og svipbrigðalaus í
túlkun Mads Mikkelsen, ásamt vini sínum og
samstarfsmanni, Lennart (Brygmann). Otto og
Lennart tekst að sannfæra Markus um kenning-
una og Markus virðist ekkert þrá heitar en að
hefna konu sinnar. Otto og Lennart fá til liðs við
sig tölvusnillinginn Emmenthaler (Bro) sem er,
líkt og þeir félagar, stórfurðurlegur náungi.
Emmenthaler tekst með andlitsgreiningarforriti
að hafa uppi á manninum sem skildi eftir sam-
lokuna og djúsinn og fara mennirnir fjórir á
hans fund. Er þá fjandinn laus og í ljós kemur
að Markus er ekkert lamb að leika sér við.
Saman við þessa hefndarsögu, sem oft er
spaugileg, fléttast svo stirt samband Markusar
við dóttur sína Mathilde (Gadeberg) sem vill að
faðir hennar leiti sér hjálpar hjá sálfræðingi, og
kærasta hennar sem vill hjálpa til en fær heldur
óblíðar móttökur hjá hermanninum.
Kómíkin léttir á ofbeldinu
Hefndarsögur eru sérflokkur í kvikmyndum og
oft eru þær lítið annað en ofbeldið, oftast mið-
aldra karlar að skjóta aðra miðaldra karla og
limlesta. Í þessari mynd er vissulega góður
skammtur af morðum og limlestingum þannig að
jaðrar við subbuskap, til dæmis þegar menn eru
skotnir í höfuðið af stuttu færi og jafnvel á færi-
bandi. Ef ekki væri fyrir kómík og skrautlegar
persónur væri Riddarar réttlætisins enn ein
hefndarsagan og allt eins hægt að skipta Mads
Mikkelsen út fyrir gömlu harðhausana Liam
Neeson eða Mel Gibson. En sem betur fer er
þetta ekki þannig mynd, enda nóg komið af slík-
um og meira í anda kvikmynda leikstjóra á borð
við Tarantino.
Samleikur þeirra Mikkelsen, Kaas, Brygmann
og Bro er kostulegur og eftirminnilegustu og
bestu atriði myndarinnar sýna harða árekstra
hermannsins við furðufuglana þrjá. Markus er
þögla harða týpan sem trúir ekki á æðri mátt-
arvöld og segir syrgjandi dóttur sinni að henni
sé hollast að horfast í augu við það að móðir
hennar sé endanlega horfin og að ekkert líf sé að
þessu loknu. Markus er lítið fyrir að tjá sig með
orðum, kýs heldur að tala með hnefunum og
leysa þannig úr ágreiningi. Þríeykið furðulega,
tölfræðingarnir og tölvuséníið, er hins vegar
málglatt og ekki á því að láta Markus í friði.
Leiðir það til spaugilegra rifrilda því Markus
þaggar hiklaust niður í þeim sem honum finnst
tala of mikið. Myndin er þó ekki laus við óþarfar
hliðarsögur á borð við misnotkun í æsku á einum
furðufuglanna og af ungum manni sem hefur
verið þvingaður til vændis og gerist húshjálp
eftir að hafa losnað úr þeirri þrælkun.
Grín er notað til að létta á dramatík og ofbeldi
og stundum er þetta grín gott og stundum ekki.
Í stiklu myndarinnar má sjá Lennart segja við
dóttur Markusar að hún sé lítil og feit pylsa en
dóttir hans er á táningsaldri og auk þess að
syrgja nýlátna móður sína. Líklega er þetta gert
til þess að sýna að Lennart sé vonlaus í mann-
legum samskiptum en grínið fellur flatt. Óþarfa
dramatík kemur líka við sögu, til dæmis þegar
skýringa er leitað á hegðun Ottos og Lennarts
sem eru algjörlega óþarfar og óþarflega ýktar.
Það sniðugasta við myndina er hins vegar
ekki grínið eða hasarinn heldur grunnhugmynd-
in sem sagan er byggð á. Nú má ekki segja of
mikið en hún tengist slagorði myndarinnar,
„ekkert er tilviljun“. Er það svo? Öll þekkjum
við að ákvarðanir okkar í lífinu leiða okkur í ólík-
ar áttir. Ef Jón hefði ekki farið í Menntaskólann
við Sund og kynnst Gunnu hefðu börn þeirra
Björn og Halldóra ekki orðið til og börn þeirra
Sigurður og Jóna ... og svo framvegis.
Myndin hefst á örlagaríku atriði og hringnum
er lokað hnyttilega í bláendann með öðru atriði
sem tengist því með beinum hætti. Þessi pæling
og ákveðin uppgötvun í seinni hluta myndar-
innar lyfta henni skör hærra og að öllu saman-
lögðu er Riddarar réttlætisins hin fínasta
skemmtun. Leikararnir eru stórgóðir og sam-
leikur þeirra Mikkelsen, Brygmann, Kaas og
Bro frábær, sem fyrr segir. Hin unga Gadeberg
er ekki síðri í hlutverki dótturinnar, Mathilde.
Tölfræði og tilviljanir
Mistök Óprúttinn náungi beinir skammbyssu að Markus sem Mads Mikkelsen leikur og Otto, Lennart
og Emmenthaler fylgjast óttaslegnir með. Reynast þetta afdrifarík mistök hjá hinum óprúttna.
Smárabíó og Háskólabíó
Riddarar réttlætisins/ Retfærdighedens rittere
bbbmn
Leikstjóri og handritshöfundur: Anders Thomas Jen-
sen. Byggt á hugmynd Jensen og Nikolaj Arcel. Aðal-
leikarar: Mads Mikkelsen, Nikolaj Lie Kaas, Andrea
Heick Gadeberg, Lars Brygman, Nicolas Bro, Gustav
Lindh og Roland Möller. Danmörk, 2020. 116 mínútur.
HELGI SNÆR
SIGURÐSSON
KVIKMYNDIR
Hljómsveitar-
stjórinn James
Levine er látinn,
77 ára að aldri.
Hann var einn
virtasti stjórn-
andinn í Banda-
ríkjunum og
stýrði hlómsveit
Metropolitan
óperuhússins í
New York í nær
hálfa öld, lengstum sem aðalstjórn-
andi hennar. Glæstum ferli hans
þar lauk með látum fyrir þremur
árum þegar hann var rekinn frá
óperuhúsinu eftir uppljóstranir um
að árum saman hafi hann tælt til
kynferðislslegra athafna unga karl-
kyns hljóðfæraleikara sem hann
hafði verið að segja til.
Levine stjórnaði hljómsveit
Metropolitan í 2.552 skipti, í óperu-
uppfærslum og á tónleikum. Þá var
hann líka um tíma listrænn stjórn-
andi eða aðalgestastjórnandi hljóm-
sveitanna í Boston, München, Ber-
lín og Vínarborg. Peter Gelb,
stjórnandi Metropolitan-óper-
unnar, minntist Levine og sagði
engan listamann í 137 ára sögu
óperuhússins hafa haft jafn mikil-
væg og merk áhrif þar og hann.
Stjórnandinn
James Levine allur
James Levine
Bandaríski kvik-
myndaleikstjór-
inn Spike Lee
mun fara fyrir
aðaldómnefnd
kvikmynda-
hátíðarinnar í
Cannes í sumar,
samkvæmt til-
kynningu frá
skipuleggjendum
hennar. Lee átti að gegna for-
mennsku í fyrra en hátíðin var blás-
in af vegna Covid-19-farsótt-
arinnar.
Hátíðin í ár á að fara fram 6.-17.
júlí en vanalega er hún haldin í maí.
Henni var seinkað vegna farsóttar-
innar. Mun undirbúningur nú vera í
fullum gangi og valnefndir önnum
kafnar við að horfa á mikinn fjölda
kvikmynda.
Lee verður formað-
ur dómnefndar
Spike Lee