Fréttablaðið - 01.07.2021, Qupperneq 6

Samtökunum Náttúrugriðum
er bent á að snúa sér til
Umhverfisstofnunar vegna
athugasemda sinna við gerð
varnargarða á gosstöðvunum
í Geldingadölum. Kæru þeirra
vegna varnargarðanna er hins
vegar vísað frá úrskurðar-
nefnd umhverfis- og auð-
lindamála, sem segir að ekki
hafi verið tekin kæranleg
ákvörðun í málinu.
gar@frettabladid.is
ELDGOS Kærum samtakanna Nátt-
úrugriða og stjórnarformanns sam-
takanna persónulega, vegna tveggja
varnargarða ofan Nátthaga,  var
vísað frá úrskurðarnefnd umhverf-
is- og auðlindamála.
Kærurnar, sem voru samhljóða,
voru lagðar fram vegna varnargarða
sem reistir voru um miðjan maí
og áttu að hindra framrás hraun-
rennslis frá eldgosinu í Geldingadöl-
um niður úr Syðri-Meradölum ofan
í Nátthaga. Upphaflega var kærum
beint til dómsmálaráðuneytisins og
umhverfis- og auðlindaráðuneytis-
ins, sem vísaði málinu til úrskurðar-
nefndarinnar.
Í kærunum segir að málið varði
annars vegar athafnir og hins vegar
athafnaleysi. Athafnirnar felist í
gerð á varnargörðum í trássi við
lög, og athafnaleysið sé að ekki hafi
verið sótt um framkvæmdaleyfi og
Grinda víkur bær ekki fjallað um
það.
„Aðkoma ráðuneyta að þessum
athöfnum og athafnaleysi sé enn
óskýr af gögnum máls, en upplýst sé
að hópur ráðuneytisstjóra hafi haft
einhver afskipti af málum og hafi,
að því er virðist, hafnað að leggja
blessun sína yfir tillögur sem komið
hafi frá almannavarnadeild ríkis-
lögreglustjóra um varnargarðagerð
við eldgosið í Geldingadölum,“ segir
í umfjöllun úrskurðarnefndarinnar
um innihald kæranna.
„Hvorki liggi fyrir hverjar efnis-
legar forsendur þessarar ákvörð-
unar hafi verið, né hvers vegna farið
hafi verið gegn áliti hluta sama hóps
ráðuneytisstjóra, Skipulagsstofnun-
ar og Umhverfisstofnunar,“ er áfram
vitnað til efnisraka kæranna.
Grindavíkurbær segir sveitar-
félaginu ekki hafa borist krafa um
beitingu þvingunarúrræða vegna
framkvæmdanna. Ekki hafi verið
sótt um framkvæmdaleyfi og það
því ekki verið gefið út. Framkvæmd-
irnar hafi verið á vegum almanna-
varnadeildar ríkislögreglustjóra.
„Bæjarráð hafi hins vegar á fundi
sínum 4. maí 2021 bókað, að mikil-
vægt væri að nýta þær aðstæður
sem uppi væru til að framkvæma
prófanir á hraunrennslisvörnum
að fengnum tilskildum leyfum
til þeirra framkvæmda,“ segir í
umfjöllun úrskurðarnefndarinnar
um sjónarmið Grindavíkurbæjar.
Að sögn úrskurðarnefndarinnar
var engin stjórnvaldsákvörðun
tekin um framkvæmdaleyfi.
„Er því ekki til staðar kæranleg
ákvörðun samkvæmt skipulags-
lögum,“ segir nefndin og vísaði
kærunum frá, en benti hins vegar
á að Umhverfisstofnun eigi að hafa
eftirlit með því að náttúru landsins
sé ekki spillt með athöfnum, fram-
kvæmdum eða rekstri. Stofnunin
hafi eftir atvikum heimild til beit-
ingar þvingunarúrræða. „Kærandi
hefur því þann möguleika að vekja
athygli stofnunarinnar á hinum
kærðu framkvæmdum.“ ■
Kæru vegna varnargarða í
Geldingadölum vísað frá
Varnargarðar voru reistir neðst í Syðri-Meradölum, til að freista þess að tefja hraunrennsli niður í Nátthaga.
FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI
Upplýst sé að hópur
ráðuneytisstjóra hafi
haft einhver afskipti af
málum og hafi, að því
er virðist, hafnað að
leggja blessun sína yfir
tillögur sem komið
hafi frá almannavarna­
deild ríkislögreglu­
stjóra.
Úr niðurstöðu úrskurðarnefndar
umhverfis- og auðlindamála.
arib@frettabladid.is
BANDARÍKIN Litlar sem engar líkur
eru á því að fjölbýlishús á Íslandi
geti hrunið fyrirvaralaust, eins og
gerðist í Miami á Flórída í Banda-
ríkjunum á fimmtudag í síðustu
viku. Alls eru 12 látnir og 149 er
saknað, eftir að fjölbýlishús hrundi
að hluta að nóttu til. Enginn hefur
enn fundist á lífi. Húsið var byggt
árið 1981.
Ástgeir Rúnar Sigmarsson, sér-
fræðingur í öryggi mannvirkja hjá
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun,
segir að hús hér á Íslandi séu
almennt mjög sterklega byggð.
„Hús á Íslandi eru hönnuð fyrir
íslenskar aðstæður. Flestar bygg-
ingarnar eru hannaðar til að standa
af sér mikla veðurofsa, snjó og nátt-
úruvá á borð við jarðskjálfta. Vegna
þessara skilyrða eru gerðar ríkar
kröfur á hönnun bygginga. Almennt
eru hús á Íslandi mjög sterklega
byggð,“ segir Ástgeir.
Ástgeir veit ekki til þess að hús
í rekstri hafi beinlínis hrunið hér
á landi. Hann segir að ef mann-
virkjum er vel viðhaldið dragi það
úr líkum á frekari skemmdum. „Það
er gott að hafa það í huga, ef það eru
vísbendingar um að komið sé að
viðhaldi, að fá fagaðila til að meta
það og veita ráðgjöf hvernig sé best
staðið að viðhaldinu.“■
Húshrun útilokað ef viðhaldi er sinnt
Varað hafði verið við göllum í
hönnun byggingarinnar.
adalheidur@frettabladid.is
UTANRÍKISMÁL Utanríkisráðherrar
Norðurlandanna lýsa áhyggjum
af aukinni mótstöðu við grund-
vallarhugmyndir Evrópuráðsins á
sviði mannréttinda. Í sameiginlegri
grein þeirra í vefritinu Euroobser-
ver fyrr í vikunni, ítreka ráðherr-
arnir trú sína á þann grundvöll sem
Evrópuráðið var stofnað um í kjöl-
far seinni heimsstyrjaldarinnar
fyrir 70 árum; þjóðarétt og mann-
réttindi, lýðræði og réttarríki.
Þau fagna því að yfir 830 millj-
ónir manna njóti nú réttarverndar
Mannréttindasáttmála Evrópu
með eftirliti Mannréttindadóm-
stóls Evrópu. Þau lýsa hins vegar
áhyggjum, þrátt fyrir jákvæða
þróun. Annars vegar sérstaklega af
því að grafið sé undan framkvæmd
Evrópusamnings um forvarnir og
baráttu gegn of beldi gagnvart
konum og heimilisof beldi. Kyn-
bundið of beldi sé alvarlegt mann-
réttindabrot og nauðsynlegt sé að
virða þurfi, framfylgja og styrkja
alþjóðask uldbindingar, t il að
stöðva það.
Einnig lýsa ráðherrarnir sérstök-
um áhyggjum af ógnum við fjöl-
miðlafrelsi og öryggi blaðamanna
í Evrópu og víðar. Blaðamenn þurfi
að njóta frelsis til að vinna vinnuna
sína án ótta við of beldi, ógnanir
eða áreitni, því án aðgangs að upp-
lýsingum og tjáningarfrelsis, glat-
ist fjölbreytileikinn sem lýðræðið
nærist á. „Það er mikið áhyggjuefni
að hótanir í garð blaðamanna hafi
aukist í heimsfaraldrinum.“ ■
Ráðherrar Norðurlanda lýsa áhyggjum
af réttarvernd kvenna og blaðamanna
Allir utanríkisráðherrar Norðurlandanna skrifa undir grein í Euroobserver.
Ráðherrarnir lýsa
áhyggjum af fjölgun
hótana í garð blaða­
manna í heims­
faraldrinum
thorgrimur@frettabladid.is
BELARÚS „Hún hefur verið að heim-
sækja hvert landið á fætur öðru,“
segir Jón Ólafsson heimspekipró-
fessor, um stjórnarandstöðuleið-
togann Svetlönu Tsíkhanovskaju
frá Belarús, sem er væntanleg til
Íslands á opinn fund á vegum
Alþjóðamálastofnunar Háskóla
Íslands á morgun. „Það er partur
af hennar strategíu að kynna mál-
stað andstöðuaflanna í Belarús og
stöðu mála þar fyrir stjórnvöldum
á Vesturlöndum, enda hefur hún
stuðning mjög víða.“
Svetlana Tsíkhanovskaja bauð sig
fram til forseta Belarús á móti ein-
ræðisherranum Alexander Lúkasj-
enkó árið 2020. Samkvæmt opin-
berum tölum vann Lúkasjenkó
af burðasigur, en sú niðurstaða
hefur reynst umdeild og hefur leitt
til fjöldamótmæla í landinu. Tsíkha-
novskaja flúði til Litháen og hlaut þar
hæli ásamt börnum sínum í ágúst.
Jón, sem verður þátttakandi í
pallborðsumræðum á málfund-
inum, telur ásetning Tsíkhanov-
skaju meðal annars vera að hrekja
þá mynd sem stjórnvöld í Belarús
vilja gefa af ástandinu þar í landi.
„Hún vill sannfæra stjórnvöld sem
víðast um að það sem er að gerast
í Belarús sé ekki einhver fámennur
hópur að æsa almenning upp, held-
ur birtingar mynd mjög djúpstæðrar
óánægju með stöðu mála. Ég held
líka að það sé mikilvægt fyrir þau að
koma fram sem ábyrgur aðili sem sé
hæfur til að taka við stjórn landsins
þótt Lúkasjenkó-stjórnin hrynji. Ef
það eru hópar innan stjórnmála-
elítunnar sem eru tilbúnir til að
veðja frekar á stjórnarandstöðuna,
þá er það eitthvað sem skiptir mjög
miklu máli.“
„Ísland hefur líka ákveðið orð-
spor á þessu svæði með viðurkenn-
inguna á Litháen á sínum tíma,“
bætir Jón við. „Þótt það hafi ekki
haft nein úrslitaáhrif var það mjög
táknrænt þegar Ísland varð fyrst til
að taka upp stjórnmálasamband
við landið. Það er mjög skynsamlegt
fyrir Tsíkhanovskaju að halda uppi
áberandi prófíl á alþjóðlegum vett-
vangi, frekar en að hverfa inn í ein-
hvern hóp sem vekur aðeins athygli
þröngs hóps.“ ■
Breiðir boðskap stjórnarandstöðuafla Belarús út um heim
Svetlana Tsíkhanovskaja hlaut hæli í Litháen ásamt börnum sínum í fyrra.
FRÉTTABLAÐIÐ/AFP
6 Fréttir 1. júlí 2021 FIMMTUDAGURFRÉTTABLAÐIÐ