Fréttablaðið - 01.07.2021, Blaðsíða 8

Tímapantanir á opticalstudio.is
og í síma 511 5800
SMÁRALIND • HAFNARTORG • KEFLAVÍK
Sjónmælingar
eru okkar fag
thorsteinn@frettabladid.is
Nýjar reglur um af leiðuviðskipti
skapa skilyrði fyrir virkari gjaldeyris­
markaði og gera Ísland að eftirsóknar­
verðari fjárfestingarkosti, að sögn við­
mælenda Fréttablaðsins.
Reglurnar, sem fjármálastöðug­
leikanefnd kynnti í gær, fela í sér
verulega rýmkun á fyrri heimildum
til slíkra viðskipta. Hafa þær í för með
sér að öll afleiðuviðskipti verði heimil,
óháð tilgangi, en að heildarumfangi
afleiðuviðskipta fjármálafyrirtækja
verði þess í stað settar skorður.
Konráð S. Guðjónsson, hagfræð­
ingur Viðskiptaráðs Íslands, segir
ákvörðunina ekki koma á óvart. Vara­
seðlabankastjóri fjármálastöðugleika
hafi talað fyrir þessum breytingum í
nóvember í fyrra.
„Verðmyndun krónunnar hefur
verið stopul alveg frá fjármálakrepp­
unni enda velta oft lítil. Þar að auki
hefur markaðurinn treyst mjög á inn­
grip Seðlabankans. Með þessu skapast
skilyrði fyrir virkari gjaldeyrismarkað
og verðmyndun á gengi krónunnar,“
segir Konráð.
„Það gerir Ísland almennt að eftir­
sóknarverðari fjárfestingarkosti og
við munum vonandi sjá vísbendingar
um það með auknum erlendum fjár­
festingum í atvinnulífinu, sem hefur
sárvantað um langt skeið.“
Stefnir Kristjánsson, gjaldeyr­
ismiðlari hjá Landsbankanum, segir
það góð tíðindi fyrir hagkerfið að
losna við haftastimpilinn, enda megi
margir fjárfestar ekki koma nálægt
löndum í höftum. Nýju afleiðuregl­
urnar eru hluti af heildarendur­
skoðun á umgjörð gjaldeyrismála,
sem leiðir til þess að Ísland er komið á
lista OECD yfir lönd sem eru án hamla
á gjaldeyrisviðskipti.
„Til skemmri tíma eru áhrifin ekki
mikil, enda hafa flestir þeir sem hafa
leitað til Seðlabankans fengið skjót og
jákvæð svör. En það eru líka nokkrir
sem hafa hætt við, þröskuldurinn að
hefja samskipti við opinbera stofnun
um fjárfestingaráform hefur reynst of
hár,“ segir Stefnir.
„Væntingar eiga nú greiðari leið inn
í verðlagningu á krónunni og mark­
aðsaðilum ætti að fjölga, sem ætti
að auka dýpt markaðar. Það ætti að
opnast leið fyrir aflandsmarkað með
krónuna þar sem erlendir aðilar geta
átt viðskipti sín á milli.“ ■
Rýmri heimildir mælast vel fyrir
Með þessu skapast
skilyrði fyrir virkari
gjaldeyrismarkað og
verðmyndun á gengi
krónunnar.
Konráð S. Guðjónsson, aðstoðar-
framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs.
Seðlabankastjóri segir að
lækkun veðsetningarhlut­
falls sé til þess fallin að koma
í veg fyrir að hækkunarfasinn
á fasteignamarkaði verði
að bólu. Hann segir ljóst að
stefna Reykjavíkurborgar í
skipulagsmálum hafi haft
áhrif til hækkunar á fast­
eignaverði.
thorsteinn@frettabladid.is
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri
segir að lækkun á veðsetningar­
hlutfalli fasteignalána sé forvarnar­
aðgerð sem ætlað er að koma í veg
fyrir bólumyndun, þar sem kaup­
endur gera ráð fyrir að fasteigna­
markaðurinn búi til eigið fé úr engu.
Seðlabanki Íslands kynnti í gær
víðtækar breytingar sem varða
fjármálafyrirtæki og fasteigna­
markaðinn, en breytingunum er
ætlað að varðveita efnahagslegan
stöðugleika.
Hámark veðsetningarhlutfalls
fasteignalána til neytenda var lækk­
að úr 85 prósentum í 80 prósent.
Hámarkshlutfall fyrir fyrstu kaup­
endur verður hins vegar óbreytt í 90
prósentum.
„Fasteignaverð hefur hækkað
töluvert en það má segja að hækk­
unin sé í samræmi við þær aðstæður
sem eru til staðar. Ráðstöfunar­
tekjur heimilanna hafa hækkað í
kófinu, eiginfjárstaða þeirra er góð
og vextir eru mun lægri en áður
hefur verið. Við erum setja tak­
markanir til þess að hækkunarfas­
inn verði ekki að bólu,“ segir Ásgeir.
Fram kom í kynningu fjármála­
stöðugleikanefndar að takmörkun
miðað við 80 prósenta almennt
hámark hefði áhrif á 10­12 prósent
af veittum lánum, eða 8­23 milljarða
króna á ársfjórðungi miðað við síð­
ustu 18 mánuði.
„Lækkun veðsetningarhlutfalls­
ins er ekki hamlandi eins og staðan
er í dag, enda viljum við ekki hindra
eðlileg viðskipti á fasteignamarkað­
inum. Þetta er forvarnaraðgerð,“
segir Ásgeir og bendir á að aðgerð
sem þessi hefði getað komið í veg
fyrir fasteignabóluna sem var blásin
út eftir árið 2003. Mikilvægt sé að
grípa til aðgerða áður en það er um
seinan.
„Við erum að setja girðingu til
þess að koma í veg fyrir ástand þar
sem fasteignakaupendur gera ráð
fyrir að markaðurinn búi til eigið
fé úr engu. Það er mikilvægt að
fasteignamarkaðurinn þjóni fyrst
og fremst almenningi, en ekki spá­
kaupmönnum.“
Jafnframt hefur fjármálastöðug­
leikanefnd ákveðið að taka til
nánari skoðunar beitingu greiðslu­
byrðarhlutfalls, til að bregðast við
aukinni greiðslubyrðaráhættu
vegna óverðtryggðra lána með
breytilegum vöxtum. Í kynningu
nefndarinnar kom fram að hámark
greiðslubyrðarhlutfallsins gæti til
dæmis verið 35 prósent almennt, en
40 prósent fyrir fyrstu kaupendur
„Eins og gildir um veðsetningar­
hlutfallið yrði það ekki hamlandi
miðað við stöðuna á markaðinum
í dag. Og bankarnir eru tiltölulega
íhaldssamir þegar þeir framkvæma
greiðslumat,“ segir Ásgeir.
Aðspurður segir Ásgeir að lækkun
veðsetningarhlutfallsins dragi úr
þörfinni á því að hækka vexti. Hins
vegar hefði verið hægt að komast hjá
því að lækka hlutfallið ef betur hefði
verið staðið að uppbyggingu íbúðar­
húsnæðis.
„Það liggur alveg fyrir, sama
hvernig menn snúa því fram og til
baka, að sú ákvörðun Reykjavíkur­
borgar að brjóta ekki nýtt land undir
ný hverfi, hefur áhrif á fasteigna­
verð í allri borginni. En vitaskuld er
nægjanlegt rými fyrir nýtt húsnæði
til staðar á þéttingarreitum innan
borgarinnar – það bara tekur lengri
tíma að koma þeim í gagnið. Við
gætum horft fram á eitt eða tvö ár
þar sem heldur hægir á framboði af
nýjum eignum,“ segir Ásgeir.
„Aftur á móti held ég að fram­
boð fasteigna verði ekki vandamál
þegar litið er lengra fram, vegna
þess að nægt land er til staðar og
verktakabransinn mun taka við
sér. Við erum að örva framboð fast­
eigna með því að halda vöxtum
lágum, enda fjármagna verktakar
sig gjarnan á breytilegum vöxtum“
bætir hann við.
Afleiður stuðli að stöðugleika
Nýjar reglur Seðlabankans um
afleiðuviðskipti fela í sér verulega
rýmkun á fyrri heimildum til slíkra
viðskipta. Nánar tiltekið hafa þær
í för með sér að öll afleiðuviðskipti
verði heimil, óháð tilgangi þeirra, en
að heildarumfangi afleiðuviðskipta
fjármálafyrirtækja verði þess í stað
settar skorður.
„Við erum að setja reglur um
afleiður sem eru gegnsæjar, fyrir­
sjáanlegar og taka mið af heildar­
áhættu í kerfinu, en fela þó í sér
verulega rýmkun á fyrri heimildum.
Nú eru öll afleiðuviðskipti heimil,
óháð tilgangi, en heildarumfanginu
settar skorður,“ segir Ásgeir. Spurður
hvort þessi rýmkun á heimildum til
afleiðuviðskipta hafi verið sérstak­
lega tímasett með tilliti til þróunar
efnahagsmála svarar Ásgeir neitandi.
„Það hefur legið fyrir að við þyrft­
um að ráðast í þessar breytingar, en
aftur á móti má segja að kófið og
hræringar á gjaldeyrismarkaðinum
hafi seinkað vinnunni hjá Seðla­
bankanum og fjármálaráðuneytinu
við að útfæra breytingarnar.“
Er rýmkun á slíkum heimildum
jákvæð í alla staði?
„Af leiða er bara tæki. Það er
mikilvægt fyrir marga aðila í hag­
kerfinu að geta varið sig fyrir gjald­
eyrisáhættu. Og það er mjög mikil­
vægt að vera með afleiðumarkað til
að ná fram stöðugleika þannig að
aðilar geti samið um kaup og sölu í
erlendum gjaldeyri án þess að hafa
áhyggjur af því hvert gengið verður,“
segir Ásgeir.
„En á sama tíma viljum við ekki
að hægt sé að byggja upp risa­
vaxnar afleiðustöður í hagkerfinu
sem koma því úr jafnvægi, eins og
gerðist fyrir hrun. Við munum fylgj­
ast með afleiðubókum bankanna
og hafa stjórn á kerfisáhættu, en
létta byrðar á einstökum markaðs­
aðilum.“
Nýjar af leiðureglur eru hluti af
lagasetningu um gjaldeyrismál, en
í þeim er jafnframt að finna heim­
ild fyrir Seðlabankann, að undan­
genginni staðfestingu ráðherra, til
að setja reglur sem meðal annars
geta takmarkað eða stöðvað í allt að
60 daga, tiltekna flokka fjármagns­
hreyfinga, eða greiðslna milli landa,
auk þess að leggja á skilaskyldu
erlends gjaldeyris.
„Það sem þessum lögum er ætlað
að gera er að gera umgjörð gjald­
eyrismála hér á landi einfaldari,
skýrari og aðgengilegri,“ segir Ásgeir
og bætir við að hann hafi furðað sig
á umræðunni sem skapaðist um
breytingarnar.
„Það heyrðist ekkert frá Húsi
atvinnulífsins nema eitthvert tuð
um að Seðlabankinn hefði allt í einu
fengið heimild til að setja á fjár­
magnshöft. Sú heimild hefur verið
til staðar í áratugi. Þessar breytingar
leiða til þess að Ísland er tekið af
lista OECD yfir lönd sem eru með
fjármagnshöft.“ ■
Grípa í taumana til að afstýra bólumyndun
Seðlabankinn vinnur að því að útfæra sérstakt greiðslubyrðarhlutfall. FRÉTTABLAÐIÐ/ANTON BRINK
Bankarnir komu mun betur út en gert var ráð fyrir
Fjármálastöðugleikanefnd ákvað að fella brott tilmæli sín um arð-
greiðslur fjármálafyrirtækja og kaup þeirra á eigin bréfum. Þá ákvað
nefndin að hækka ekki sveiflujöfnunarauka á fjármálafyrirtæki að
svo stöddu – hann stendur í núll prósentum – en nefndin telur þó
líklegt að fyrr en síðar verði að taka til skoðunar að hækka hann á
nýjan leik.
„Bankarnir eru að koma mun betur út en við höfðum gert ráð
fyrir. Í ljósi þess hve sterk staða bankanna er, telur fjármálaeftir-
litsnefnd óþarft að setja hömlur á arðgreiðslur og endurkaup, en á
sama tíma telur fjármálastöðugleikanefnd að bráðlega komi að því
að sveiflujöfnunaraukinn verði hækkaður. Það er mun eðlilegra að
Seðlabankinn setji lágmarkskröfur um eigið fé, en að bönkunum sé
í sjálfsvald sett hvernig fjármunum sem eru umfram kröfurnar er
ráðstafað,“ segir Ásgeir.
Það er mikilvægt að
fasteignamarkaðurinn
þjóni fyrst og fremst
almenningi, en ekki
spákaupmönnum.
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
MARKAÐURINN FRÉTTABLAÐIÐ 1. júlí 2021 FIMMTUDAGUR