Morgunblaðið - 21.06.2021, Qupperneq 10

10 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 21. JÚNÍ 2021
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
Endurheimt náttúrulegra vist-
kerfa og skýrari rammi um lausa-
göngu búfjár eru meðal áherslu-
mála í ályktunum aðalfundar
Landverndar, sem haldinn var í
síðustu viku. Nauðsynlegt er, hvað
vistheimt varðar, að mati samtak-
anna að fylla í skörðin þar sem
mýrlendi hefur verið ræst fram
með tilheyrandi röskun á lífríki.
Þá þarf að vernda náttúrulega
birkiskóga, enda er lífríki þeirra
fjölbreytt og undirstaða margs í
stóru samspili náttúrunnar.
Dregur úr líffræðilegri
fjölbreytni
„Okkur rennur til rifja að enn
sé verið að ræsa fram mýrlendi
sem losar mikið magn af gróður-
húsalofttegundum en eyðir líka
búsvæðum plantna og fugla og
dregur þannig úr líffræðilegri
fjölbreytni,“ segir Auður Önnu-
og Magnúsdóttir, framkvæmda-
stjóri Landverndar.
„Framræsla mýranna er oft
án nokkurs sýnilegs tilgangs, sem
setur málið í sérkennilegt ljós. Sú
var tíðin að bændur fengu stuðn-
ing frá ríkinu til þess að ræsa
mýrar fram, eins og var gert víða
um landið og þúsundir hektara
teknar undir. Nú þyrfti þessi
stuðningur að koma til aftur undir
öfugum formerkjum; það er að
greiða þeim sem fylla í skurðina
aftur. Sem betur fer er í dag all-
víða verið að loka skurðum, svo
sem fyrir atbeina Votlendissjóðs
og Landgræðslunnar, en gera
þarf miklu betur.“
Samfélagið allt
verji vistkerfi
Landvernd lagði sig mjög eft-
ir því að Teigsskógi í Reykhóla-
sveit yrði þyrmt og fundin yrði
önnur lausn í gerð vegar yfir
Þorskafjörð, en sú sem fyrir val-
inu varð. Vistkerfi skógarins, sem
var óraskaður, hafi verið sterk líf-
fræðileg heild og birkitrén náð al-
veg niður í fjöru að sjávargróðri
þar. „Baráttan í Teigsskógarmál-
inu var löng og ströng. Við vildum
til verndar náttúrunni annað veg-
stæði en það sem Vegagerðin
valdi og kynnti fyrir tuttugu árum
og hélt sig við. Sú nálgun að
Landvernd væri ábyrg fyrir töfum
í samgöngumálum Vestfirðinga
var undarleg því Landvernd er lít-
il samtök sem hafa ekkert um
vegagerð að segja,“ segir Auður
og áfram:
„Samfélagið allt þarf að sam-
einast í að verja fjölbreytt vist-
kerfi á Íslandi og tryggja með því
hagsæld í landinu. Um endur-
heimt vistkerfa þurfa að gilda
mælanleg markmið svo árangur
náist. Endurheimt þessi er ein af
undirstöðum sjálfbærrar þróunar
sem er grunnstefið í heimsmark-
miðum Sameinuðu þjóðanna.“
Hvað búfjárbeit viðvíkur tel-
ur Landvernd mikilvægt að
skerpa á regluverki. Gera þurfi
búfjáreigendur ábyrga fyrir bú-
peningi sínum, sem hljóti að gera
nýtingu lands skilvirkari. Mikil-
vægur árangur í gróðurvernd hafi
náðst með beitarstjórn og land-
græðsluverkefnum. Sauðfjárbeit,
svo sem á gosbeltasvæðinu sem
liggur þvert yfir landið, aftri hins
vegar því að gróður og jarðvegur
endurheimtist. Því verði að hugsa
málin upp á nýtt.
Þjóðgarðshugmynd
verði ekki drepin
Frumvarp umhverfis-
ráðherra um stofnun hálendis-
þjóðgarðs náði ekki fram að
ganga á Alþingi – og málið er því
úr sögunni í bili. Í ályktun aðal-
fundar Landverndar er þessi
niðurstaða hörmuð, það er eftir-
gjöf við staðbundna eða sértæka
hagsmuni einstakra sveitarfélaga
og orkufyrirtækja sem hugsan-
lega vilja virkja. Mikilvægt sé því
að þjóðgarðshugmyndin verði
ekki drepin – heldur verði haldið
áfram með málið þegar nýtt Al-
þingi hefur verið kjörið.
„Landvernd lét í lok maí gera
skoðanakönnun sem leiddi í ljós
að þjóðgarðshugmyndin hefur al-
mennan stuðning á landsvísu.
Andstaðan var sterk frá nokkrum
af þeim sveitarfélögum sem hafa
skipulagsvald á hálendinu. Oft
hafa íbúar og sveitafélög nærri
hálendinu sinnt því vel og nýtt til
ferðalaga, sinnt þar landgræðslu
og leiðbeiningum til ferðamanna.
Það er að vissu leyti skiljanlegt að
þeim finnist hugmyndin um að
ríkisstofnun gegni þessu hlutverki
slæm. Málin eru hins vegar ekki
svona einföld,“ segir Auður og að
lokum:
Störf og ný menning
„Margvíslegar ógnir steðja að
hálendinu nú, sem verður best
haldið í skefjum með þjóðgarði.
Má þar nefna uppbyggingu orku-
mannvirkja og fjöldatúrisma. Ís-
land hefur gjörbreyst á undan-
förnum árum með mikilli fjölgun
ferðamanna, þó fáir hafi verið að
undanförnu vegna veirunnar.
Fólk frá útlöndum sem hingað
kemur fer vissulega oft á þekkta
og vinsæla ferðamannastaði, en
óbyggðirnar eru aðdráttarafl. Í
stórbrotinni náttúru hálendisins
felast mikil verðmæti til framtíðar
litið, þangað getur straumurinn
legið í framtíðinni. Því þarf að
setja ferðum þar, framkvæmdum
og öðru ákveðinn ramma eins og
gert yrði með stofnun hálendis-
þjóðgarðs, sem einnig skapar
störf og kæmi með nýja menningu
inn í samfélögin, sem byggð er á
sérstöðu svæðisins. Því er mikil-
vægt að halda áfram með málið
og Landvernd mun hamra járnið,
til dæmis fyrir alþingiskosningar í
haust.“
Vistheimt og vernd viðkvæmra svæða áherslumál Landverndar, sem berst áfram fyrir hálendisþjóðgarði
Landvernd Endurheimt vistkerfa er ein af undirstöðum sjálfbærrar þróunar,
segir Auður Önnu Magnúsdóttir hjá Landvernd um áherslur samtakanna.
Náttúra hálendis verðmæti framtíðar
Gröftur Með tilliti til hlýnunar andrúmslofts þykir mörgum goðgá að
ræsa fram mýrar og grafa skurði. Myndin er tekin í Berufirði á dögunum.
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Dynkur Ægifagur foss í Þjórsá inni
á reginfjöllum og því fáum kunnur.
- Auður Magnúsdóttir er fædd
árið 1977 og er lífefnafræð-
ingur að mennt. Hún býr í
Reykjavík með eiginmanni og
þremur börnum.
- Var deildarforseti auðlinda-
og umhverfisdeildar Landbún-
aðarháskóla Íslands lengi en
hefur sl. þrjú ár verið fram-
kvæmdastjóri Landverndar.
Hver er hún?
Kona slasaðist töluvert en er ekki
talin í lífshættu eftir að hún lenti í
hremmingum við svifflug við Búrfell
í Þjórsárdal í gær. Grunur er um
beinbrot.
Allar björgunarsveitir í Árnes-
sýslu og á Suðurlandi voru kallaðar
út klukkan 13:20. Töluverður við-
búnaður var vegna slyssins og voru
einnig kallaðir til sjúkraflutninga-
menn frá Suðurlandi ásamt þyrlu
Landhelgisgæslunnar. Aðgerðum
lauk rétt fyrir klukkan þrjú þegar
hin slasaða var borin um borð í
þyrlu sem flutti hana af vettvangi á
sjúkrahús til frekari aðhlynningar.
Blessunarlega var rjómablíða víð-
ast hvar á sunnanverðu landinu, að
sögn Davíðs Más Bjarnasonar, upp-
lýsingafulltrúa hjá Landsbjörg, og
sagði hann við mbl.is að auðvelt
hefði verið fyrir þyrluna að athafna
sig.
Davíð Már segir að tildrög slyss-
ins séu ekki kunn, en hann segir
einnig að á undanförnum árum hafi
eitthvað verið um slys á þessu svæði
í tengslum við svifflug. Þannig má
telja að mögulega geri veðuraðstæð-
ur svifflugmönnum erfitt fyrir.
Ljósmynd/Landsbjörg
Á vettvangi í Þjórsárdal Hin slasaða flutt að þyrlu Landhelgisgæslunnar.
Hlekktist á í svif-
flugi og slasaðist
- Stórt útkall á Suðurlandi vegna slyss