Morgunblaðið - 23.08.2021, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 23. ÁGÚST 2021
Barnamenning Á Austurvelli má nú sjá útisýningu á myndum Lindu Ólafsdóttur úr bókinni Reykjavík barnanna við texta Margrétar Tryggvadóttur sem gleður stóra sem smáa.
Kristinn Magnússon
Um 90% Íslendinga
(16+) eru nú full-
bólusett fyrir Co-
vid-19-veirunni. Þeir
eru þannig varðir fyrir
alvarlegum veikindum
sem veiran getur vald-
ið. Börn munu eiga
kost á bólusetningu á
komandi vikum og
mánuðum og reynslan
sýnir að óbólusett
börn veikjast sem betur fer lítið.
Þeir sem velja að þiggja ekki bólu-
setningu taka áhættuna sem í því
felst en sá hópur er fámennur á Ís-
landi. Þó þarf að vernda sér-
staklega þá sem ekki geta þegið
bólusetningu af læknisfræðilegum
ástæðum.
Við þessar aðstæður hefði verið
eðlilegt að hverfa aftur til eðlilegs
lífs – lífs án hafta. Þegar búið er að
verja landsmenn fyrir veikindum þá
á fjöldi smita ekki að ráða för. Smit
valda bólusettum einstaklingum
ekki veikindum, nema í undantekn-
ingartilfellum. Þau undantekning-
artilfelli eru hlutfallslega fá og af
þeim toga að þróað heilbrigðiskerfi
ætti að ráða við að meðhöndla þau
með viðunandi hætti.
En við þessar aðstæður býður
núverandi ríkisstjórn upp á meiri
höft og fleiri takmarkanir sem hafa
tilheyrandi slæm áhrif á fólkið í
landinu, börnin okkar og atvinnu-
lífið. Sóttvarnalækni hefur að miklu
leyti verið falin stjórn landsins síð-
astliðið eitt og hálft ár. Ásamt sam-
starfsfólki hefur hann, með þátt-
töku almennings, náð ágætum
árangri í sóttvörnum og við bólu-
setningu þjóðarinnar. En nýlega
gaf sóttvarnalæknir út framtíðar-
sýn sína á lífið með Covid-19.
Marga rak í rogastans enda voru
þar kynnt frekari höft,
frelsisskerðingar og
þvingað breytt lífs-
mynstur hjá full-
bólusettri þjóð. Fram-
tíðarsýnin var
fullkomlega á skjön við
skynsamlega leiðsögn
sóttvarnalæknis þann
8. ágúst síðastliðinn í
viðtali í þættinum
Sprengisandi á Bylgj-
unni, en þar sagði
hann, orðrétt:
„Það eru bara tvær
leiðir til að búa til þetta hjarðónæmi
og koma þannig í veg fyrir stóran
faraldur, það er annaðhvort að láta
sýkinguna ganga yfir sjálfa eða ná
henni með bólusetningu.“
Sóttvarnalæknir hélt áfram: „ en
við verðum að segja að bólusetn-
ingin hefur komið í veg fyrir alvar-
leg veikindi, það er ekki nokkur
spurning um það, þannig að það er
ekki eins og við höfum ekki fengið
neitt út úr þessari bólusetningu,
það er alls ekki þannig. Ég hefði svo
gjarnan viljað að bólusetningin væri
betri í að koma í veg fyrir smit. En
þannig er bara staðan og þá þurfum
við bara að stokka upp spilin og
leggja upp ný plön, það er bara ekk-
ert öðruvísi“.
Að lokum sagði sóttvarnalæknir:
„við þurfum þá að bólusetja og
verja þá betur sem eru viðkvæmir
fyrir en láta okkur lynda að sýk-
ingin smiti aðra. Það eru náttúrlega
flestir sem fá þetta vægt og öðlast
þannig gott ónæmi, þannig að við
þurfum einhvern veginn að sigla
milli skers og báru núna í þessu, að
fá ekki of mikið af alvarlegum veik-
indum, þannig að spítalakerfið riði
til falls en samt ná þessu hjarð-
ónæmi með því að láta veiruna
ganga. Það er ekki takmark núna í
sjálfu sér að útrýma veirunni eða
losa hana alveg úr samfélaginu, við
munum þá bara á öðrum tímapunkti
fá hana einhvern veginn inn“.
Þessi sýn sóttvarnalæknis á stöðu
mála og framhaldið er sú raunhæfa
í stöðunni. Að treysta á bólusetn-
inguna, ná hjarðónæmi og halda
áfram með lífið en verja áfram þá
viðkvæmu. Eins og gert er með aðr-
ar veirur og pestir sem herja á
heimsbyggðina ár hvert. Bóluefnin
virka því fáir veikjast mikið og þá
er ekki þörf á höftum.
En þá kemur að spurningunni um
hvers vegna sóttvarnalæknir hvarf
frá þessari sýn sinni seinna sama
dag. Svo virðist sem að í stað þess
að taka ákvarðanir um höft og
frelsisskerðingu á lífi fólks út frá
stöðu veikinda vegna Covid-19-
faraldursins sé almenn staða Land-
spítalans farin að marka stefnuna.
Minnisblöð sóttvarnalæknis inni-
halda allt í einu tillögur á borð við
„efla skal heilbrigðiskerfið“. Hve-
nær það varð hans hlutverk að hafa
sérstaka skoðun á rekstri Landspít-
alans og nýtingu fjármagns, er
áhugaverð spurning en gott og vel –
skoðum þá heilbrigðiskerfið og
stöðu þess í dag.
Heilbrigðisráðherra hefur haldið
heilbrigðiskerfinu í heljargreipum
síðastliðin fjögur ár. Dregið hefur
úr heilbrigðisþjónustu á lands-
byggðinni þvert á vilja og velferð
landsmanna, allri aðkomu einka-
reksturs að heilbrigðisþjónustu hef-
ur verið hafnað og sjálfstæðum
rekstri hefur verið útrýmt þar sem
hann var fyrir við góðan orðstír.
Steinar hafa verið lagðir í götu
þeirra einkaaðila sem hafa viljað að-
stoða heilbrigðiskerfið í faraldr-
inum, þeim ýmist ekki svarað eða
verið hafnað. Aðrir ráðherrar í rík-
isstjórninni hafa ekki gripið í taum-
ana til að afstýra því að staða Land-
spítalans yrði á endanum ástæða
þess að hér búa fullbólusettir Ís-
lendingar enn við skerðingar á
venjulegu lífi. Stjórnendur spít-
alans segjast ekki ráða við örfá, al-
varleg tilfelli veikinda á hverjum
tíma. Af því má ætla að spítalinn
réði þá ekki við hópslys á vegum
landsins eða aðrar hörmungar sem
hent geta í daglegu lífi.
Staðfest smit af völdum Covid-19
á Íslandi eru nú um 10 þúsund og ef
heilbrigðiskerfið ræður ekki við
fleiri tilfelli alvarlegra veikinda en
nú eru uppi, örfá, þá verður sú
raunin næstu 7 ár. En það er sá tími
sem tekur, með þessu áframhaldi að
ná hjarðónæmi, ef áætlað er að um
70% þjóðarinnar þurfi að smitast til
að svo verði, miðað við rúmlega 100
smit á dag.
Lausnin er ekki að skerða áfram
venjulegt líf fólks á Íslandi. Lausnin
er að ráðast af alvöru að vandanum
í rekstri heilbrigðiskerfisins á Ís-
landi. Það er augljóslega í algjörum
lamasessi og mun aðeins versna ef
ekkert breytist.
Sami vandi er ekki í þeim löndum
sem okkur er svo tamt að bera okk-
ur saman við. Til dæmis greindi
Björn Zoëga, forstjóra Karólínska
sjúkrahússins í Stokkhólmi, nýlega
frá því í viðtali við Morgunblaðið að
við upphaf faraldursins árið 2020
hafi hann brugðist við með því að
fimmfalda fjölda gjörgæslurýma á
spítalanum til að mæta betur far-
aldrinum ásamt því að geta áfram
sinnt þeim alvarlegu veikindum
sem koma upp í daglegu lífi.
Það er því ljóst að það er hægt að
ráðast að vandanum – með
útsjónarsemi, góðum skilningi á
rekstri og vilja stjórnvalda til að
notast við nýjar lausnir og leiðir til
að tryggja heilbrigðisþjónustu sem
veitir meira svigrúm til að mæta al-
varlegum veikindum.
Ríkisstjórnarflokkarnir virðast
ekki vaxnir verkefninu sem felst í
því að endurmeta stöðuna í ljósi
gjörbreyttra aðstæðna í samfélag-
inu í baráttunni við faraldurinn,
taka aftur stjórnina (eins og sótt-
varnalæknir hefur reyndar ítrekað
kallað eftir) og leiða þjóðina út úr
þeim ógöngum sem við finnum okk-
ur í.
Það þarf nefnilega kjark til að
stjórna á erfiðum tímum því þá þarf
að taka erfiðar ákvarðanir. Það get-
ur líka verið erfið ákvörðun að segja
„stopp“ þegar þeim árangri er náð
sem að var stefnt.
Nú þegar þjóðin er nær full-
bólusett þarf að hætta að setja full-
frískt fólk í sóttkví og lama þannig
atvinnulífið og setja menntun barna
í uppnám. Það þarf að hætta að
skerða venjulegt líf til að koma í veg
fyrir öll smit þegar smitin leiða ekki
lengur til veikinda, varla einkenna,
hjá miklum meirihluta fólks. Það
þarf að tryggja það strax að heil-
brigðiskerfið ráði við nokkur tilfelli
alvarlegra veikinda af völdum Co-
vid-19 eða slyss á þjóðveginum eða
hvers annars sem kallar á umönnun
á gjörgæslu með öllum færum leið-
um. Það er ekki ásættanlegt að ís-
lensk þjóð lifi áfram í fjötrum því
þeir sem eiga að stjórna gera það
ekki.
Það er hægt að feta sig varlega út
úr höftum án þess að leggja líf fólks
í hættu, eins og sóttvarnalæknir
hefur sagt. Gerum það.
Eftir Bergþór
Ólason » „ef heilbrigðiskerfið
ræður ekki við fleiri
tilfelli alvarlegra veik-
inda en nú eru uppi þá
mun taka tæplega 7 ár
að ná fram hjarð-
ónæmi“
Bergþór Ólason
Höfundur er þingmaður
Miðflokksins.
7 ár í höftum?