Morgunblaðið - 11.09.2021, Blaðsíða 50

50 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. SEPTEMBER 2021
Þ
rjú leikritanna sem Shake-
speare skrifaði á árunum
1595-6 mætti sem best
kalla „feðraveldisþríleik-
inn“. Rómeó og Júlía, Draumur á
Jónsmessunótt og Kaupmaðurinn í
Feneyjum sækja öll hreyfiafl í til-
raunir feðra til að stýra makavali
dætra sinna. Grimmilegast birtist
þetta í Draumnum, sem þó er hrein-
ræktaðasti gleðileikurinn af þessum
þremur. Shakespeare er nefnilega
háll sem áll þegar kemur að því að
greina hann, flokka, kryfja – og
sviðsetja.
Hálkan er bölvun og blessun. Hún
er atvinnuskapandi fyrir fræðimenn
og á örugglega sinn þátt í vinsældum
helstu verkanna í leikhúsum allra
tíma og allra þjóða.
Síðarnefndu verkin tvö eru sam-
kvæmt hefðinni flokkuð með gaman-
leikjum, sem væri kannski réttara
að kalla „giftingarleiki“. Hjónaband
er niðurstaða þeirra, það skiptir
minna máli hvort þau veki hlátur.
Reyndar er vel hægt hlæja meira að
fyndnari harmleikjunum, svo sem
Hamlet, en brúnaþyngri gaman-
leikjunum.
Rómeó og Júlía fellur snyrtilega á
milli gamans og harms. Fyrri hlut-
inn greinir sig á engan hátt frá
gamanleikjunum, en ógæfan sem
hefst með dauða Tíbalts og útlegð
Rómeós er harmrænan holdi klædd.
Túlkun Þorleifs Arnar Arnarssonar
og samstarfsfólks hans undirstrikar
þessar tvær hliðar á mjög afgerandi
hátt, sem kemur upplifuninni á ýms-
an hátt til góða, en kostar á öðrum
sviðum. Shakespeare er háll sem áll.
Best tekst það sem mestu varðar:
að sýna okkur sannfærandi ást-
fangna unglinga, sannfærandi fyrstu
sönnu ást. Þar leggst ansi margt á
eitt. Hæfileikar, útgeislun og sviðs-
þokki Sigurbjarts Sturlu Atlasonar
og Ebbu Katrínar Finnsdóttur veg-
ur þar þyngst. Bæði leyfa okkur líka
að sjá inn fyrir æskusjarmann, sem
gefur þeim vídd og dýpt. Rómeó og
Júlía eru nefnilega ekki bara skotin
hvort í öðru, þau eru ekki síður
sjálfselsk og sjálfsupptekin. Þau eru
unglingar.
Tónlistarnotkunin undirstrikar
þetta. Hér eru kallaðar til liðs
stjörnur úr yngri deild íslenska
poppsins; Bríet, Auður og Salka
Valsdóttir, auk aðalleikaranna
tveggja, sem skila heilt yfir frábæru
verki. Ég verð illa svikinn ef gull-
fallegur upphafs- og lokasöngurinn
verður ekki á dagskrá þegar Klass-
íkin okkar kíkir aftur á leikhús-
tónlistina eftir svona þrjátíu ár. Enn
mikilvægara fyrir sýninguna er hve
poppnærveran undirstrikar eðli ást-
arinnar sem hér stýrir örlögum:
þetta er nefnilega poppást: Stundar-
hrifning fyrstu kynna, ást milli fólks
sem þekkist ekki einu sinni þegar
örlög þess ráðast á einu andartaki.
Ástin sem sungið er um. Hið stór-
kostlega svalaatriði (sem hér er snú-
ið skemmtilega á haus) undirstrikar
þetta. Ást Rómeós og Júlíu er full af
gáska, hita, gleði og kjánaskap. Hún
er náttúruafl. Er hún djúp? Það mun
enginn nokkurn tímann fá að vita.
Þýðing Hörpu Rúnar Kristjáns-
dóttur og Jóns Magnúsar Arnars-
sonar vinnur með þessari kæti.
Sennilega mun enginn ábyrgur
kennari eða bókavörður ota henni að
fólki sem langar að lesa Rómeó og
Júlíu, allavega ekki ef Helgi eða
Matthías eru hendi nær. En hún
þjónar markmiðum þessarar sýn-
ingar ljómandi vel. Og er ákaflega
trú anda frumtextans þó formið sé
rofið og vikið frá bókstaflegu inni-
haldinu þegar henta þykir. Hræri-
grautur nútímamáls og vísana í lífið
hér og nú, saman við upphafna lýrík
og viðtekið skáldlegt orðfæri, og
smá neðanþindardónaskap þegar á
þarf að halda, eru jú höfuðeinkenni
höfuðskáldsins.
Þegar dimmir yfir, þegar eitruð
karlmennskan brýst fram í ögrunum
og mannvígum og yfirráðaréttur
föðurins yfir dóttur sinni er ítrek-
aður með vel þekktum afleiðingum,
missir sýningin flugið. Eins vel og
stílsmáta og nálgun Þorleifs og
félaga lætur að nota tækni, liti,
óreiðu og ofgnótt til að skapa stemn-
ingu þá nýtist hún verr þegar efni-
viðurinn kallar á nákvæman fókus á
atburðakeðju, þegar tilfinningarnar
verða djúpar og sárar. Bardaginn
sem breytir leiknum er hér hálf-
kjánaleg leðjuglíma sem engin leið
er að greina hvert stefnir. Það sem
verra er: fjörið og sjóið reynist hafa
haldið okkur frá aðalpersónunum
svo við fylgjum þeim síður tilfinn-
ingalega eftir ofan í táradalinn.
Verst er samt að það er engu líkara
en það sé ekki ætlast til að við förum
í þann leiðangur. Þreyttir brandarar
draga reglulega athygli okkar að því
að við séum reyndar bara stödd í
leikhúsi og þegar hæst stendur í
undirbyggingu lokakaflans, í miðri
dramatíkinni, kviknar á neonskilti á
stóra skjánum á bakveggnum:
„intense“. Spennan slaknar í tauga-
veikluðum hlátrinum yfir þessari
kaldhæðni. Og við missum af harm-
leikjalestinni. Dramað verður aldrei
dramatískt.
Endastöðin er reyndar önnur en í
verkinu sem sýningin byggist á.
Leikrit Shakespeares er um ást-
fangin ungmenni sem horfa á ástvin
sinn dáinn og kjósa frekar dauðann
en að lifa áfram án hans/hennar. Það
þarf smá plottbrellu til að þau geti
bæði staðið frammi fyrir þessu vali,
og nútímaleikhúsið hefur ekki mikla
trú á svoleiðis. Svo þessi sýning er
um ástfangin ungmenni sem kjósa í
sameiningu að svipta sig lífi þegar
ógnir steðja að samvistum þeirra.
Það er ekki sama saga og ekki auð-
velt að sjá hvers vegna hún þótti
betri en hin. Kannski vegna þess að
hún er það ekki.
Að öðru leyti eru helstu breyt-
ingar á gangverki verksins vel hugs-
aðar og sumar ágætlega heppnaðar.
Það er lítil eftirsjá til dæmis að
prinsinum og ekki stórvægileg að
foreldrum Rómeós, og þó samsláttur
Merkútsíós og föður Lárens geri
Atla Rafni Sigurðarsyni engan
greiða í að skapa sannfærandi per-
sónu þá reyndist það minna mál en
mig grunaði þegar ég sá í hvað
stefndi. Atli fór vel með fræga texta-
aríuna um draumadrottninguna
Möbbu, en „dauðastríðið“ hvarf í
óreiðunni.
Fyrir utan titilhlutverkin er lítið
svigrúm fyrir leikhópinn að glansa
þó allir hafi í nógu að snúast við að
halda boltum á lofti, og hlaupa um
sviðið ef ekki vill betur til. Það má
velta því fyrir sér hvort boðskapnum
um kerfisvillu feðraveldisins hefði
ekki verið betur þjónað ef Kapúlett
Arnars Jónssonar væri ekki svona
mikið ógeð. Á hinn bóginn var gott
að Hallgrímur Ólafsson og leikstjór-
inn stilltu sig um að láta París greifa
vera alveg óhugsandi elskhuga, eins
og stundum er gert. Þessi París ætti
alveg séns ef Rómeó hefði sleppt því
að svindla sér inn á ballið. En mikið
var Ebba Katrín fyndin þegar hún
sleppti sér yfir óhugsanleikanum við
að elska þennan mann.
Þó fyrri hlutinn sé almennt betri
en sá síðari náðu Nína Dögg Filipp-
usdóttir og Ólafía Hrönn Jónsdóttir
nær kjarna persónanna sinna undir
lokin. Þá sá maður loksins glitta í
harminn sem frú Kapúlett hefur
borið alla ævi, og virðist munu
endurtaka sig hjá dótturinni. Og eft-
ir að fóstran þarf ekki lengur að vera
fyndin varð Ólafía sönn. Auðvitað
voru Örn Árnason og Sigurður Sig-
urjónsson sniðugir, þó erfitt sé að
skilja hvað svona utanveltu-
karakterar vilja upp á dekk. Hilmar
Guðjónsson er flestum betri í að vita
ekkert hvað er í gangi svo úr verði
fynd og það nýtist ágætlega í Ben-
vólíó. Jónmundur Grétarsson var
flottur Tíbalt. Ernesto Camilo
Aldazábal Valdés, Salka Valsdóttir,
Bríet Ísis Elfar og Rebecca Hidalgo
góð í sínu. Tónlistarflutningurinn
hreint afbragð.
Búningar Önnu Rúnar Tryggva-
dóttur og Urðar Hákonardóttur eru
mikið sjónarspil. Leikmynd Ilmar
Stefánsdóttur smart og ljósbeiting
Björns Bergsteins Guðmundssonar
örugg og áhrifarík. Þessir hefð-
bundnu umgjarðarþættir eru um
margt yfirskyggðir af skjánotkun
sem er beitt af miklu öryggi, oft á
áhrifaríkan hátt til að víkka út
atburðarýmið, en líka til að færa
okkur nær persónunum með nær-
myndum. Þar gæti leikhúsið verið að
pissa í skóinn sinn: áberandi hve
orkustigið hrapar þegar slökkt er á
skjávarpanum og óuppmagnaður
leikari þarf að fylla rýmið á eigin
spýtur.
Næst þegar Shakespeare gerði
ástina að viðfangsefni, einum fimm
árum síðar, voru feður og kúgunar-
afl þeirra víðs fjarri. Í As You Like
It og Twelfth Night eru það vitrar
og sjálfum sér ráðandi ungar stúlkur
sem ráðast í það verkefni að breyta
ástsjúkum vonbiðlum sínum í
mannsefni sem á vetur eru setjandi.
Við fáum aldrei að vita hvernig hit-
inn í ást Rómeós og Júlíu hefði hegð-
að sér undir svoleiðis þrýstingi.
Uppfærsla Þjóðleikhússins að þessu
sinni skorar hátt í tjáningu sinni á
hinni trylltu órökvísi tilfinninganna
en leiðir söguna ekki sannfærandi til
lykta. Ungir aðalleikararnir ljóma.
Það er ljómandi.
Og það er löngu kominn tími á að
við fáum Kaupmanninn í Feneyjum
á svið. Þar er nú aldeilis svigrúm
fyrir róttæka sviðslistamenn.
Þú og ég við erum svo …
Ljósmynd/Hörður Sveinsson
Ástin náttúruafl „Ást Rómeós og Júlíu er full af gáska, hita, gleði og kjánaskap. Hún er náttúruafl,“ segir í rýni.
Þjóðleikhúsið
Rómeó og Júlía bbbmn
Eftir William Shakespeare. Íslensk þýð-
ing: Harpa Rún Kristjánsdóttir og Jón
Magnús Arnarsson. Leikstjórn og leik-
gerð: Þorleifur Örn Arnarsson. Drama-
túrg: Hrafnhildur Hagalín. Leikmynd:
Ilmur Stefánsdóttir. Búningar: Anna Rún
Tryggvadóttir og Urður Hákonardóttir.
Lýsing: Björn Bergsteinn Guðmundsson.
Myndband: Nanna MBS og Signý Rós
Ólafsdóttir. Tónlist og söngtextar: Salka
Valsdóttir, Ebba Katrín Finnsdóttir,
Sigurbjartur Sturla Atlason, Auður og
Bríet Ísis Elfar. Tónlistarstjórn: Salka
Valsdóttir. Hljóðhönnun: Kristinn Gauti
Einarsson. Danshöfundar: Ernesto
Camilo Aldazábal Valdés og Rebecca
Hidalgo. Leikarar: Ebba Katrín Finns-
dóttir, Sigurbjartur Sturla Atlason,
Salka Valsdóttir, Rebecca Hidalgo, Atli
Rafn Sigurðarson, Hilmar Guðjónsson,
Bríet Ísis Elfar, Ernesto Camilo Alda-
zábal Valdés, Arnar Jónsson, Nína Dögg
Filippusdóttir, Ólafía Hrönn Jónsdóttir,
Hallgrímur Ólafsson, Jónmundur
Grétarsson, Sigurður Sigurjónsson og
Örn Árnason. Frumsýning á Stóra sviði
Þjóðleikhússins 4. og 5. september
2021. Rýnt í seinni frumsýninguna.
ÞORGEIR
TRYGGVASON
LEIKLIST
HURÐIR
Tunguháls 10, 110 Reykjavík, sími 567 3440, vagnar@vagnar.is, vagnar.is
• Stuttur afhendingartími
• Hágæða íslensk
framleiðsla
• Val um fjölda lita í
RAL-litakerfinu
• Vindstyrktar hurðir
Bílskúrs- og iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir með gönguhurð
Bílskúrshurðir
Hurðir í trékarma
Tvískiptar hurðir
Smíðað eftir máli
Fyrsta flokks þjónusta og ráðgjöf