Morgunblaðið - 27.09.2021, Page 16

16
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 27. SEPTEMBER 2021
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Þá eru kosn-
ingarnar af-
staðnar,
sagði einhver á
kjördagskveldi eins
og hann gæfi yf-
irlýsingu um flensufaraldur.
En það er fátt líkt með fári og
kosningum. Allir gætu verið án
flensu til eilífðarnóns en væru í
ónýtum málum án kosninga á
fjögurra ára fresti. Reyndar er
engin sérstök spurn eftir kosn-
ingum örar. En kosningar eru
ekki síst staðfesting þess að ör-
yggisventill lýðræðisins virkar.
Nú liggur niðurstaða kjósenda
fyrir. Það er reyndar ekki víst
að nokkur kjósandi hafi viljað
nákvæmlega þessa niðurstöðu.
En þegar atkvæðin koma úr
kössunum, eins og fjölbreytileg
kökuuppskrift úr hrærivélinni,
er það endanleg niðurstaða.
Í háskólum eru stjórnmál
kennd og stundum látið eins og
þar séu tær vísindi á ferð. En
ekki er gefið að þar séu meiri
vísindi á ferð en kynjafræðin,
svo dæmi sé tekið. Vafalítið er
reynt að nálgast niðurstöður
með sæmilega viðurkenndum
aðferðum, og að því leyti vís-
indalegum, og standi því undir
slíkum stimpli.
Og margir eru svo kallaðir
til, í krafti vísinda, á opinberan
vettvang til að skera úr um
hvort lögmálin gildi um nýliðna
atburði. Eitt séríslenskt vís-
indalegt lögmál, eða að
minnsta kosti kynnt sem slíkt,
felur í sér að allir flokkar eða
framboð sem taka áhættu á
veru í samsteypustjórn með
Sjálfstæðisflokki uppskeri
mikið tap í stjórnarlok ef þau
lifi samveruna af. Þetta var
einkum notað sem næsta al-
gildur sannleikur á þeim tíma
sem Sjálfstæðisflokkur hafði
höfuð og herðar yfir aðra
flokka. Flokkurinn er vissulega
enn þá stærstur en þó varla
lengur svo nemi bæði höfði og
herðum.
Vissulega þóttust ýmsir vita
að það væri ekkert sérstaklega
vísindalegt við þetta meinta
lögmál stjórnmálanna. Enda
oftast sett fram af „vísinda-
mönnum“ sem voru bullandi
pólitískir sjálfir frá toppi til
táar, en töldu útilokað að sá
veruleiki hefði neitt með kenn-
ingarnar að gera. En svo kom
„hrunið“. Þá töldu langþjáðir
vinstrimenn að þeir væru loks
komnir í „land tækifæranna“.
Tækifærin þau yrði að nýta út í
æsar. Blásið var til árása á Al-
þingishúsið og Seðlabankann
og fleiri hús illskunnar og eins
á heimili útvalinna í þjóðfélag-
inu. Ríkisútvarpið tók fullan
þátt í þessu nýja réttlæti, og
hefur aldrei efast, svo að séð
verði. Toppur tilverunnar náð-
ist svo þegar hér var mynduð
„fyrsta hreina vinstristjórnin“
sem hækkaði skatta oftar en
100 sinnum á sínum ferli. Sjálf-
stæðisflokkurinn
hafði aldrei verið
fjær því að stjórna
landinu en þá. En
skemmst er frá því
að segja, að engir
tveir stjórnarflokkar fengu
aðra eins útreið, eftir aðeins
eitt kjörtímabil og þessir hrein-
ræktuðu og var reyndar bætt
um betur í kosningunum þar á
eftir. Samfylkingin hefur ekki
borið sitt barr síðan.
Í aðdraganda kosninga nú til-
kynnti Samfylkingin að hún
myndi ekki ljá máls á því að
fara í stjórn með Sjálfstæðis-
flokki. Það hafði ekki minni
áhrif, en ef Guðmundur og
Glúmur hefðu gefið sambæri-
lega yfirlýsingu. Samfylkingin
hefur aðeins einu sinni orðið
stór, eins og vonir stóðu til. Það
var vorið 2003 eftir að flokk-
urinn hafði gefið út baráttu-
yfirlýsingar með tilvonandi út-
rásarvíkingum og þaðan af
meiri svindlurum um óskráð
samstarf þessara velunnara
smáfólksins í landinu og flokks-
ins.
En hvernig urðu úrslitin nú?
Samfylkingin náði, eftir að hafa
setið í stjórnarandstöðu um
hríð og komist í fylgi niður und-
ir 10% og nú síðast, eftir 4 ár til
viðbótar í stjórnarandstöðu, að
tapa rúmlega 2,2% til viðbótar.
Þó voru hún og Viðreisn ein um
að gefa ESB fögur fyrirheit um
að draga þjóðina sem fyrst inn í
það ólukkulega samband.
Systurflokkarnir tveir sem ein-
okuðu þetta mikla baráttumál
fyrir fullveldisskerðingu þjóð-
arinnar og náðu um 18% fylgi
samanlagt!
Vissulega sýndu mælingar
nokkru fyrir kosningar að nálin
væri tekin að halla sér nokkuð
til vinstri. En þá greip Gunnar
Smári inn í og lýsti áformum
þeirra Leníns heitins um betri
tíð, bæði í grafhýsi þess síð-
arnefnda og hér heima. Þau
gengu að vísu ekki út á að farga
milljarða tugum úr búi yfirboð-
ara Gunnars Smára (og í fram-
haldi skattgreiðenda) eins og
þegar hann var sem stórtæk-
astur síðast. Enda breyttur
maður nú á ferð, efldur af fé
blásnauðra verkamanna, í
gallabuxum og með götóttan
trefil, kominn úr einkaþotunni
yfir í ryðgaðan strætó sem SVR
var hætt að nota. Hann gaf
nægilega mikið upp um fram-
tíðina, eins og til að mynda það
að dæmdi Hæstiréttur framtíð-
arinnar gjörðir hans ólögmætar
myndi hann ryðja réttinn, eins
og núverandi formaður Efl-
ingar reyndi bæði að gera við
þingið og dómstólinn sem tók
mál hennar fyrir. Það var í
sama mund þegar þessi
þrumuský Smárans drundu í
eyrum almennings sem nálin,
sem mældi viðhorf fólksins, tók
að færast á vit heilbrigðrar
skynsemi á ný.
Úrslitin urðu önnur
en riddarar nýs rétt-
lætis reiknuðu með}
Um úrslit í vikulok
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Sonja Sif Þórólfsdóttir
sonja@mbl.is
A
lls 30 konur voru kjörnar
til Alþingis í kosning-
unum á laugardag. Lengi
vel leit út fyrir að kon-
urnar yrðu 33 en eftir endurtaln-
ingu í Norðvesturkjördæmi fækk-
aði þeim um þrjár. Þá leit út fyrir
að konur yrðu í fyrsta skipti í
meirihluta á Alþingi og að Ísland
yrði með þriðja besta hlutfall
kvenna á þjóðþingi í heiminum. Svo
varð ekki en hlutfall kvenna á Al-
þingi er nú 47,7%.
Þrátt fyrir að þrjár konur hafi
dottið út var þetta kosningasigur
fyrir konur, sem eru nú jafn marg-
ar og þær voru á Alþingi árið 2016.
Ísland er einnig með hæsta hlutfall
kvenna á þjóðþingi í Evrópu og
náði 7. sæti á lista IPU Parline
sem tekur saman gögn um öll þjóð-
þing heims. Þar situr Ísland fyrir
ofan Svíþjóð og munar 0,7% á ríkj-
unum. Íslandi stökk þar upp úr 28.
sæti og því um mikla breytingu að
ræða.
Silja Bára Ómarsdóttir, doktor
í stjórnmálafræði við Háskóla Ís-
lands, segir að það sé jákvætt að
hlutfall milli karla og kvenna á
þingi sé nú aftur orðið jafnara. Hún
segir að betur megi ef duga skuli
og stefna eigi að því að konur kom-
ist í meirihluta eins og útlit var fyr-
ir í gærmorgun.
Í kosningum árið 2017 náðu
aðeins 24 konur kjöri og var því
hlutfall kvenna 38,1%. Á milli kosn-
inga hefur hlutfallið því hækkað um
tæp 10%. Silja bendir á að þó að
fleiri konur hafi náð kjöri í kosn-
ingunum þýði það ekki sjálfkrafa
að stjórnmálin verði feminískari
eða eitthvað betri en áður.
„Konurnar koma víða að úr
hinu pólitíska litrófi. Stóri vendi-
punkturinn er að nú eru konur sjö
af sextán þingmönnum Sjálfstæð-
isflokksins en voru fjórar af sextán
á síðasta kjörtímabili,“ segir Silja
Bára.
Hún telur að handaflsaðgerðir
annarra flokka síðastliðin 20 ár, þar
sem reglur voru settar um hlutfall
kvenna eða kynjareglur, hafi skap-
að þá tilfinningu hjá öðrum flokk-
um að það sé ekki boðlegt að stilla
upp framboðslistum þar sem ekki
eru fulltrúar fjölbreyttra hópa.
Ekki megi vanmeta fyrir-
myndaráhrifin. Konur, þá sér-
staklega innan íhaldsflokka, hafi
sætt sig við að vera aftar á listum
en komist samt inn vegna stærðar
flokksins. Nú hafi konur áttað sig
á að þær þyrftu að vera ofar til
þess að komast inn vegna þess að
flokkarnir eru með minna fylgi en
áður.
Reykjavíkurkonur flestar
Athygli vekur að hlutfall
kvenna í Reykjavíkurkjördæm-
unum tveimur er hærra en í hinum
kjördæmunum. 73% þingmanna í
Reykajvík suður eru konur og 55%
í Reykjavík norður. „Þar eru
vinstri flokkarnir almennt sterkari,
vinstriflokkar sem eru með mark-
vissar reglur, jafnvel forgangs-
reglur fyrir konur. Uppstillingin
hjá Sjálfstæðisflokknum hafði líka
áhrif þar sem kona leiddi annað
kjördæmið,“ segir Silja.
Annað er uppi á teningnum í
Suðvesturkjördæmi þar sem níu
karlar komast inn og aðeins fjórar
konur. „Það kemur mér aðeins á
óvart en þar er Sjálfstæðisflokk-
urinn sterkur og þar var bara ein
kona í efstu fimm sætunum. Mér
finnst skrítið að Suðvesturkjör-
dæmi sé svona ólíkt Reykjavík-
urkjördæmunum, en styrkur
Sjálfstæðisflokksins er mikill
þar og uppstillingin hafði
áhrif,“ segir Silja. Í lands-
byggðarkjördæmunum er
kynjahlutfallið hæst 50% í
Norðausturkjördæmi en
lægst í Norðvesturkjördæmi
þar sem 38% eru konur. Í
Suðurkjördæmi eru 40%
þingmanna konur.
30 konur á þingi og
Evrópumet slegið
Kosningasigur íslenskra
kvenna vakti mikla athygli í er-
lendum fjölmiðlum í gær.
Breska ríkisútvarpið fjallaði um
tímamótin og greindi þar með-
al annars frá að ekkert annað
Evrópuríki hefði brotið 50%
múrinn áður. Þar var einnig
bent á að á Íslandi er enginn
kynjakvóti á Alþingi þótt
nokkrir flokkar séu með kynja-
kvóta á framboðslistum sínum.
Þótt endurtalning gærdags-
ins hafi leitt í ljós að Ísland
hafi ekki brotið 50% múrinn
um helgina stendur Ísland sig
best í Evrópu um þessar mund-
ir, þar sem 47,7% þingsæta til-
heyra nú konum, og toppar þar
Svíþjóð með slétt 47%.
Í nokkrum ríkjum heims eru
konur í meirihluta á þjóðþing-
um. Í Rúanda er staða kvenna
best, þar sem 61,3% þing-
manna eru konur. Á
Kúbu eru 53,4% þing-
manna konur og í
Níkaragva eru
50,6% þingmanna
konur. Í Mexíkó og
Sameinuðu arab-
ísku furstadæm-
unum er hlutfallið
jafnt.
Metið var
vel metið
ATHYGLI ERLENDIS
Silja Bára
Ómarsdóttir
Hlutfall kvenna eftir þingflokkum
Framsóknar-
flokkur
Viðreisn Sjálfstæðis-
flokkur
Flokkur
fólksins
Miðflokk-
urinn
Píratar Sam-
fylkingin
Vinstri
græn
46% 44%
0%
67%
60%
33%
50%
63%
47,6% allra kjörinna
þingmanna eru konur
Þ
að er svoldið sérstakt að sitja við
tölvuna og skrifa minn síðasta pist-
il hér á þessa síðu Morgunblaðsins
en hann birtist sama dag og móðir
mín er jarðsungin. Svona er lífið,
það er fullt af brekkum sem eru mis brattar og
stundum á fótinn eða undan fæti. Þetta hefur
verið ánægjulegur tími sem ég hef haft til að
skrifa hér á síður Morgunblaðsins en nú tekur
eitthvað annað við og aðrir taka við þessum
2.700 slögum sem þessi gluggi leyfir. Þeir sem
nú taka við keflinu á Alþingi verða vonandi jafn
heppnir og ég með allt það góða fólk sem ég hef
fengið að kynnast og vinna með. Ég á eftir að
sakna margra. Margir þingmenn taka nú sæti í
fyrsta sinn og óska ég þeim innilega til ham-
ingju með það. Ég veit að þeir ganga til sætis í
þingsalnum stoltir og það mega þeir sann-
arlega vera því það er einstakt að fá tækifæri til að sitja á
Alþingi. Þeirra bíður líka hópur af einstöku fólki, starfs-
fólki Alþingis.
Það hafa verið forréttindi að fá að vinna með þessum
einstaklingum í 12 ár. Alltaf reiðubúin að liðka til og hjálpa
og það þarf færni til að sinna 63 ólíkum þingmönnum.
Starfsfólki Alþingis þakka ég sérstaklega. Hinir fjölmörgu
nýju þingmenn eiga eftir að „læra á þingið“ og margt er að
læra. Umfram allt þurfa þeir að vera samkvæmir sjálfum
sér og reiðubúnir að læra, því það fæðist enginn í þetta
sérstaka starf. Ég held það sé líka gott að þeir sem fyrir
eru á fleti hlusti á þá nýju og e.t.v. er ástæða til að breyta
einhverju í starfsháttum og því ekki að nota
tækifærið núna?
Næsta kjörtímabil verður snúið af mörgum
ástæðum þar sem byggja þarf upp eftir Covid,
áskoranir fram undan á vinnumarkaði o.fl.
Þær áskoranir sem bíða munu þingmenn von-
andi nálgast af skynsemi en ekki einhvers kon-
ar popúlisma. Auglýsingamennskan er mikil í
stjórnmálum og getur oft skilað tímabundnum
ávinningi en það er hagur þjóðarinnar sem all-
ir verða að setja í fyrsta sæti þegar á hólminn
er komið. Það eru ekki bara áskoranir í efna-
hagsmálum heldur þarf að finna lausnir í
mörgum stórum málum, s.s. loftslagsmálum
og heilbrigðismálum.
Þar þarf líkt og annars staðar að nálgast
málin með skynsemi og rökum. Í öllum þess-
um áskorunum eru tækifæri sem við Íslend-
ingar verðum að nýta. Eins og ég sagði í upphafi þessa
pistils þá eru alltaf brekkur í lífinu og lendum við einhvern
tíma á langri og brattri brekku en þá skiptir máli að vera
trúr sjálfum sér og þekkja sjálfan sig og vona ég að nýir
þingmenn sýni þrautseigju og berjist upp brekkuna. Við
eigum að vera stolt af því að vera Íslendingar og passa
fullveldið og söguna. Slögin 2.700 eru að verða búin og vil
ég að lokum þakka öllum þeim sem ég hef kynnst á
löngum ferli í stjórnmálum og vona að þingmönnum vegni
vel sama hvar í flokki þeir eru. gbsveinsson@gmail.com
Gunnar Bragi
Sveinsson
Pistill
Að lokum
Höfundur er fyrrverandi alþingismaður.