Morgunblaðið - 14.01.2022, Page 14

14
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 14. JANÚAR 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Við þekkjum af
heimavelli
að stundum
koma nokkrar vikur
í röð þar sem
„fréttasnápar“
verða að hafa sig
alla við til að hefja
þunnildisatburði
upp í boðlegar fréttir. Verður þá
neyðarbrauð að flenna upp frétt-
ir með feitum fyrirsögnum og
bjarga deginum.
Sjaldnast þarf að kvarta þeg-
ar heimurinn allur er undir. En
vandinn er sá að það þarf sláandi
frétt að utan til að slá út brúk-
lega innlenda frétt. Síðustu daga
hafa óljósar fréttir af innlendum
vettvangi, eins konar ókveðnar
vísur í fréttastíl, haft einna mest
fréttalegt gildi. Fæstir vita þó,
þrátt fyrir mikla umfjöllun, hvað
raunverulega gerðist og hvort
það snúist um ógeðfellda at-
burðarás eða hafi að einhverju
leyti verið sett á svið. Tilfinn-
ingin er enn þá sú, að hvað sem
það var sem gerðist, þá hefði það
betur verið ógert. En hverjum
hentar helst að hafa umræðuna á
svo þokukenndum grunni? Ekki
almenningi, það eitt er víst.
Henti helstu aðalleikendum,
einhverjum þeirra eða eftir at-
vikum öllum að hafa það svo
hlýtur það að vera í þágu al-
mennings að tryggja að það tak-
ist ekki. En hitt er alls ekki úti-
lokað, að eftir 22 mánaða
veirukássu í hvert mál hafi
óvæntur hvirfilvindur tekið te-
bollana yfir og sá ofsastormur
hafi tryggt óvænt umræðuefni
sem enginn gat stillt sig um að
smjatta á. Sé það svo, þá hverfur
sá fréttastormur brátt því
fréttaveður endast stutt í
tebollum.
Og svo vill til að víða krauma
magnþrungnar fréttir, jafnt
stórar sem smáar, sem frétta-
öngþveitið í tebollunum hefur
sett til hliðar hér. Það er stór-
frétt sem ekki hefur tekist með
öllu að lesa úr að Pútín forseti lét
skyndilega smala saman hundr-
að þúsund hermönnum og því
hafurtaski sem fylgir. Hann
gerði það ekki „af því bara“ og
muni einhvern næstu daga kalla
herfylkin heim. Þeim í Kiev er
ekki rótt enda muna þeir hvern-
ig fór síðast. Þá endurheimti
Pútín Krímskaga, sem Rússar
höfðu haldið utan um í þrjár ald-
ir eða allt þar til að Krústsjov
gaf ráðamönnum í Kiev skagann
í tilefni dagsins sem þá var.
Hann meinti ekkert sérstakt
með því. Var sjálfur Úkraínu-
maður og allt þar heyrði hvort
sem er undir Kreml. En svo
hrundu Sovétríkin, eins og óvilj-
andi, og þá átti sjálfstæð Úkra-
ína orðið Krímskaga. Þá ætluðu
búrókratar í Brussel og Obama
vestan hafs að færa landið til
bókar í ESB og jafnvel Nató.
Pútín taldi það svik. Sendi hann
lið til að styðja þá
Úkraínumenn sem
vildu þétt samband
við Moskvu. Tók
hann Krímskaga í
leiðinni. Hótuðu
Brussel og Wash-
ington hörðum
efnahagsþvingun-
um skilaði Pútín ekki skaganum.
Stór lönd eins og Þýskaland
tóku að mestu bara þátt í því í
þykjustunni enda stórkostleg
gasviðskipti við Kreml fram
undan. Skrifstofumaður í Bruss-
el, sem hefur ekki verið upplýst
hvað hét, hringdi í skrifstofu-
mann á Rauðarárstíg í Reykja-
vík og sagði honum að Íslend-
ingar yrðu að leggja margfaldan
hlutfallslegan þunga í að hræða
Rússa og var því samstundis
hlýtt. Og hvernig brást Pútín við
hinum hörðu aðgerðum? Brosti
út í annað. Og þegar Biden var
sagt tvisvar frá hundrað þúsund
hermönnum við landamæri
Úkraínu fékk hann minnisblað
um þær þvinganir sem Rússar
fengju nú fetaði liðsafnaður hans
sig yfir landamærin. Pútín var
svo beðinn að senda menn á
fund. Sá fundur skilaði, eins og
að var stefnt, og heppnaðist því
prýðilega að mati deiluaðila.
„Nú á að sjá hvað setur“ að sögn
Bidens, en þar er ekki komið að
tómum kofa. Gamli Biden og
Hunter sonur hans voru sér-
stakir umbjóðendur Obama í
Úkraínu og komu aldrei tóm-
hentir frá þeim trúnaðarstörfum
í milljónum dollara talið.
Svo eru dæmin um litlu málin
sem verða stór. Gamla heims-
veldið var næstum búið að farga
Boris leiðtoga sínum fyrir ári
þegar hann lét eftir spúsu sinni
að skipta um veggfóður á prívat-
íbúðinni sem þau hafa til afnota í
Downingstræti. Fóðrið þótti í
dýrari kanti og voru innanbúðar-
menn fljótir að leka frétt um
það. Ýmsir vildu reka Boris. En
nýja stórmálið er gamalt. Um
það bil sem stóra veggfóðurs-
málið kom upp hafði embættis-
maður sent út eitt hundrað
tölvupósta til að bjóða til „vinnu-
fundar“ í garðinum á 10. Og nú
loks var þessu leyndarmáli lekið
og eru það léleg afköst. En reið-
in bullaði upp nú því að þá máttu
ekki tveir menn hittast á krá,
búrókrati Borisar boðaði hundr-
að í „vinnu“garðveislu á 10. Vilja
nú enn fleiri reka Boris en eftir
veggfóðrið.
Má velta fyrir sér hvað hefði
gerst á stríðsárunum hefði það
lekið út og taldar öruggar fréttir
að WC, þáverandi húsbóndi á 10,
hefði verið staðinn að því að vera
ekki kenndur í heilan dag, sem
hafði ekki hent hann í áratugi og
var ekki betra fyrir það. Sjálf-
sagt hefði Churchill sjálfur talið
atburðinn alvarlegan þótt þessi
slysalegu mistök yrðu óviljandi
og fyrir óaðgæslu sakir.
Þau eru ólík málin
að stærð og
lögun sem hrista
upp í fólki á
skrítnum tímum}
Stór mál og
smá til að sjá
Þ
ær áskoranir sem heimurinn hefur
þurft að takast á við vegna heims-
faraldursins eru fordæmalausar.
Íslenskt samfélag, ekki síður en
önnur samfélög, hefur þurft að
leggja sig allt fram við að takast á við þann
veruleika sem veiran hefur fært okkur til að
tryggja áframhaldandi hagsæld til framtíðar.
Strax í upphafi faraldurs ákvað ríkisstjórnin
að beita ríkisfjármálunum af krafti til þess að
tryggja öfluga viðspyrnu samfélagsins – sem
er meðal annars í anda breska hagfræðingsins
Johns M. Keynes. Keynes hafði legið undir
feldi við rannsóknir á kreppunni miklu, þar
sem neikvæður spírall dró kraftinn úr hag-
kerfum um allan heim.
Niðursveifla og markaðsbrestur snarfækk-
aði störfum, minnkaði kaupmátt og í leiðinni
tekjur hins opinbera, sem hélt að sér höndum til að eyða
ekki um efni fram. Keynes hélt því fram að þannig hefðu
stjórnvöld dýpkað kreppuna og valdið óbætanlegu tjóni.
Þvert á móti hefði hið opinbera átt að örva hagkerfið
með öllum tiltækum ráðum, ráðast í opinberar fram-
kvæmdir og eyða tímabundið um efni fram. Þannig væru
ákveðin umsvif í hagkerfinu tryggð, þar til kerfið yrði
sjálfbært að nýju.
Með þetta meðal annars í huga hefur ríkisstjórnin var-
ið milljörðum króna síðan 2020 til að tryggja kröftuga
viðspyrnu á sviði menningarmála. Með fjármagninu hef-
ur tekist að brúa bilið fyrir listafólkið okkar þar til hjól
samfélags og atvinnulífs fara að snúast á nýjan leik. Af-
rakstur þessarar fjárfestingar er óumdeildur.
Menning og listir eru auðlind sem skilar efna-
hagslegum gæðum til samfélagsins í formi at-
vinnu, framleiðslu á vöru og þjónustu til
neyslu innanlands og útflutnings. Við þurfum
ekki annað en að horfa til þeirra landa sem
fremst eru, þar sem rannsóknir sýna að skap-
andi atvinnugreinar leggja sífellt meira til
hagvaxtar.
Sömu sögu má segja af viðspyrnuaðgerð-
um stjórnvalda fyrir ferðaþjónustuna en
samtals var 31 milljarði króna varið til þeirra
árin 2020 og 2021. Nýverið var kynnt grein-
ing KPMG á áætlaðri stöðu íslenskrar ferða-
þjónustu í árslok 2021. Aðgerðir stjórnvalda
hafa skipt sköpum í að styðja við aðlögunar-
hæfni ferðaþjónustufyrirtækja á tímum covid
og gera greinina betur í stakk búna til þess að
þjónusta fleiri ferðamenn þegar fólksflutningar aukast
að ráði milli landa á ný. Ferðaþjónustan verður lykillinn
að hröðum efnahagsbata þjóðarbúsins en greinin getur á
skömmum tíma skapað gríðarlegar gjaldeyristekjur fyr-
ir landið.
Þrátt fyrir að við séum stödd á krefjandi tímapunkti í
faraldrinum er ég bjartsýn á framtíðina. Ég trúi því að
ljósið við enda ganganna sé ekki svo ýkja langt í burtu en
þangað til munu stjórnvöld halda áfram að styðja við
menninguna, ferðaþjónustuna og fleira eins og þurfa
þykir, með efnahagslegri loftbrú sem virkar.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Pistill
Efnahagsleg loftbrú sem virkar
Höfundur er viðskipta-, menningar- og ferðamálaráðherra.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
U
mfangsmiklar breytingar
verða á skipan ráðuneyta
Stjórnarráðsins með
fjölgun ráðuneyta og til-
flutningi málaflokka og stofnana
milli ráðuneyta sem tillaga forsætis-
ráðherra felur í sér en hún var lögð
fyrir Alþingi 10. desember. Umsagn-
ir um málið streyma til þingsins
þessa dagana og eru ekki allir á eitt
sáttir um einstakar breytingar og
tilflutninga.
Jón Atli Benediktsson, rektor
Háskóla Íslands, gerir athugasemd-
ir við þær fyrirætlanir að stofnanir
sem starfa í mjög nánum tengslum
við HÍ verði framvegis ekki vistaðar
í sama ráðuneyti og háskólar. Há-
skólarnir eiga skv. tillögunni að
heyra undir ráðuneyti háskóla, iðn-
aðar og nýsköpunar. Jón Atli bendir
á í umsögn að hins vegar standi til að
vista stofnanir á borð við Lands-
bókasafn Íslands-Háskólabókasafn,
Stofnun Árna Magnússonar og Þjóð-
minjasafnið í ráðuneyti menningar
og viðskipta. Þessar stofnanir séu
„órjúfanlegur hluti fræða- og vís-
indastarfs háskólans“ og skil-
greindar sem háskólastofnanir í lög-
um. Hann minnir m.a. á að HÍ lagði
bókasafn sitt inn í hið sameinaða
safn Landsbókasafn-Háskóla-
bókasafn árið 1994. Safnið sé í reynd
ein af grunnstoðum háskóla-
starfseminnar og náið daglegt sam-
starf eigi sér stað milli háskólans og
safnsins sem snerti beint kennslu og
rannsóknir. Hið sama eigi við um
Stofnun Árna Magnússonar í ís-
lenskum fræðum. Þar komi m.a.
starfsfólk hennar að kennslu og
nemendur hafi aðgang að gögnum
stofnunarinnar. Þá sé náið samstarf
milli Þjóðminjasafnsins og HÍ, eink-
um á sviði kennslu og rannsókna í
fornleifafræði og þjóðfræði.
„Nýjar tillögur um breytta
skipan ráðuneyta eru skynsamlegar
um margt, en koma ekki vel út hvað
varðar Landsbókasafn Íslands-
Háskólabókasafn eða bókasafnamál
almennt, en þau mál hafa verið á víð
og dreif í stjórnkerfinu, og verða það
áfram skv. þessum tillögum,“ segir
Ingibjörg Steinunn Sverrisdóttir
landsbókavörður í umsögn þar sem
hún lýsir margbreytilegum verk-
efnum safnsins. Leggur hún til að
felldir verði niður ósýnilegir múrar
stofnanamenningar og stuðlað að
samvinnu, samráði og samhæfingu
innan stjórnarráðsins, eins og segi í
greinargerð þingsályktunar-
tillögunnar og starfsemi safnsins
verði tengd bæði menningar- og við-
skiptaráðuneytinu og háskóla-, iðn-
aðar- og nýsköpunarráðuneytinu.
Margrét Hallgrímsdóttir þjóð-
minjavörður leggur til í umsögn að
Þjóðminjasafnið sem háskólastofn-
um verði fært undir forræði ráðu-
neytis háskóla og vísinda en hafi að
auki sterk tengsl við ráðuneyti
menningar og viðskipta.
Vara við aðskilnaði
háskóla og safna
Morgunblaðið/Golli
Í Þjóðarbókhlöðunni Rektor HÍ segir að daglega sé náið samstarf milli
háskólans og safnsins sem snerti kennslu og rannsóknir í þágu samfélagsins.
„BHM gerir athugasemdir við að
svo virðist sem þekking sérfræð-
inga Stjórnarráðsins hafi ekki ver-
ið nýtt sem skyldi í undirbúningi
breytinganna á skipan ráðuneyta
sem nú stendur til að festa í sessi
[…],“ segir í umsögn BHM um til-
löguna um breytingar á Stjórnar-
ráðinu. Vísar BHM einnig til um-
sagnar Félags háskólamenntaðra
starfsmanna Stjórnarráðsins sem
gerir einnig athugasemdir við
þetta í umsögn. Er minnt á að inn-
an Stjórnarráððsins sé að finna
gífurlega þekkingu og reynslu af
stefnumörkun og stefnumótun hjá
sérfræðingum. Félaginu sé ekki
kunnugt um að þessi þekking sér-
fræðinga hafi verið nýtt sem skyldi
við undirbúning breytinganna.
„FHSS bendir á mikilvægi þess að
nefndin beini því til forsætisráðu-
neytisins að viðhaft verði fullnægj-
andi samráð við sérfræðinga
Stjórnarráðsins um innleiðingu
fyrirhugaðra breytinga,“ segir í
umsögn félagsins.
Fram kemur í umsögn BHM að
Friðrik Jónsson, formaður banda-
lagsins, sendi forsætisráðherra
tölvupóst í desember vegna end-
urskipulagningar Stjórnarráðsins
og benti á mikilvægi þess að svo
viðamiklar breytingar yrðu gerðar
í sem breiðastri sátt, samráði og
samstarfi við starfsfólk ráðuneyta
og stofnana. BHM segir einnig að
ekki megi gera breytingar á starfs-
kjörum þeirra sem sinna störfum
sem flytja á milli ráðuneyta.
Þekking sérfræðinga ekki nýtt
BHM OG FHSS HVETJA TIL SAMRÁÐS UM BREYTINGARNAR