Morgunblaðið - 09.02.2022, Blaðsíða 8

Hið allra helgasta er mögnuð kapella þar sem dýrmætustu árgangarnir,
langt aftur, eru varðveittir við algjörlega fullkomnar aðstæður.
Rómverjar voru atkvæðamiklir í
Champagne á þriðju öld e. Krist.
Þeir létu raunar til sín taka vítt og
breitt um álfuna. Þeir færðu svæð-
unum verklega þekkingu og öryggi
svo lengi sem menn voru reiðu-
búnir að lúta þeirra stjórn. Á
þessum tíma byggðist borgin hratt
upp og helsta byggingarefnið var
að finna undir fótum íbúanna.
Kalksteinninn hentaði afar vel,
auðvelt að höggva til hið gljúpa
efni sem til er í óendanlegum mæli
á svæðinu.
Rómverjarnir hjuggu og hjuggu
og komu upp gríðarlegum kalk-
steinsnámum undir Reims. Þannig
byggðist borgin upp úr djúpinu.
En námurnar voru ekki fylltar
upp af öðrum jarðefnum. Þær
voru lystilega höggnar til, svo þær
gætu borið byggðina, ofanjarðar,
uppi.
Þarna urðu til mögnuð mann-
virki sem þjónuðu í kjölfarið sem
geymslurými og skjól, ekki síst
þegar til átaka kom.
Á 18. öldinni hugkvæmdist frá-
bærum víngerðarmönnum að nýta
hellana undir iðju sína. Hefur þar
gjarnan verið vísað til Dom Ruin-
art sem frumkvöðuls og enn í dag
á húsið sem við hann er kennt
kalksteinshella undir höfuðborg-
inni, Reims.
Þótt þessir hellar séu táknmynd
kampavínsgerðarinnar eru aðeins
örfá hús sem eiga hella af þessu
tagi. Flest byggja þau framleiðslu
sína upp í nýtískulegu húsnæði
sem kallar á minni fyrirhöfn en
víngerð djúpt í iðrum jarðar, oft-
ast 25-35 metra undir yfirborðinu.
Nýverið sótti ég, enn sem oftar í
heimsóknum mínum til Champ-
agne, kalksteinshellana sem eru í
eigu Charles Heidsieck. Þeir
teygja sig hvorki meira né minna
en 8 km leið undir borginni og þar
eru að jafnaði geymdar 10 millj-
ónir flaskna sem bíða þess að líta
ljósið og gleðja aðdáendur hússins.
Það var árið 1867 sem Charles
keypti hellana, þegar fyrirtæki
hans var orðið vellauðugt, bæði
vegna jarðasölu í Colorado í
Bandaríkjunum og einnig mikilla
vinsælda vínsins sem það fram-
leiddi og framleiðir enn.
Hellar þessir henta fullkomlega
til víngerðar, þar er stöðugur hiti í
kringum 10° allan ársins hring og
rakinn skemmir ekki fyrir. Gegn-
blautur kalksteinninn tryggir að
korkurinn þornar ekki í biðinni
löngu.
Þessa hella er stórkostlegt að
sækja heim. Undraveröld sem er
frátekin, skammt undan skarkala
heimsins en þó í órafjarlægð. Sum
húsin bjóða upp á heimsóknir und-
ir yfirborðið, má þar nefna Pom-
mery og Taittinger. Charles er
feimnari við það, og gerir það
heimsóknina ekki minna áhrifa-
ríka.
Ekki skemmir fyrir þegar hið
allra heilagasta er skoðað. Þar
liggja bestu árgangarnir og sé
maður heppinn fær maður að
dreypa á einhverju úr þeirri átt-
inni. Þá getur maður sagt, en að-
eins í hálfum hljóðum, líkt og Pér-
ignon forðum tíð: Komið, komið,
ég hef bragðað á stjörnum himins-
ins. ses@mbl.is
Kalksteinsdóm-
kirkjur í undir-
djúpum jarðar
HIÐ LJÚFA LÍF
8 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 9. FEBRÚAR 2022SJÓNARHÓLL
L
ífeyriskerfið á Íslandi er margslungið og því skilj-
anlegt að margir gefi því almennt ekki mikinn
gaum. Í lífeyriskerfinu liggur hins vegar stór hluti
sparnaðar landsmanna og því nauðsynlegt hverjum að
það sé auðskiljanlegt og gagnsæi sé á lífeyrisréttindum.
Flest erum við þó meðvituð um að lífeyriskerfi eru í
grunninn byggð upp til þess að tryggja fólki viðurværi á
efri árum og ef það dettur út af vinnumarkaði svo sem
vegna örorku. Lífeyriskerfið grundvallast af þremur
meginstoðum; almannatryggingum, skyldulífeyrissparn-
aði hjá lífeyrissjóðum og valkvæðum viðbótarlífeyr-
issparnaði. Þó hið eiginlega markmið stoða lífeyriskerf-
isins sé í grunninn það sama er
þó grundvallarmunur á eðli
þeirra. Hér á eftir er fjallað
nánar um skyldu- og viðbót-
arlífeyrissparnað.
Hver er munurinn á
skyldulífeyri og viðbót-
arlífeyri?
Íslenska lífeyrissjóðakerfið
er svokallað sjóðsöfnunarkerfi.
Í því felst í grunninn að hver
kynslóð sparar fyrir sig með því að leggja til hliðar fjár-
muni í lífeyrissjóðina og myndar því rétt til greiðslu á líf-
eyrisgreiðslum í framtíðinni en jafnframt stofn til greiðslu
útsvars og tekjuskatts á þeim tíma. Það sem markar ís-
lenska lífeyrissjóðskerfinu sérstöðu er þó sú samtrygging
sem í kerfinu felst en með því að greiða skylduiðgjald í líf-
eyrissjóð safnar sjóðfélagi réttindum í samtryggingu.
Með samtryggingu er sjóðfélögum gert kleift að dreifa
áhættu í hópi sjóðfélaga og sameinast þannig um að
tryggja hver öðrum ævilangan ellilífeyri sem og örorku-
og makalífeyri. Ákveðin vernd er því fólgin í fjöldanum
sem deilir með sér áhættunni af sveiflum á mörkuðum,
langlífi og öðrum forsendubreytingum. Skyldulífeyr-
issparnaður myndar þannig grunn sjóðfélaga að fram-
færslu frá starfslokum og til æviloka óháð því hve gamall
hann kann að verða.
Auk þess að greiða skyldulífeyri stendur launþegum til
boða, valfrjálst, að greiða í viðbótarlífeyrissparnað. Laun-
þegi getur greitt allt að 4% af launum sínum í slíkan
sparnað og fær þá að jafnaði 2% mótframlag frá launa-
greiðanda. Viðbótarsparnaður er ólíkur skyldusparnaði
þar sem í stað ávinnslu lífeyrisrétttinda í samtrygging-
arsjóði safnar sjóðfélagi séreign sem erfist að fullu. Auk
þess eru útgreiðslur sveigjanlegri og geta hafist við 60 ára
aldur eða við örorku. Þá ber einnig að nefna úrræði
stjórnvalda síðustu ár þar sem veitt er heimild til skatt-
frjálsrar úttektar á uppsöfnuðu viðbótariðgjaldi vegna
fyrstu íbúðarkaupa ásamt ráðstöfun viðbótariðgjalds inn
á höfuðstól fasteignaláns. Við starfslok er algengt að ráð-
stöfunartekjur fólks lækki og getur viðbótarlífeyris-
sparnaður því verið mikilvæg viðbót vilji fólk leitast við að
halda sambærilegum ráðstöfunartekjum fyrstu árin eftir
starfslok. Þá má heldur ekki gleyma að vegna sveigj-
anleika í útgreiðslum viðbótarlífeyrissparnaðar er mögu-
legt að stýra útgreiðslum eftir hent-
ugleika. Þannig má t.d. stýra
greiðslum með þeim hætti að ráðstöf-
unartekjur séu hærri á fyrri hluta líf-
eyrisaldurs sem hugnast mörgum.
Samspil á milli skyldulífeyris og
viðbótarlífeyris
Eftir að hafa reifað skyldulífeyris-
sparnað og viðbótarlífeyrissparnað
sitt í hvoru lagi er ekki úr vegi að
skoða samspil milli hvors tveggja.
Skylduiðgjaldi í lífeyrissjóð má í mörgum tilfellum skipta
á milli samtryggingar og séreignar kjósi sjóðfélagi svo. Í
flestum tilfellum er þá um að ræða svokallaða tilgreinda
séreign sem lýtur ákveðnum útgreiðslureglum en er að
fullu erfanleg rétt eins og viðbótarlífeyrissparnaður.
Nokkrir sjóðir bjóða svo upp á fleiri útgáfur af skiptingu
milli samtryggingar og séreignar þar sem hlutfall skyldu-
iðgjalds sem ráðstafað er í séreign er mishátt. Með þess-
um ráðstöfunum er erfanleiki lífeyrissparnaðar aukinn
sem og sveigjanleiki í útgreiðslum.
Verum meðvituð um framtíðarhag
Í hverjum einasta mánuði er dreginn hluti af launum
okkar í lífeyrissparnað. Það er mikilvægt að gefa sér tíma
í að skoða hvernig sparnaðinum er ráðstafað, hvaða
möguleikar eru í boði og hver þeirra henti með tilliti til
þeirrar áhættu sem vilji er til að taka. Í því samhengi er
rétt að hafa í huga framtíðarmarkmið að baki lífeyris-
sparnaðar og hversu langt er í starfslok. Flest höfum við
val, þó mismikið, og því ættum við að gera sjálfum okkur
þann greiða að halda okkur vel upplýstum, taka meðvit-
aða ákvörðun og láta okkur lífeyrinn varða.
LÍFEYRISMÁL
Eva Rós Birgisdóttir
sérfræðingur í eignastýringu fagfjárfesta
hjá Arion banka
Látum okkur lífeyrinn varða
”
Ákveðin vernd er því
fólgin í fjöldanum sem
deilir með sér áhættunni
af sveiflum á mörk-
uðum, langlífi og öðrum
forsendubreytingum.
Bætt
hreinlæti
í nýjum heimi
Fáðu ráðgjöf fyrir þitt fyrirtæki
www.hreint.is s: 589 5000 hreint@hreint.is