Morgunblaðið - 02.03.2022, Síða 14

14
UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 2. MARS 2022
F
lestir
siðir og
hefðir
eiga
sér
langa sögu. Í föstu-
inngangi íhugum við
gjarnan sögu bollu-
dags, sprengidags
og öskudags. Þeir
eiga rætur sínar í kjötkveðjuhá-
tíðum kirkjunnar, sem hafa þó að-
allega haldist í kaþólskum lönd-
um. Við hjónin höfum átt því láni
að fagna að hafa oft verið erlendis
á þessum dögum
og höfum til dæm-
is upplifað hina
frægu Mardi gras-
hátíð í New Or-
leans í Bandaríkj-
unum þar sem
skrúðgöngur eru
dag eftir dag alla helgina í föstu-
inngangi, en það eru einmitt dag-
arnir fyrir öskudag, sem er hinn
formlegi upphafsdagur föstunnar.
Á Mardi gras-hátíðinni klæðist
fólk ævintýralegum búningum og
hengir á sig alls konar festar og
skraut. Lifandi tónlist í jazz-stíl
hljómar alls staðar og mikil gleði
leikur í loftinu. Oft tekur það fólk
langan tíma að undirbúa skrúð-
göngurnar sem oft er gert í félagi
við vinahóp eða félagasamtök.
Einnig höfum við upplifað
skrúðgöngur á La Gomera sem er
ein af sjö eyjum Kanaríeyja. Þar
eru skrúðgöngurnar fjöl-
skylduvænni en í New Orleans.
Þar eru fjölskyldurnar saman í
skrautlegum búningum og mikil
lifandi tónlist leikin undir göng-
unni.
Íhugun
Eitt sinn vorum við í Taizé, sem
er lítið þorp í Frakklandi, á ösku-
daginn og sá dagur hafði yfir sér
mikinn alvörublæ, enda er Taizé
staður þar sem allar kirkjudeildir
koma saman til bænahalds og
íhugunar við undurfallega og ró-
andi tónlist. Á öskudaginn var
gert krossmark á enni okkar með
ösku og við minnt á forgengileika
lífsins, iðrun og yfirbót.
Bolludagur, sprengidagur,
öskudagur
En hvernig tengist þetta allt
bolludegi, sprengidegi og ösku-
degi?
Bolludagur og sprengidagur
eru eiginlega okkar kjötkveðjuhá-
tíðir. Áður fyrr var talað um að
fasta við hvítan mat og að fasta á
kjöt. Á bolludaginn er borðað
hvítt hveiti og rjómi, sem ekki átti
að borða á föstunni og eins mikið
kjöt og hægt var í sig að láta á
sprengidaginn og
fasta síðan á kjöt fram
að páskum. Á þessum
árstíma var hér á ár-
um áður lítið um ný-
meti. Kjöt var hangið
og saltað og því var
hefðin áður að borða
hangikjöt eða saltkjöt
á þessum degi, en salt-
kjötið hefur orðið ofan
á í seinni tíð. Sú hefð
skapaðist hins vegar á
Íslandi að börn fóru í
búninga á öskudaginn.
Í mínu ungdæmi voru
það þó aðallega öskupokarnir
skemmtilegu sem einkenndu
þennan dag, en á Akureyri var
kötturinn sleginn úr tunnunni og
hópar barna klæddu sig upp,
gengu í hópum um bæ-
inn og sungu í búðum.
Fastan
En hvernig höldum
við föstuna nú? Neitum
við okkur um eitthvað
á þessum tíma. Ég held
ekki samkvæmt þessari gömlu
skilgreiningu, en við erum samt
sem áður alltaf að sjá betur og
betur hvað föstur gera okkur gott
hvort sem það er 16/8, 15/9 eða
hvað þetta heitir nú allt saman.
Þótt við höldum ekki í mat-
arhefðir alla föstuna finnst mér
samt sem áður að hún sé inngróin
í íslensku þjóðarsálina, en það
hafa passíusálmarnir gert um ald-
ir.
Þegar lútherskur siður tók við
af hinum kaþólska varð mikil
breyting á trúarlífi Íslendinga. Á
Hólum í Hjaltadal kom Biblían út
í íslenskri þýðingu árið 1584. Hún
var þó of dýr til að almenningur
gæti eignast hana. Kirkjurnar
gátu þó keypt hana og farið var að
lesa orð Guðs á íslensku í mess-
um. Árið 1666 komu síðan út á
Hólum Passíusálmar Hallgríms
Péturssonar. Þá gat allur almenn-
ingur eignast og voru þeir lesnir á
húslestrum á hverju heimili alla
föstuna, einn á dag fram að pásk-
um. Þegar Ríkisútvarpið hóf út-
sendingar sínar árið 1930 lögðust
húslestrarnir að miklu leyti af, en
þá var farið að lesa Passíusálm-
ana í útvarpi alla föstuna og er svo
enn. Eftir að sjónvarpið og aðrar
útvarpsrásir tóku yfir var sá siður
tekinn upp í mörgum kirkjum að
lesa alla passíusálmana á föstu-
daginn langa og þannig hefur
lestur þeirra haldist óslitinn frá
1666 allt til dagsins í dag eða í 356
ár.
Guð gefi að við eigum inni-
haldsríkan föstutíma þar sem við
íhugum líf okkar og samfélag okk-
ar við Guð og getum fagnað upp-
risuhátíðinni á páskadag með hug
og hjarta og í einlægri gleði.
Kirkjan til fólksins
Ljósmynd/Unsplash, Ian Stauffer
Fastan Gott er að íhuga líf sitt og samfélag við Guð.
Upphaf föstu
Solveig Lára
Guðmunds-
dóttir
Höfundur er vígslubiskup á Hólum.
holabiskup@kirkjan.is
Solveig Lára
Guðmundsdóttir
Guð gefi
að við eigum
innihaldsríkan
föstutíma.
Á hverju ári komast
hvað eftir annað í frétt-
ir snjóflóð, grjóthrun
og aurskriður sunnan
Múlaganga, á svæðinu
norðan Dalvíkur, sem
enginn treystir. Það
vekur spurningar um
hvort heppilegra hefði
verið ef allir þingmenn
Norðausturkjördæmis
hefðu strax brugðist
við þessu vandamáli í
stað þess að blekkja Alþingi til að
samþykkja tillögu Steingríms J. um
misheppnaða fjármögnun Vaðla-
heiðarganga í formi vegtolla. Enn
erfiðara verður að taka á þessu
vandamáli þegar fréttir berast af
því síðar meir að aurskriður eyði-
leggi endanlega alla vegtengingu
nýja sveitarfélagsins á Tröllaskaga
við byggðir Eyjafjarðar.
Á meðan kjörnir þingmenn Norð-
austurkjördæmis vilja ekki tvíbreið
veggöng 1-2 km norðan Dalvíkur
eykst hættan á því að Vegagerðin
losni aldrei við svikamyllu Vaðla-
heiðarganga. Í kjölfarið munu ís-
lenskir skattgreiðendur sjá á for-
síðum dagblaðanna fyrirsögnina
„Gjaldþrot ríkissjóðs“ að undirlagi
Steingríms J. Fljótlega gætu von-
sviknir heimamenn norðan Lág-
heiðar séð ástæðu til að skrifa ein-
angrun Fjallabyggðar við
landsbyggðina á reikning jarðfræð-
ingsins úr Þistilfirði þegar það
fréttist að meðalumferð í Vaðlaheið-
argöngum nær aldrei þeim heildar-
fjölda sem fer daglega í gegnum
Hvalfjarðargöngin.
Með uppsetningu snjóflóðaskáp-
anna á hættulegu svæði sunnan
Múlaganganna voru gerð alvarleg
mistök sem valda íbúum Dalvíkur-
og Fjallabyggðar óbætanlegu tjóni
þótt síðar verði. Þessi mistök, sem
Vegagerðinni er alveg sama um,
segja ekkert að Fjalla-
byggð, Dalvík og Ak-
ureyri séu á einu sam-
felldu atvinnusvæði
með tilkomu
Héðinsfjarðarganga.
Of mikil snjóþyngsli og
blindbylur koma í veg
fyrir að Akureyringar
geti daglega sótt vinnu
til Siglufjarðar, sem
yrðu 154 km báðar
leiðir. Til þess er
áhættan og vegalengd-
in frá höfuðstað Norð-
urlands of mikil þegar
fárviðri hrellir vegfarendur, þvert á
allar veðurspár, sem erfitt er að
treysta. Af þessum sökum hefði
fyrst átt að afskrifa Múlagöngin og
fresta Vaðlaheiðargöngum tíma-
bundið. Engin spurning er hvort
aurskriður muni eyðileggja alla veg-
tengingu Fjallabyggðar við Eyja-
fjarðarsvæðið heldur hvenær.
Skeytingarleysi þingmanna
Norðausturkjördæmis sem leiða
þetta vandamál hjá sér, og sjá ekk-
ert nema vegtoll á hvern bíl í Vaðla-
heiðargöngum, er til háborinnar
skammar. Áhrif lokana út að Múla-
göngunum og stöðug óvissa um
hvort það bjóði hættunni heim að
moka 12-13 km langan veg að ein-
breiðu slysagildrunni veldur mikl-
um vandræðum, sem heimamenn í
Fjallabyggð láta aldrei bjóða sér
næstu áratugina. Snjóflóðin á þessu
stórhættulega svæði við utanverðan
Eyjafjörð vekja spurningar um
hvort óhjákvæmilegt verði næstu
áratugina að loka alla vetrarmán-
uðina veginum norðan Dalvíkur á
meðan tvíbreið veggöng, í stað ein-
breiðu slysagildrunnar, eru ekki í
sjónmáli. Sunnan Múlaganganna,
sem voru grafin alltof utarlega, er
þetta ástand engum bjóðandi. Það
eyðileggur frekar sameiningu Eyja-
fjarðar og Fjallabyggðar, á meðan
þingmenn Norðausturkjördæmis
víkja sér undan í flæmingi og kjósa
frekar að bjóða heimamönnum birg-
inn.
Þá er það líka óþolandi að þessir
landsbyggðarþingmenn skuli þegar
þeim hentar sigla undir fölsku
flaggi, í þeim tilgangi að troða sam-
gönguhneykslinu gegnt Akureyri
fram fyrir önnur þarfari verkefni á
Vestfjörðum og Austurlandi, sem
þola enga bið. Allar tilraunir til að
sameina Eyjafjörð og Fjallabyggð,
án jarðganga sem skulu vera 2 km
norðan Dalvíkur, heppnast aldrei.
Allt tal um að snjóflóð, aurskriður og
grjóthrun loki veginum sunnan
Múlaganganna í aðeins einn dag á
ári er notað sem vopn til að af-
skræma allar staðreyndir um sam-
göngurnar við utanverðan Eyja-
fjörð.
Þannig reyna stuðningsmenn
Vaðlaheiðarganga að níða skóinn af
íbúum Dalvíkur- og Fjallabyggðar.
Óbreytt ástand sunnan einbreiðu
Múlaganganna réttlætir ekki að
heimamönnum í nýja sveitarfélaginu
sé neitað um betra aðgengi að innan-
landsfluginu næstu áratugina, á
meðan þingmenn Norðaustur-
kjördæmis sýna tillögunni um tví-
breið veggöng undir Siglufjarðar-
skarð og 2 km norðan Dalvíkur
fyrirlitningu.
Tímabært er að allir þessir lands-
byggðarþingmenn flytji á þessu
kjörtímabili frumvarp um að af-
skrifa Múlagöngin endanlega til að
stöðva einangrun Fjallabyggðar við
hringveginn um ókomin ár.
Ákveðum strax tvíbreið göng 1-2 km
norðan Dalvíkur.
Eftir Guðmund
Karl Jónsson » Af þessum sökum
hefði fyrst átt að
afskrifa Múlagöngin
og fresta Vaðlaheiðar-
göngum tímabundið.
Guðmundur Karl
Jónsson
Höfundur er farandverkamaður.
Múlagöngin skal afskrifa
Erum við að vakna
upp til þess vonda
veruleika, að almenn-
ur vopnaburður er
ekki lengur hugs-
anleg ógn, heldur
blákaldur veruleik-
inn? Ekki er lengur
aðeins um kylfur og
hnífa að ræða, byssan
sjálf er komin til sög-
unnar. Í viðtali við
lögregluna eftir skotárásina í mið-
borginni hinn 11. þ.m. kemur
fram, að það sé orðið algengt að
menn fari vopnaðir í bæinn. Spurt
var, hvort árásarmennirnir væru
innlendir eða erlendir og svarið
var: Þeir eru íslenskir ríkisborg-
arar.
Landamæri Íslands, sem frá
alda öðli hafa verið dyggilega var-
in af sjálfu Atlantshafinu, eru síð-
an við tengdumst Schengen, væg-
ast sagt galopin.
Yfirvöld hafa verið mjög spar-
söm eða öllu heldur nísk á allar
fréttir um hvaða vandkvæði hafa
fylgt því samstarfi. Þrátt fyrir
þöggun hafa fréttaglefsur lekið til
almennings um skipulögð glæpa-
gengi frá Austur-Evrópu sem
stunda hér búðarþjófnað, innbrot,
rán, vændi, síaukinn vopnaburð og
morð. Einnig eru svo fíkniefnin
sem framleidd eru hér á landi og
einnig seld til útlanda.
Er ekki kominn tími til að end-
urskoða lög um innflytjendur
þannig að ekki sé hægt að grípa til
lagaklækja, eins og fréttir segja að
Rauði krossinn hafi stundað með
15 lögmenn á mála, til þess að
vinna að því að reyna að hnekkja
úrskurði löglegra stofnana um
brottvísun og látið
okkur borga. Nú eru
hátt í 500 slíkir á bið
sem áttu að vera farn-
ir úr landi en eru hér
enn þá og auðvitað á
framfærslu okkar.
Samfélag okkar er
fámennt og viðkvæmt
og „ekki þarf nema
einn gikk í hverja ver-
stöð“. Varnarmátt-
urinn er lítill og lög-
gæslumenn í þröngri
stöðu, ekki síst hvað eigið öryggi
varðar. Svo virðist sem núgildandi
lög dugi ekki til verndar öryggis
okkar eigin lands og lýðs.
Hvern hefði órað fyrir því að í
fyrirmyndarríkinu Svíþjóð rynni sá
dagur upp, að lögreglan þar treysti
sér ekki til þess að fara inn í
„ótrygg hverfi“ í sænskum borg-
um? Og í sjálfri kóngsins Kaup-
mannahöfn eru háðir byssubardag-
ar á milli glæpagengja á götum úti.
Lítið er vitað um ástandið í öðrum
borgum ríkja ESB, enda flytur
„RÚV okkar allra“ sárafáar fréttir
þaðan, þótt við séum orðin tengd
ESB, bæði beint og óbeint.
Vöknum upp og tökum kíkinn
frá blinda auganu og lærum af
ótrúlegum mistökum frændþjóða
okkar, Dana og Svía. Orðtakið
„sjaldnast launar kálfur ofeldið“ á
einkar vel við í þessu samhengi.
Nefndar þjóðir tóku af góð-
mennsku sinni á móti fjölda flótta-
manna frá ríkjum, þar sem trúar-
brögð, menning og almennar
siðvenjur eru gjörólíkar því sem
við, Norðurlandabúar, eigum að
venjast. Annað og verra er að oft-
ar en ekki banna trúarbrögð
þessu flóttafólki að taka upp siði
okkar og venjur og þar stendur
hnífurinn í kúnni. Vilja og getu til
aðlögunar að nýju samfélagi vant-
ar.
Umræðan leitar mikið í þann
farveg að það sé mannvonska að
taka ekki skilyrðislaust á móti
flóttamönnum, en er þá ekki verið
að hengja „bakara fyrir smið“?
Eru það ekki þeir, sem hrekja
menn á flótta, sem eru „vondu
karlarnir?“ Gestum, boðnum jafnt
sem óboðnum, ber að virða siði og
háttu húsráðenda. Gamalt nor-
rænt máltæki segir: „Man skal
fölge Landskik eller Landfly.“
Betur er tæpast hægt að orða
það.
Okkur er mikill vandi á hönd-
um. Ásókn í búsetu hér fer ört
vaxandi og mun breytt afstaða
frændþjóða okkar til móttöku
flóttafólks eiga sinn þátt í því. Er
ekki kominn tími til þess, að þjóð-
in sé spurð hvert skuli stefna? Nú
þegar hafa erlendir aðkomumenn,
sem nálgast að verða fimmti hluti
íbúa landsins, mikil áhrif á
framþróun þjóðfélagsins. Er ekki
réttast að við Íslendingar mótum
stefnuna sjálfir og veljum gesti
okkar samkvæmt því? Öll erum
við sammála um að skila landinu í
betra ástandi en við tókum við
því. Á íslenskt þjóðfélag ekki
sama rétt? Spyrjum þjóðina, höld-
um þjóðaratkvæðagreiðslu. En
gætum okkar og látum góðvildar-
líffærið ekki villa okkur sýn.
Víti til varnaðar
Eftir Werner Ívan
Rasmusson
Werner Ívan Rasmusson
» Innflytjendamál. Er
ekki kominn tími til,
að taka kíkinn frá blinda
auganu, þegar innflytj-
endamálin eru skoðuð?
Höfundur er eldri borgari.