Morgunblaðið - 23.03.2022, Qupperneq 14

14
UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 23. MARS 2022
Norðurlandaráð er
vettvangur opinbers
samstarfs þingmanna
á Norðurlöndum. Ráð-
ið skipa í dag 87 þjóð-
kjörnir fulltrúar frá
Danmörku, Finnlandi,
Íslandi, Noregi, Sví-
þjóð, Álandseyjum,
Færeyjum og Græn-
landi. Á þessu ári fögn-
um við jafnframt 70
ára afmæli. Í upphafi voru það að-
eins Danmörk, Ísland, Noregur og
Svíþjóð sem tóku þátt. Finnland var
ekki með. Ástæðan var tillitssemi við
Rússa sem töldu að Finnar myndu
hallast til samstarfs við aðildarríki
Atlantshafsbandalagsins.
Árið 1955 kom svo að því að Finn-
land gekk í Norðurlandaráð. Í dag
eru einnig Færeyjar, Grænland og
Álandseyjar fullgildir aðilar.
Norrænt samstarf
skiptir Íslendinga máli
Norrænt samstarf hefur ávallt
skipt okkur Íslendinga miklu máli.
Við erum lítil þjóð sem í gegnum
norrænt samstarf hefur vaxið. Þann-
ig höfum við lært af nágrönnum okk-
ur en við leggjum jafnframt fram
okkar þekkingu og reynslu og ekki
er óalgengt að litið sé til okkar, t.d. á
sviði orkumála og jafnréttismála. Á
Norðurlöndum er meiri jöfnuður en
víðast hvar í heiminum, jafnrétti er
hér mikið og íbúar Norðurlanda
virðast meira að segja vera ham-
ingjusamari en íbúar annarra svæða.
Á heimsvísu eru öll norrænu löndin
lítil en saman erum við sterkari og
sem heild erum við 11. stærsta hag-
kerfi heims.
Sex af hverjum tíu íslenskum rík-
isborgurum sem skráðir eru með
heimilisfesti erlendis búa á Norð-
urlöndum, flestir þeirra í Danmörku.
Fjöldi Íslendinga hefur um lengri
eða skemmri tíma búið í hinum nor-
rænu löndunum og stundað þar nám
og vinnu.
Íslensk fyrirtæki stíga gjarnan sín
fyrstu skref í útflutningi á norræn-
um markaði. Íslenskir listamenn
eiga mikið undir öflugu samstarfi
Norðurlanda á sviði lista og menn-
ingar. Norðurlönd eru framalega í
baráttunni fyrir mannréttindum,
jafnréttismálum og umhverf-
ismálum. Hagvöxtur og lífskjör íbúa
Norðurlandanna eru með því sem
best gerist í heiminum. Framtíð-
arsýn okkar er sú að Norðurlöndin
verði sjálfbærasta og samþættasta
svæði í heimi. Því miður hefur Co-
vid-19-faraldurinn
kennt okkur að við er-
um svo sannarlega ekki
komin á leiðarenda og
það er mikið verk óunn-
ið við að ná þessu fal-
lega en jafnframt mik-
ilvæga markmiði.
Þurfum við
að læra dönsku?
Tungumálaerf-
iðleikar gera okkur Ís-
lendingum erfitt fyrir í
samstarfi við vini okkar í hinum nor-
rænu ríkjunum því nánast engir íbú-
anna þar skilja íslensku. Norðmenn
tala norsku, Svíar sænsku og Danir
dönsku en ótrúlegt nokk þá skilja
þeir flestir tungumál nágranna sinna
í Skandinavíu. Finnarnir eru svo
margir mjög sleipir í sænsku en eftir
stöndum við Íslendingar. Undir-
stöðuþekking í dönsku eða öðru
skandinavísku máli er því mikilvæg
fyrir okkur Íslendinga í norrænu
samstarfi. Dönskukunnátta Íslend-
inga hefur dalað mikið á síðustu ára-
tugum. Mörgum unglingum finnst
óspennandi og erfitt að læra dönsku
sem enn er skyldugrein í skólakerf-
inu. Það er því eðlilegt að við spyrj-
um okkur hvort enn sé nauðsynlegt
að skylda unglinga til að læra
dönsku eða annað Norðurlandamál?
Staðan er samt sú að þó að enskan sé
yfirleitt ráðandi í alþjóðasamstarfi
er það mjög ríkt hjá þessum þjóðum
að nota sitt móðurmál. Tungumálið
er einn af þeim þáttum sem einkenn-
ir og rammar inn norrænt samstarf.
Því miður er það svo að þó að ung-
lingarnir okkar sitji fjölda dönsku-
tíma bæði í grunnskóla og fram-
haldsskóla þá skilar sú kunnátta sér
illa þegar kemur að því að tala og
skilja talað mál.
Ef við ætlum að halda áfram með
dönskukennslu tel ég nauðsynlegt að
leggja meira upp úr því að þjálfa
nemendur í því að tala og skilja dag-
legt mál.
Dagur Norður-
landanna
Eftir Bryndísi
Haraldsdóttur
Bryndís Haraldsdóttir
»Ef við ætlum að
halda áfram með
dönskukennslu tel ég
nauðsynlegt að leggja
meira upp úr því að
þjálfa nemendur í því að
tala og skilja daglegt
mál.
Höfundur er formaður Íslandsdeildar
Norðurlandaráðs.
bryndish@althingi.is
Sjaldan er ein báran
stök, segir fram-
kvæmdastjóri Strætó í
viðtali. Ég tek undir
það. Það hefur mætt
mikið á bs. fyrirtækinu
Strætó á þessu kjör-
tímabili. Starfsfólk
hefur tjáð sig um van-
líðan í starfi, kvartað
er yfir yfirstjórn og
stjórnunarháttum og
talað um einelti og að þöggun ríki í
fyrirtækinu. Strætó fær einnig mik-
ið af ábendingum sem sagt er að sé
öllum fylgt eftir. Strætó hefur reynt
að taka til í sínum ranni, gert þjón-
ustukönnun og segir að öllum kvört-
unum og ábendingum sé fylgt eftir.
Því fer fjarri að allir sem kvarta
kannist við það.
Stjórn Strætó bs. fullyrðir að
vagnarnir séu vel setnir. Til að meta
nýtingu eru talin innstig. Heild-
arfjöldi innstiga árið 2021 var tæp-
lega 9,5 milljónir og hafði þeim
fjölgað um tæp 8% frá árinu 2020.
Stóran hluta dags eru
vagnarnir engu að síð-
ur hálftómir.
Sóun á metani!
Vart þarf að rekja
áhrif og afleiðingar Co-
vid-faraldursins á sam-
félagið hér í löngu
máli. Nú er staðan sú
að Strætó situr uppi
með 454 milljóna króna
halla. Tap síðustu
tveggja ára nálgast
milljarð. Og svo kom
stríð í Úkraínu og því fylgja olíu-
verðshækkanir sem munu að
óbreyttu hafa rekstraráhrif. Vissu-
lega hefur Strætó minnkað flota
þeirra bíla sem ganga fyrir jarð-
efnaeldsneyti og fjölgað nokkuð
vistvænni bílum en hér vil ég, borg-
arfulltrúi Flokks fólksins, staldra
við.
Þau eru nefnilega mörg málin, til-
lögur og fyrirspurnir frá Flokki
fólksins sem snúast um af hverju
Strætó notar ekki metanvagna í
stórum stíl. SORPA bs., sem er
einnig að stórum hluta í eigu borg-
arinnar, framleiðir ógrynni af þessu
vistvæna gasi. Það hleðst hins vegar
upp á söfnunarstað og er brennt á
báli engum til gangs. Þvílík sóun!
Fram hefur komið skýrt að
Strætó bs. og stjórn hugnist ekki
metanvagnar. Meðal raka eru að
þeir séu of hávaðasamir. Það er létt-
vægur fyrirsláttur í heildar-
samhenginu. Nú stefnir í að kostn-
aðarauki vegna eldsneytishækkunar
einn og sér gæti orðið 100-200 millj-
ónir á þessu ári. Fátt væri því eðli-
legra en að allir vagnar Strætó
væru metanvagnar.
Það er hins vegar fyrirhugað hjá
Strætó bs. að kaupa rafvagna fyrir
um 400 m.kr. Nú þegar hefur verið
auglýst útboð þar sem óskað er eftir
allt að níu til tíu rafvögnum.
Mismunandi aðgengi að strætó
Öll óskum við þess að Covid sé
brátt að baki og lífið komist aftur í
samt horf á öllum sviðum. Víkur þá
sögunni að nýja greiðslukortakerf-
inu, Klappi. Eina leiðin til að borga
sig inn í strætó núna, svona að
mestu, er að eiga farsíma og vera
búinn að koma sér upp „Klapp“-
appinu til að geta keypt sér inneign.
Nauðsynlegt er að hafa rafrænt
auðkenni til að geta farið inn á „mín-
ar síður“ og endurnýjað inneignina.
En þessi tækni er ekki veruleiki
allra. Það eiga ekki alveg allir far-
síma og sumir, t.d. hælisleitendur,
sem nota strætó mikið, hafa ekki
einu sinni kennitölu. Enn aðrir geta
ekki t.d. vegna fötlunar sinnar sótt
um rafrænt skilríki og geta því ekki
notað „mínar síður“. Reynt hefur
verið að finna lausnir á þessu og á
eftir að koma í ljós hvort þær
gagnast. Vegna þessa m.a. hefur
fækkað í notendahópi strætó.
Það væri forvitnilegt að fá upplýs-
ingar um hvað þetta nýja greiðslu-
kerfi kostaði og hversu margir sér-
fræðingar voru ráðnir til verksins.
Versta er ef „kerfi“ sem þetta á eftir
að hindra fólk í að nota strætó. Það
er ekki gott ef viðkvæmir hópar og
þeir sem hafa stólað mest á strætó
treysta sér ekki til að nota strætó
vegna nýja greiðslukerfisins
Klapps.
Ljós í þessu myrkri er þó hin svo-
kallaða Klapp-tía svo öllu sé nú
haldið til haga. Hún felst í farmiðum
með tíu fargjöldum fyrir fullorðna,
ungmenni eða aldraða sem hægt er
að kaupa á nokkrum stöðum. Þeir
sem ekki hafa rafrænar lausnir geta
bjargað sér með Klapp-tíu sem eru
tíu ferðir í senn.
Óskandi er að stjórnendur Strætó
setji sig betur í spor þeirra sem
ferðast með vögnum fyrirtækisins
og sníði þjónustuna að þeirra veru-
leika. Vel mætti skoða að bjóða upp
á meiri sveigjanleika í þjónustunni
til að allir, sem það vilja og þurfa,
geti notað strætó án vandkvæða.
Eftir Kolbrúnu
Baldursdóttur » Það er ekki gott ef
viðkvæmir hópar og
þeir sem hafa stólað
mest á strætó treysta
sér ekki til að nota
strætó vegna nýja
greiðslukerfisins
Klapps.
Kolbrún Baldursdóttir
Höfundur er oddviti Flokks fólksins í
borgarstjórn Reykjavíkur.
Fleiri metanvagna
Í dag höldum við upp á dag Norð-
urlanda – dag norræns samstarfs og
vinarhugar – í skugga hins hrotta-
lega stríðs Pútíns í Úkraínu. Þrátt
fyrir að tímarnir séu myrkir núna
er Norðurlandaráð áminning um að
það eru bjartari tímar fram undan.
Hinn 23. mars 1962 undirrituðu
Ísland, Noregur, Svíþjóð, Finnland
og Danmörk Helsingforssamning-
inn – sem er eins konar stjórnar-
skrá fyrir Norðurlöndin. 10 árum
fyrr höfðu fyrstu skrefin þá þegar
verið tekin í átt að því sem við
þekkjum í dag sem Norðurlandaráð
– opinber samstarfsstofnun nor-
rænu þinganna.
Saga Norðurlandaráðs hefst þeg-
ar seinni heimsstyrjöldinni lýkur.
Uppbyggingin eftir stríð fór hratt
af stað og á sama tíma og Samein-
uðu þjóðirnar urðu til árið 1945 kom
einnig upp sú hugmynd að Norð-
urlöndin kæmu saman til að mynda
þannig stærri og sterkari rödd. Að
frumkvæði danska jafnaðarmanns-
ins Hans Hedtoft var Norður-
landaráð stofnað árið 1952 sem var-
anleg stofnun þar sem norrænir
þingmenn gátu hist reglulega og
rætt sameiginleg norræn málefni.
Höfum margt til
að vera stolt af
Nú eru 70 ár liðin síðan Norður-
landaráð var stofnað. Fjarlægðin
milli landa okkar er lítil og það er
margt sem sameinar okkur. Eftir
langa sögu af stríðum eru Norður-
löndin í dag merkisberi friðar, stöð-
ugleika og lýðræðis. Norrænt sam-
starf, sem borið er á herðum
samfélaga sem byggð eru á hug-
sjónum jafnaðarstefnunnar, hefur í
sjö áratugi sýnt styrk sinn og skap-
að betri lífsgæði fyrir íbúa Norður-
landa, menningarlega, efnahagslega
og félagslega.
Norðurlöndin eru einnig þekkt
langt út fyrir eigin landamæri. Nor-
ræna velferðarkerfið hefur vakið
heimsathygli og er gjarnan horft til
þess af mikilli aðdáun hvernig
Norðurlöndin tókust á við heimsfar-
aldurinn. The Economist hefur til
að mynda lýst því yfir að Norður-
löndin hafi staðið sig best í gegnum
Covid19-heimsfaraldurinn.
Í dag stendur Evrópa – og í raun
allur heimurinn – frammi fyrir nýrri
öryggisáskorun. Hrottaleg árás
Pútíns á Úkraínu boðar nýtt tímabil
í Evrópu. Stríðið er ekki bara árás á
Úkraínu, það er árás á lýðræði, frið
og frelsi – og varðar okkur öll.
Um allan heim verðum við nú,
hvert og eitt, að taka afstöðu. Vilj-
um við taka þátt í baráttu fyrir lýð-
ræði, friði og frelsi eða styðja við
einræðisöfl myrkursins?
Svar jafnaðarmanna í Norður-
landaráði er skýrt. Þegar heim-
urinn brennur verðum við á
Norðurlöndum að nota hnattræna
stöðu okkar til að styðja við lýðræð-
islega og friðsamlega þróun í heim-
inum. Með gagnkvæmri virðingu
verðum við að dýpka og efla nor-
rænt varnar- og öryggissamstarf.
Forsætisráðherra
Noregs, Jonas Gahr
Støre, komst vel að
orði á blaðamanna-
fundi 9. febrúar 2022:
„Sum landanna eru
aðilar að NATO, sum
eru aðilar að ESB, öll
eru þau Norðurlönd.“
Norðurlöndin eru sér-
stakt svæði. Samstarf
Norðurlanda í varnar-
og öryggismálum gæti
verið með öðru sniði
en það sem á sér stað
innan NATO eða ESB.
Besta vörnin verður ávallt að
gera óvin þinn að vini og á Norð-
urlöndum höfum við bæði það orð-
spor og þá sérfræðiþekkingu sem
þarf til að aðstoða lönd í lýðræð-
isþróunarferli þeirra.
Þegar einræðisstjórn Pútíns fell-
ur mun rússneska þjóðin fá annað
tækifæri til að verða hluti af
lýðræðissamfélagi heimsins. Þegar
að því kemur má rússneska þjóðin
vita að við á Norðurlöndunum erum
reiðubúin að hjálpa nágrönnum
okkar.
Í Norðurlandaráði sitjum við ekki
auðum höndum en með þátttöku
virkra og ákveðinna félaga styrkj-
ast norræn samskipti og norrænt
samfélag verður stærra. Norð-
urlöndin eru sönnun þess að við get-
um gert vini úr gömlum óvinum og
skapað betri og bjartari framtíð.
Saman.
Fyrir hönd flokkahóps jafnaðar-
manna í Norðurlandaráði.
Norðurlöndin eru hið lýðræð-
islega ljós á myrkum tímum
» Stríðið er ekki
bara árás á Úkra-
ínu, það er árás á lýð-
ræði, frið og frelsi –
og varðar okkur öll.
Oddný G. Harðardóttir
Oddný er alþingismaður. Annette
Lind er þingmaður í Danmörku.
Gunilla Carlsson er þingmaður í
Svíþjóð. Erkki Tuomioja er þingmað-
ur í Finnlandi. Jorodd Asphjell er
þingmaður í Noregi.
Erkki Tuomioja Jorodd Asphjell
Anette Lind Gunilla Carlsson
Eftir Oddnýju G. Harðardóttur,
Annette Lind, Gunillu
Carlsson, Erkki Tuomioja og
JoroddAsphjell