Morgunblaðið - 06.04.2022, Side 13

13
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. APRÍL 2022
Gleði Barnamenningarhátíð var sett í Eldborgarsal Hörpu í gær. Fjórðubekkingar í skólum Reykjavíkur fylltu salinn og gleðin skein úr augum þeirra þegar lag hátíðarinnar var flutt.
Eggert
Gangi fjármálaáætlun ríkis-
stjórnarinnar fyrir næstu fimm ár
eftir munu frumútgjöld ríkissjóðs
nema alls 5.309.206 milljónum
króna – liðlega fimm þúsund og
þrjú hundruð milljörðum króna eða
rúmlega eitt þúsund milljörðum að
meðaltali á ári, á verðlagi yfirstand-
andi árs. Fáir hafa tilfinningu fyrir
fjárhæðum sem þessum. Þær verða
afstæðar og illskiljanlegar. En
flestir átta sig á því að frumútgjöld
á komandi fimm árum nema alls um
14,1 milljón á hvert mannsbarn
miðað við mannfjölda í byrjun árs-
ins.
Bjarni Benediktsson, fjármála-
og efnahagsráðherra, mælti fyrir
fjármálaáætlun 2023 til 2027 á þingi
í gær. Áætlunin byggist á traustum
grunni en ber þess óhjákvæmilega
merki að landsmenn hafa þurft að
takast á við heimsfaraldur kórónu-
veirunnar. Sterk staða ríkissjóðs
var nýtt til að verja heimili og fyrir-
tæki en ráðstafanir í ríkisfjár-
málum vegna faraldursins nema
rúmlega 280 milljörðum króna
2020-2022. Samþættar aðgerðir í
ríkisfjármálum og peningamálum
hafa skilað árangri. Staða heimila
er sterk og fyrirtækin hafa náð öfl-
ugri viðspyrnu.
Þrátt fyrir heimsfaraldurinn
nutu landsmenn bættra lífskjara en
á síðasta kjörtímabili
jókst kaupmáttur um
9%, störfum fjölgaði
um þrjú þúsund og 22
þúsund keyptu sína
fyrstu íbúð, þar af sjö
þúsund á síðasta ári.
Nýjum stoðum hefur
verið skotið undir
efnahagslífið. Áætlað
er að útflutningstekjur
hugverkaiðnaðar séu
um 10% af útflutningi.
Þær hafa tvöfaldast
frá 2014 og aukist um
50% frá 2018. Á þrem-
ur árum hefur launagreiðendum í
tækni- og hugverkaiðnaði, há-
tækniþjónustu, upplýsingatækni og
fjarskiptum fjölgað um ríflega 300
og eru ríflega 18% af öllum laun-
greiðendum í viðskiptahagkerfinu.
Til samanburðar er hlutfall launa-
greiðenda í ferðaþjónustu 12%, að
því er fram kemur í fjármálaáætl-
uninni.
Stefnan sem ríkisstjórnin markar
í sinni fyrstu fjármálaáætlun er
skýr: Hægja verður á vexti útgjalda
og styrkja grunn efnahagslífsins og
þar með ríkissjóðs og verja þannig
kröftuga uppbyggingu opinberrar
þjónustu um leið og tryggt verður
að hægt sé að mæta óvæntum áföll-
um í framtíðinni. Með markvissum
skrefum á að end-
urheimta jafnvægi í
ríkisfjármálum og
koma í veg fyrir frek-
ari skuldsetningu rík-
isins. Skuldir hins op-
inbera samkvæmt
skuldareglu stöðvast í
um 44% af vergri
landsframleiðslu í lok
tímabilsins. Árið 2025
stefnir í að skuldahlut-
fallið verði um fjórð-
ungi lægra en reiknað
var með í upphafi far-
aldursins.
10 málasvið taka 70%
Eðli máls samkvæmt eru skoð-
anir skiptar um hvernig verja skuli
sameiginlegum fjármunum. Sumum
stjórnmálamönnum finnst ekki nóg
að gert; vilja auka ríkisútgjöld,
hækka skatta. Fæstir útgjaldasinna
hafa áhyggjur af hallarekstri og
skuldasöfnun.
Fjármálaáætlun ríkisstjórnar
þriggja ólíkra stjórnmálaflokka
byggist á pólitískri jafnvægislist og
í flestu virðist hafa vel tekist til. Um
sjö af hverjum tíu krónum af út-
gjöldum ríkissjóðs á komandi fimm
árum renna til tíu málefnasviða,
mest til sjúkrahúsaþjónustu eða
738 milljarðar og til málefna aldr-
aðra 552 milljarðar. Vegna örorku
og málefna fatlaðra verður varið um
474 milljörðum króna. Líkt og sést
á meðfylgjandi töflu renna yfir 58%
útgjalda ríkisins í velferðarmál eða
alls liðlega þrjú þúsund milljarðar á
fimm árum. Útgjöld til heilbrigðis-
mála vega þyngst, eða 31% – en út-
gjöld til félags-, húsnæðis- og
tryggingarmála nema 27%.
Útgjöld til velferðarmála munu
því halda áfram að vaxa líkt og síð-
ustu ár. En þótt illa verði komist
hjá því að auka útgjöld til heilbrigð-
ismála og annarra velferðarmála,
verður að leggja meiri áherslu á
hagkvæma nýtingu fjármuna – að
við fáum meiri og betri þjónustu.
Hið sama á við um menntamál sem
taka til sín tíundu hverja krónu.
Fjármálaáætlunin tekur mið af
því að fjárfesting er undirstaða fyr-
ir velmegun framtíðarinnar – með
sama hætti og hallalaus fjárlög eru
trygging komandi kynslóða fyrir
því að losna við að bera bagga for-
tíðar. Að meðaltali mun fjárfesting
hins opinbera nema 3,6% af lands-
framleiðslu. Mestu skiptir 139 millj-
arða fjárfesting í samgöngu-
framkvæmdum og 135 milljarða
framlög til rannsókna og nýsköp-
unar. Einnig er gert ráð fyrir 90
milljarða króna fjárfestingu í bygg-
ingu Landspítalans, en 24,4 millj-
arðar króna voru lagðir til verkefn-
isins á síðasta kjörtímabili.
Ekki hafin yfir gagnrýni
Fjármálaáætlunin er ekki hafin
yfir gagnrýni. Ég hef lengi varað
við þeirri útgjaldaaukningu sem átt
hefur sér stað og sú gagnrýni á enn
við. Reynslan sýnir að aukning út-
gjalda er ekki ávísun á bætta þjón-
ustu hins opinbera. Og eftir því sem
árin líða hef ég sannfærst æ betur
um nauðsyn þess að breyta lögum
um opinber fjármál og innleiða út-
gjaldareglu. Til að tryggja sjálf-
bærni verður að lágmarki að
tryggja að vöxtur útgjalda hins op-
inbera sé ekki umfram hagvöxt.
Sameiginlega tókst okkur að
sigla vel í gegnum brotsjó kór-
ónuveirunnar en það mun reyna á
stjórn efnahagsmála á komandi
mánuðum – ekki aðeins á rík-
isstjórn og Seðlabanka, heldur ekki
síður á aðila vinnumarkaðarins.
Verkefnið er að verja lífskjörin og
nýta svigrúm til að bæta enn frekar
hag þeirra sem lakast standa. En
óvissan er mikil ekki síst vegna inn-
rásar Rússa í Úkraínu. Afleiðingar
stríðsins á hagkerfi heimsins eru
aðeins að hluta komnar fram.
Við finnum öll fyrir hækkun verð-
lags. En þótt verðbólga hafi aukist
hér á landi er hún þó lægri en víðast
hvar í helstu viðskiptalöndum og
töluvert lægri en í Evrópusamband-
inu að meðaltali. Lausung í fjár-
málum hins opinbera verður eins og
olía á verðbólgueldinn.
Komandi misseri kunna að reyn-
ast erfið en með samspili opinberra
fjármála, aðhaldssamrar peninga-
stefnu og raunsærra samninga á
vinnumarkaði er ágætlega bjart
fram undan. Allar forsendur eru
fyrir því að lífskjör haldi áfram að
batna á tímabili fjármálaáætlunar-
innar. Í þeim efnum erum við okkar
eigin gæfu smiðir.
Eftir Óla Björn Kárason
» Stefnan sem ríkis-
stjórnin markar í
sinni fyrstu fjármála-
áætlun er skýr: Hægja
verður á vexti útgjalda
og styrkja grunn efna-
hagslífsins og ríkis-
sjóðs.
Óli Björn Kárason
Höfundur er formaður þingflokks
Sjálfstæðisflokksins.
Í hvað fara allar þessar krónur?
Fjármálaáætlun 2023 til 2027
Tíu málefnasvið með 70% útgjalda
Miklar fjárfestingar framundan Tíunda hver króna í menntakerfið
Yfir 58% útgjalda í velferðarmál
Heimild: Fjármálaáætlun 2023 til 2027
Samtals 2023-2027
Málefnasvið í ma. kr. á verðlagi 2022 milljarðar kr. % af frum-útgjöldum
Sjúkrahúsþjónusta 737,9 13,9%
Málefni aldraðra 551,9 10,4%
Örorka og málefni fatlaðs fólks 473,6 8,9%
Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa 363,5 6,8%
Hjúkrunar- og endurhæfingarþjónusta 352,4 6,6%
Háskólastig 304,3 5,7%
Fjölskyldumál 274,3 5,2%
Samgöngu- og fjarskiptamál 233,4 4,4%
Skatta-, eigna- og fjármálaumsýsla 210,4 4,0%
Framhaldsskólastig 200,2 3,8%
10 útgjaldamestu málasviðin alls 3.702,0 69,7%
Málefnasvið í ma. kr. á verðlagi 2022 2023 2024 2025 2026 2027
Samtals
2023-2027
Sjúkrahúsþjónusta 141,4 147,4 150,4 154,0 144,7 737,9
Málefni aldraðra 104,0 107,1 110,3 113,6 117,0 551,9
Örorka og málefni fatlaðs fólks 90,1 92,3 94,7 97,0 99,5 473,6
Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa 70,5 71,0 72,9 74,0 75,0 363,5
Hjúkrunar- og endurhæfingarþjónusta 72,9 70,2 69,4 69,6 70,3 352,4
Fjölskyldumál 54,7 54,8 54,9 54,9 55,0 274,3
Lyf og lækningavörur 32,6 33,3 33,9 34,6 35,3 169,7
Húsnæðis- og skipulagsmál 14,9 14,9 14,9 15,0 15,0 74,7
Lýðheilsa og stjórnsýsla velferðarmála 10,5 10,2 10,1 10,1 10,1 51,0
Vinnumarkaður og atvinnuleysi 8,0 8,0 8,0 8,0 8,0 39,9
Samtals 599,7 609,2 619,5 630,7 629,7 3.088,9
Málefnasvið í ma. kr. á verðlagi 2022 2023 2024 2025 2026 2027
Samtals
2023-2027
Háskólastig 60,2 60,4 61,8 61,9 60,0 304,3
Framhaldsskólastig 40,6 40,0 39,9 39,9 39,8 200,2
Önnur skólastig og stjórnsýsla
mennta- og barnamála 5,0 5,0 4,9 4,8 4,8 24,6
Samtals 105,8 105,4 106,7 106,6 104,7 529,1
Umfang 2023 til 2027
milljarðar kr.
% af vergri
landsframleiðslu
Samgönguframkvæmdir 139,0 3,6%
Framlög til rannsókna og nýsköpunarmála¹ 135,0 3,5%
Bygging nýs Landspítala 90,0 2,3%
Samhæfingarmiðstöð viðbragðsaðilia 18,0 0,5%
Ofanflóðasjóður 14,0 0,4%
Framkvæmdasjóður aldraðra 8,0 0,2%
Stofnframlög vegna félagslegra leiguíbúða 9,0 0,2%
Stafrænt Ísland – upplýsingatækni 7,0 0,2%
Framkvæmdasjóður ferðamannastaða 6,0 0,2%
¹Hluti þessara verkefna teljast ekki til fjárfestingar ríkissjóðs skv.
þjóðhagsreikningum (GFS) s.s. hvað varðar framlög til rannsókna og
nýsköpunarmála og fjármagnstilfærslur til sveitarfélaga vegna Ofanflóðasjóðs.
=58,2%
útgjalda
=10%
útgjalda