Morgunblaðið - 06.04.2022, Qupperneq 25

MENNING 25
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. APRÍL 2022
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
EMPIRE
VARIET Y
SÝND MEÐ ÍSLENSKU OG ENSKU TALI
75%
E
ftir því sem ég kemst næst
eru næstum nákvæmlega
fimm ár síðan leiksýning
byggð á nýju íslensku
handriti rataði á Stóra svið Þjóðleik-
hússins án þess að vera stórsjó af
söngleikjakyni, leikgerð skáldsögu,
eða þá hvort tveggja. Verkin sem
sýnd voru með mánaðarmillibili
vorið 2017, svo ágæt sem þau þó voru
fyrir sinn hatt, eru þó hvorugt gott
dæmi um „rækt við íslenska leik-
ritun“ sem við krefjumst jú af Þjóð-
leikhúsi okkar, öðrum leikhúsum
fremur. Annað lausbeislað samsköp-
unarverk með bútum úr öðrum verk-
um (Álfahöllin), hitt fimmtíu ára
gamalt ósýnt verk úr safni látins
leikritunarjöfurs (Húsið). Ég hef
ekki tíma eða þægilegt upplýsinga-
aðgengi til að leita uppi nýjasta
dæmið um nýsamið íslenskt leikrit á
Stóra sviðinu, en það er allavega
eldra en þetta.
Hvað veldur má svo deila um, og
sjálfsagt að listrænir leiðtogar húss-
ins og fulltrúar leikskáldastéttar-
innar bendi ásakandi hvorir á aðra
og skiptist jafnvel á skoðunum. Von-
andi eru þeir samt sammála um að
þetta getur ekki verið eðlilegt
ástand. Vonandi er nýjasta verk
Tyrfings Tyrfingssonar til merkis
um að þetta standi til bóta, ekki síst í
ljósi þess að það hefði ekki þurft
neina ofurmannlega hugkvæmni til
að koma því fyrir í Kassanum eins og
öllum hinum. Á sama hátt og bæði
Auglýsing ársins og Helgi Þór rofnar
hefðu farið létt með að fylla út í rými
í fullri stærð, en Nýja sviðið, Kassi
þeirra í Borgarleikhúsinu, látið
duga.
Sjálfur segir Tyrfingur í viðtali við
Morgunblaðið í aðdraganda frum-
sýngar Skammarævintýranna að
þegar hann lærði sína leikritunariðn
þótti glíman við þrönga rýmið merki-
legri. Fyrir þau sem fylgst hafa með
Tyrfingi springa út sem leikskáld á
undanförnum árum kemur ekkert á
óvart að óstýrilátt ímyndunarafl
hans njóti sín í víðernunum. Og svo
hitt: ef honum er sagt að eitthvað sé
fínt er hann skálda líklegastur til að
halda í þveröfuga átt.
Það vottar heldur ekki fyrir nein-
um hátíðleika eða rembingi í Sjö
ævintýrum um skömm. Það er frek-
ar að afþreyingarlágkúra streymis-
veitnanna svífi yfir vötnum lengi vel.
Sem betur fer. Lögreglukonan Agla,
sem brotið hefur brýr að baki sér,
brýst inn á viðtalsherbergi geðlækn-
is og heimtar lyf sem slævi hana og
svæfi svo hún nái stjórn á óstýrilát-
um huga sínum og koma megi í veg
fyrir að hún drepi sambýliskonu
sína. Læknirinn á sér drauma um að
brjóta blað í sínum fræðum með
byltingarkenndri meðferð og tekst
að fresta lyfjainntökunni meðan
hann grefst fyrir um rætur vanlíð-
anar hennar með aðferðinni, sem
felst í að rifja upp fortíðina í formi,
eða undir yfirskini, „ævintýra“.
Tónninn í þessum inngangssenum
er anarkískur, meinfyndinn og
undirbyggður af alls kyns dægur-
menningarklisjum um heimskar og/
eða tilfinningalega heftar löggur,
drykkfellda og útbrunna geðlækna
og, þegar við komumst aðeins lengra
inn í ævintýrið um Öglu, samfélags-
miðlaverur með sjálfhverfu á loka-
stigi og tilfinningalega fjarlæga for-
eldra, að ógleymdum kanamellunum.
Undir og innan um fáránleikann er
síðan áfallasaga Öglu, kunnugleg
harmsaga um arfinn sem vanræksla,
svik og neysla skila milli kynslóða.
Ef þetta væri sálfræðilegt raunsæis-
drama væri þetta leikritið um Eddu,
dóttur kanamellunnar og móður
Öglu, sem ung þurfti að brynja sig
gegn tilfinningum og horfir ráðalaus
á dóttur sína ganga glötunarbraut-
ina.
En Sjö ævintýri um skömm er
ekki sálfræðilegt raunsæisdrama. Í
síðari hlutanum reynir verkið að
nálgast þá hefð, en missir um leið
nokkuð flugið og tak sitt á allavega
þessum áhorfanda. Senurnar lengj-
ast og það kemur í ljós að samspil
Öglu og geðlæknisins sem heldur
fyrri hlutanum á teinunum er mikil-
vægara en blasti við þar, í ofgnótt
lita og dýrðlegs glóruleysis. Leik-
lausnirnar undir lokin verða ansi
hreint klisjulegar, og jafnvægið milli
háðs og einlægni sem mér hefur þótt
eitt af helstu vopnum Tyrfings rask-
ast nokkuð. Meðan allt leikur í lyndi
eru ævintýrin bráðskemmtileg og
ekki síður bitastæð afurð. Framan af
er reyndar eins og verið sé að leggja
upp með nokkuð hreinræktaðan
farsa, en hann afvegaleiðist sem bet-
ur fer fljótlega.
Allur blær úrvinnslunnar er
skemmtilega hrár og kæruleysis-
legur. Það birtist í leikmynd Barkar
Jónssonar, sem virkar ódýr og vísvit-
andi ósmekkleg, og ekki bara í kits-
uðu sæluríki kanamellanna í Flórída.
Það endurspeglast heldur betur í
búningum Þórunnar Elísabetar
Sveinsdóttur, ekki síst í hroðalegum,
og hroðalega fyndnum, nektar-
klæðunum sem áhorfendur þurfa að
sætta sig við að hafa fyrir augunum
hvað eftir annað. Og það setur svip
sinn á leikstílinn í vinnu Stefáns
Jónssonar með leikhópnum. Það er
nettur sápuóperublær á framgöngu
leikhópsins og fer oftast vel á því,
þótt síðari hlutinn gjaldi nokkuð fyr-
ir að þá er varla innistæða fyrir al-
vöruinnlifun. Það þyrfti líka að tala
alvarlega við hópinn um framsögn og
raddbeitingu. Maður vill helst ekki
missa af snjallyrðunum sem Tyrf-
ingur er óspar á.
Ilmur Kristjánsdóttir nýtur sín vel
í þessum stílheimi og bindur sýn-
inguna saman í hlutverki Öglu og
Hilmir Snær Guðnason fer á kostum
sem hinn ónefndi geðlæknir. Þá er
ókindin Malla amma aldeilis í örugg-
um höndum Ólafíu Hrannar Jóns-
dóttur og Kristín Þóra Haraldsdóttir
lætur engum staðalmyndasteini
óvelt við að búa til hina veruleika-
firrtu unnustu Öglu. Foreldrar Öglu
eru túlkuð af Steinunni Ólínu Þor-
steinsdóttur og Eggert Þorleifssyni
sem hafa oft fengið bitastæðari verk-
efni en skila sínu með sóma, og eru
fyrirsjáanlega morðfyndin í fyrstu
ævintýrasenunni þar sem gróteskan
ríkir ein. Í fylgdarliði ömmu Möllu
eru Kristbjörg Kjeld, Elva Ósk
Ólafsdóttir, Edda Arnljótsdóttir og
Vincent Kári van der Valk og er
prýði að þeim öllum. Edda og Vin-
cent eru síðan sérlega fyndin í litlum
hlutverkum lögregluþjóna sem eiga
að tjónka við Öglu en ferst það ekki
nema hæfilega vel úr hendi.
Það er aldrei auðvelt að ráða í það
hvert Tyrfingur Tyrfingsson er
nákvæmlega að fara með verkum
sínum. Til þess eru ólíkindin of mikil,
hvatinn til að ögra, hneyksla og
afvegaleiða of ríkur þáttur. Það er
erfitt að trúa því að hin ódýru og
dálítið einfeldningslegu leikslok í Sjö
ævintýrum um skömm séu í fúlustu
alvöru það sem hann vildi sagt hafa.
Hitt er alveg ljóst, og alltaf jafn gam-
an að vera vitni að: eins og allir góðir
skaparar horfir Tyrfingur með vel-
þóknun á fólkið sem hann hefur kom-
ið í heiminn, sama hversu brotið,
gallað og mögulega óþolandi það
kemur okkur hinum fyrir sjónir. Frá
þeim sjónarhóli eru Sjö ævintýri um
skömm meðferð sem gæti gert
hverjum gesti gott.
Löggulíf
Ljósmynd/Jorri
Átök „Ilmur Kristjánsdóttir nýtur sín vel í þessum stílheimi og bindur
sýninguna saman í hlutverki Öglu og Hilmir Snær Guðnason fer á kostum
sem hinn ónefndi geðlæknir,“ segir í rýni um Sjö ævintýri um skömm.
Þjóðleikhúsið
Sjö ævintýri um skömm bbbmn
Eftir Tyrfing Tyrfingsson. Leikstjórn:
Stefán Jónsson. Leikmynd: Börkur
Jónsson. Búningar: Þórunn Elísabet
Sveinsdóttir. Tónlist: Gísli Galdur Þor-
geirsson. Lýsing: Halldór Örn Óskars-
son. Sviðshreyfingar: Sveinbjörg Þór-
hallsdóttir. Hljóðhönnun: Kristján
Sigmundur Einarsson og Gísli Galdur
Þorgeirsson. Leikendur: Edda Arnljóts-
dóttir, Eggert Þorleifsson, Elva Ósk
Ólafsdóttir, Hilmir Snær Guðnason,
Ilmur Kristjánsdóttir, Kristbjörg Kjeld,
Kristín Þóra Haraldsdóttir, Ólafía Hrönn
Jónsdóttir, Steinunn Ólína Þorsteins-
dóttir og Vincent Kári van der Valk.
Frumsýning á Stóra sviði Þjóðleikhúss-
ins föstudaginn 1. apríl. 2022.
ÞORGEIR
TRYGGVASON
LEIKLIST