Morgunblaðið - 13.04.2022, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 13. APRÍL 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Annalena
Baer-
bock, ut-
anríkisráðherra
Þýskalands og
græningi, lýsti
því yfir í fyrra-
dag að vesturveldin yrðu nú
að senda þungavopn til
Úkraínu í ljósi þeirra voða-
verka sem rússneski herinn
hefði framið þar í landi.
Þótti yfirlýsingin ekki síst
merkileg í ljósi þess, að
Þjóðverjar hafa verið í far-
arbroddi þeirra Evrópu-
ríkja, sem staðið hafa í vegi
þess að Úkraínumenn
fengju slík vopn.
Þannig er skemmst að
minnast þess, að Þjóðverjar
neituðu í aðdraganda inn-
rásarinnar öðrum þjóðum
um leyfi til að áframsenda
vopn sem framleidd hafa
verið í Þýskalandi til Úkra-
ínu. Og þó að innrásin hefði
leitt til þess að „sögulegur
vendipunktur“ yrði í stefnu
Þjóðverja í varnarmálum,
hafa þeir aðallega sent
skriðdrekabana og minni
vopn til Úkraínumanna.
Ummæli Baerbock hafa
verið túlkuð af stjórnmála-
skýrendum sem lítt dulin
gagnrýni á Olaf Scholz,
kanslara og sósíaldemó-
krata, en fyrir helgina bár-
ust þær fregnir að hann
hefði reynt að tefja ákvörð-
un um það, hvort senda ætti
skriðdreka og bryndreka til
Úkraínu, þrátt fyrir að Sel-
enskí Úkraínuforseti og Kú-
leba utanríkisráðherra
Úkraínu hefðu ítrekað að
þörfin á þeim væri sem mest
núna, áður en Rússar hefja
nýja sókn í austurhéruðum
landsins.
Skipti þar engu þó að
þýskur vopnaframleiðandi
byðist til þess að gera við og
sjá um flutning á um 100
Marder-bryndrekum, sem
hugsaðir eru til að flytja fót-
göngulið til vígstöðva og
veita því stuðning. Því boði
var hafnað á þeim for-
sendum að of langan tíma
tæki að gera við þá, of lang-
an tíma að þjálfa Úkraínu-
her til að nota þá, og um
leið, að ef bryndrekarnir
yrðu sendir úr landi, gæti
þýski herinn ekki notað þá
sjálfur og mætt skuldbind-
ingum sínum gagnvart Atl-
antshafsbandalaginu.
Þótti síðastnefnda skýr-
ingin ekki síst kyndug í ljósi
þess að bryn-
drekarnir sátu þá
í geymslu og biðu
þess helst að
vera settir í
brotajárn, og
mun einn kennari
við háskóla þýska hersins
hafa sagt að ef það að senda
nokkra Marder-bryndreka
til Úkraínu væri nóg til að
ógna öryggi Þýskalands
væri allt eins hægt að „loka
sjoppunni“. Baerbock vísaði
raunar sjálf til þessara mót-
bára og sagði að „tími afsak-
ana“ væri liðinn.
Einhverjir hafa litið á
tregðu Scholz til að sam-
þykkja vopnasendingar til
Úkraínu sem enn eitt tákn
þess, að þrátt fyrir háfleyg-
ar yfirlýsingar um sögulega
vendipunkta í varnarmál-
um, vildu Þjóðverjar enn
sem minnst gera, sem gæti
styggt valdhafa í Kreml og
orðið til að þeir skrúfuðu
fyrir jarðgasið, sem Evr-
ópuríkin eru svo háð, ekki
síst Þýskaland.
Það bætti svo gráu ofan á
svart fyrir Scholz þegar
Boris Johnson, forsætisráð-
herra Bretlands, birtist
óvænt í Kænugarði, ein-
ungis degi eftir að þeir tveir
funduðu í Lundúnum, og
gekk um með Selenskí
Úkraínuforseta. „Hvar er
Scholz?“ var spurt, en í gær
kom einnig í ljós að Frank-
Walter Steinmeier, forseti
Þýskalands, hafði óskað eft-
ir því að fá að heimsækja
Kænugarð, en verið vísað
frá þar sem Steinmeier var
einn af helstu arkitektum
Nord Stream 2-verkefn-
isins.
Grimmdarverk Rússa í
Bútsja og fleiri borgum
Úkraínu hafa nú þegar ger-
breytt almenningsálitinu í
Evrópu, og er hætt við að
þrýstingur á stjórnvöld þar
um að gera meira verði enn
meiri eftir því sem upp
kemst um frekari stríðs-
glæpi Rússa. Afstaða Baer-
bock er til merkis um að inn-
an hinnar nýju ríkisstjórnar
Þýskalands séu nú þegar
brestir á milli stjórnarflokk-
anna um undirgefnina gagn-
vart Rússum, og reynist það
rétt, að þeir hafi beitt efna-
vopnum í Maríupol, mun
tregða Scholz og annarra
sósíaldemókrata til að veita
Úkraínu umbeðna aðstoð
líta illa út.
Utanríkisráðherra
Þjóðverja tekur
eindregnari afstöðu
í Úkraínustríðinu}
Tími afsakana liðinn?
H
inn súrrealíski harmleikur, sem
ríkisstjórn VG, Sjálfstæðis-
flokks og Framsóknar hefur nú
frumsýnt í tengslum við söluna
á hlut almennings í Íslands-
banka, er ekki að fá háa einkunn meðal ís-
lensku þjóðarinnar. Langlundargeð og um-
burðarlyndi þessara eigenda eru þó
umtalsverð, enda eru þau ýmsu vön þegar
kemur að bankasölu Sjálfstæðisflokksins og
samstarfsflokka hans, en nú virðist sem jafn-
vel þessari umburðarlyndu þjóð sé ofboðið.
Ekki hefur ráðherrum í ríkisstjórninni tekist
vel upp við að skýra afstöðu sína og halda sig
við hana því lengra sem frá frumsýningu söl-
unnar hefur liðið. Eftir því sem vindar blása
hafa ráðherrar og aðrir forsvarsmenn söl-
unnar komið fram með nýjar og nýjar sögu-
skýringar og benda á nýja ábyrgðarmenn fyrir því sem
birst hefur sem gegndarlaus spilling, frændhygli og
leyndarhyggja.
Í upphafi þessa harmleikjar stigu forsætis- og fjár-
málaráðherra fram, sögðust vilja upplýsa allt, birta lista
kaupenda og velta við steinum enda virtist blasa við að
ekki hefði verið farið eftir þeim leikreglum sem lagt var
upp með. Þetta gripu þingmenn þeirra flokka á lofti,
kölluðu eftir rannsókn en þó ekki rannsóknarnefnd held-
ur að rannsókn yrði eins og fjármálaráðherra fyrirskip-
aði, hjá Ríkisendurskoðun og skyldi henni lokið fyrir
þinghlé í vor. Á sama tíma og það var sagt komu fram
aðrir ráðherrar og þingmenn sömu stjórnarflokka, lýstu
því yfir að söluferlið væri alls ekkert klúður,
að engar reglur hefðu verið brotnar og að
þetta hefði allt farið fram samkvæmt áætlun!
Þannig hafa skýringar á þessari súrreal-
ísku sölu á hlut almennings í Íslandsbanka
beinlínis verið út og suður, en þó staðfest að
þeir sem tóku að sér að annast söluna að
þessu sinni fengu fyrir hvorki meira né minna
en 700 milljónir króna án útboðs. Kaupendur,
sérvaldir af hinum vellaunuðu söluaðilunum,
voru 209 og keyptu fyrir allt frá einni milljón
til meira en 3.500 milljóna króna í bankanum.
Ekki minnkaði óróleikinn yfir bankasöl-
unni þegar fram steig fyrst framsóknarfólks,
viðskiptaráðherrann Lilja Alfreðsdóttir, sem
hafði látið lítið fyrir sér fara eftir skemmtun
þeirra með bændum í liðinni viku. Hún kvaðst
allan tímann hafa varað við ferlinu, verið á
móti en þó að sögn annarra við ráðherraborðið, hafa
gleymt að láta vita af óánægju sinni. Ekki náðist í Lilju
Alfreðsdóttur við ritun þessarar greinar, frekar en
þeirra frétta sem um málið hafa fjallað síðasta sólarhring
en áfram stöndum við, áhorfendur þessa harmleiks, og
ráðum nú í hvort einkunnin sé leiksigur eða enn ein klén
frammistaða ríkisstjórnarinnar á kostnað almennings.
Ljóst er að almenningur er í áfalli yfir fúskinu og spill-
ingunni sem umlykur þennan gjörning, en spurningin
sem eftir stendur er hvenær tjaldið fellur.
Helga Vala
Helgadóttir
Pistill
Þegar svart er sagt hvítt
Höfundur er þingflokksformaður Samfylkingar.
helgavala@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Guðmundur Magnússon
gudmundur@mbl.is
Í
nýútkomnu fréttabréfi
landlæknis, Talnabrunni, er
gerð grein fyrir mælingum á
líðan fullorðinna Íslendinga
árið 2021 og þær bornar saman við
árin á undan hvað varðar andlega
heilsu, streitu, svefn, einmanaleika,
hamingju og velsæld. Þessar mæl-
ingar, sem framkvæmdar eru af
Gallup fyrir landlæknisembættið,
eru síðan einnig skoðaðar sér-
staklega í tengslum við fjárhagserf-
iðleika fólks. Fram kemur að rann-
sóknir hafi sýnt að slíkir erfiðleikar
eru mikilvægur félagslegur áhrifa-
þáttur heilbrigðis og vellíðanar.
Tímabilið sem tekið er til skoðunar
nær frá árinu áður en heimsfar-
aldur covid-19 skall á og yfir þau
tvö ár sem faraldurinn hefur geisað
og gefur því tækifæri til að skoða
þróunina yfir tímabil heimsfarald-
ursins.
Merkjanleg áhrif covid-19
Í frétt á vef landlæknis er
meginniðurstöðunum gerð skil og
hér er byggt á þeirri samantekt.
Þar segir að gögnin sem notast er
við sýni almennt litlar breytingar á
þessum mælingum milli áranna
2020 og 2021 en sé litið til ársins
2019, þ.e. áður en heimsfaraldurinn
hófst, megi sjá að ýmsar mælingar
hafi færst til hins verra. Færri en
áður meta andlega heilsu sína góða
og sömuleiðis hefur hlutfall þeirra
sem telja sig hamingjusama lækk-
að. Fleiri greina frá einmanaleika
en litlar breytingar hafa orðið á
svefni, streitu og velsæld. Almennt
er það svo að mun færri eru ham-
ingjusamir og meta andlega heilsu
sína góða í yngri aldurshópum en
þeim eldri og einmanaleiki er sömu-
leiðis mestur meðal þeirra yngri.
Þegar þessar mælingar eru
skoðaðar í tengslum við fjárhags-
erfiðleika standa þeir sem eiga erf-
itt með að ná endum saman mun
verr í öllum þáttum en þeir sem
eiga auðvelt með að ná endum sam-
an. Hvergi er þó eins mikill munur
á milli hópa eftir fjárhagsvanda
eins og þegar einmanaleiki er skoð-
aður en þar er munurinn á þeim
sem eiga auðvelt og erfitt með að
ná endum saman tæplega fjórfald-
ur. Tæplega þrefalt færri upplifa
velsæld meðal þeirra sem eiga erf-
itt með að ná endum saman sam-
anborið við þá sem eiga auðvelt
með það, tvöfalt færri telja sig
hamingjusama og meira en tvöfalt
fleiri greina frá mikilli streitu í dag-
legu lífi. Í fyrrnefnda hópnum eru
jafnframt helmingi færri sem meta
andlega heilsu sína góða og ná full-
um nætursvefni en í þeim síðar-
nefnda.
Fram kemur að staðan meðal
þeirra sem eiga erfitt með að ná
endum saman sé alvarleg á öllum
mælingum sem tengjast andlegri
líðan. Árið 2021 mat minna en
helmingur fólks í fyrrnefnda hópn-
um andlega heilsu sína góða, aðeins
helmingur náði fullum nætursvefni
og þriðjungur taldi sig hamingju-
saman. Helmingur hópsins greindi
frá mikilli streitu í daglegu lífi,
þriðjungur fann oft eða mjög oft
fyrir einmanaleika og aðeins 8%
upplifði velsæld. Allt aðrar tölur
sjást fyrir þau sem eiga auðvelt
með að ná endum saman. Þar mátu
80% andlega heilsu sína góða, 70%
fengu nægan svefn, tveir af hverj-
um þremur töldu sig hamingjusama
og 20% upplifðu velsæld. Fimmt-
ungur greindi frá mikilli streitu í
daglegu lífi og færri en einn af
hverjum tíu fundu fyrir einmana-
leika.
Þess má loks geta að mæling-
arnar sem um ræðir hafa verið
framkvæmdar mánaðarlega frá
2016. Úrtakið telur nú rúmlega 10
þúsund manns.
Færri meta andlega
heilsu sína góða
Líðan fullorðinna Íslendinga 2019 til 2021
Skv.könnunGallup fyrir embætti landlæknis 2019 2020
Karlar 2021 Konur 2021
KARLAR KONUR KARLAR KONUR KARLAR KONUR KARLAR KONUR KARLAR KONUR KARLAR KONUR
Meta andlega
heilsu sína
góða eða
mjög góða
Finna oft eða
mjög oft fyrir
mikilli streitu í
daglegu lífi
Fá nægan
svefn
Finna oft eða
mjög oft fyrir
einmanaleika
Telja sig
hamingjusöm
Upplifa
velsæld
73%
68%
21%
30%
67% 68%
12% 13%
57%
18%
15%
57%
Mælingarnar á líðan lands-
manna undirstrika þann ójöfn-
uð til heilsu sem til staðar er
í íslensku þjóðfélagi og mikil-
vægi þess að bregðast við.
Þetta segir Sigrún Daníels-
dóttir, verkefnisstjóri hjá
landlækni, þegar hún dregur
niðurstöðurnar saman á vef
embættisins.
Í gögnum embættisins megi
t.d. sjá að árið 2021 átti tæp-
lega helmingur fólks í at-
vinnuleit (41%) og öryrkja
(44%) erfitt með að ná end-
um saman en meðal almennra
launþega og sjálfsætt starf-
andi voru hlutföllin 11% og
9%.
„Þessar niðurstöður undir-
strika jafnframt að aðgerðir
til að bæta heilsu og líðan
þjóðarinnar þurfa að teygja
sig umfram þær sem beinast
að heilsuhegðun einstaklinga
og ná til stærri félags- og
efnahagslegra skilyrða á borð
við fátækt, húsnæði, menntun
og atvinnu,“ segir Sigrún.
Fjárhagur
spilar inn í
LÍÐAN ÍSLENDINGA