Morgunblaðið - 18.05.2022, Blaðsíða 24

24 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 18. MAÍ 2022
AF TÓNLIST
Gunnar Valgeirsson
skrifar frá Los Angeles
Cruel World-tónleikahátíðin fór
fram hér í Los Angeles um
síðustu helgi og vorum við á
Morgunblaðinu á staðnum. Þessi
hátíð átti upphaflega að fara fram í
júní fyrir tveimur árum en var frest-
að eins og öllum fjöldasamkomum í
upphafi Covid-faraldursins. Það er
hins vegar ekki hægt að halda aftur
af listafólki og aðdáendum „goth“- og
nýbylgjutónlistarinnar frá níunda
áratugnum til lengdar.
Eins og titill hátíðarinnar gefur
til kynna – Grimmur heimur –
stefndi Goldenvoice-fyrirtækið, sem
best er þekkt fyrir að reka Coachella
- hátíðina ár hvert, á að bóka listafólk
og hljómsveitir tengt við „goth“ og
nýbylgju, s.s. Morrissey, Bauhaus,
Blondie, Devo og The Damned.
Nýrri hljómsveitir voru einnig á
staðnum, s.s. Cold Cave, TR/ST og
Black Audio.
Tónlistarsmekkur breytist
Fyrir þremur árum skrifaði
undirritaður grein um Coachella-
hátíðina 2019 og þær breytingar sem
orðið höfðu á tónlistarsmekk unga
fólksins á þeim tuttugu árum sem
hátíðin hafði þá verið haldin. Á hátíð-
inni 2019 hafði ég á orði að rokkið og
raftónlistin væru á undanhaldi og
sambland af poppi og hipphoppi væri
að ná yfirburðum – ef marka mætti
veggspjald hátíðarinnar og listafólk-
ið á aðalsviðinu á kvöldin.
Á Coachella gengur allt út á að
endurspegla tónlistarsmekk unga
fólksins og hvert stefnir í þeim efn-
um frekar en að lifa í fortíðinni.
Flestar aðrar stórar tónlistarhátíðir
hér vestra, s.s. Bonnaroo, Lolla-
palooza og SXSW í Texas, hafa meira
sambland af nýju og gamalgrónara
listafólki og hljómsveitum.
Forráðamenn Goldenvoice vita
þó að það er stór markaður fyrir tón-
listarhátíðir þar sem sögufrægari
hljómsveitir og listafólk ráða ríkjum.
Þeir hafa því einnig rekið hátíðir hér
á Los Angeles-svæðinu sjálfu
(Coachella er haldin úti í eyðimörk-
inni austur af borginni) undanfarinn
Grimmur heimur, góð tónlist
Ljósmynd/Cruel World/Juliana Bernstein
Slökun Hátíðargestur nýtur blíðunnar á Cruel í nágrenni Los Angeles.
áratug og var Cruel World-hátíðin
nýjasta tilraunin. Hún fór fram á
þremur sviðum sem sett voru upp á
golfvellinum við hliðina á hinum
fræga Rose Bowl-leikvangi rétt
norðan við miðborgina.
Það var vel yfir þrjátíu stiga hiti
þegar undirritaður mætti á staðinn
um miðjan eftirmiðdaginn og var ég
ekki sá eini sem forðaðist bökunina í
Arroyo Seco-gilinu þar sem hátíðin
fór fram. Ég náði að kíkja á þrjár
hljómsveitir í upphafi, The Church,
Violent Femmes og The Damned. Sú
síðastnefnda var sú besta, enda var
þar leikið af miklum krafti.
Public Image Limited tók svo
yfir stóra sviðið rétt fyrir fimmleytið
á heitasta tíma dagsins og virtist
söngvarinn Johnny Lydon lítt
tilbúinn í slaginn. Rödd hans var veik
og hann var ofklæddur. Ég verð þó
að segja honum til hróss að honum óx
ásmegin eftir því sem á leið og sveitin
var í fínu formi í síðustu lögunum.
Við erum öll Devo
Um kvöldmatarleytið var það
Devo sem kom fram á aðalsviðið og
þeir kappar breyttu öllum anda há-
tíðarinnar með frábærri framkomu,
rétt um leið og sólin var að setjast yf-
ir brún gilsins til vesturs.
Þeir léku rúman klukkutíma og
spiluðu flest af sínum vinsælustu lög-
um. Margir tengja tónlist Devo meira
við popp en nýbylgju, en á þessu
kvöldi rokkaði sveitin af hjartans
lyst. Hljómsveitin er með firnagóðan
trommuleikara sem gefur lögunum
aukinn kraft og þeir Gerry Casale og
Mark Mothersbaugh eru listamenn
sem ávallt eru með púlsinn á tíðar-
andanum. Casale vitnaði í ýmis þjóð-
mál og pólitíska leiðtoga milli laga
sem vitnisburð um þá úrkynjun sem
hljómsveitin tekur nafn sitt af, en lög-
in voru öll leikin af krafti og leikgleði.
Aðdáendur sveitarinnar voru greini-
legir á hátíðinni með sína rauðu
blómapottahatta en um leið og Devo
byrjaði má segja að við samankomin
þar yrðum öll Devo.
Fyrir og eftir þessa tónleika
heyrði ég aðeins í söngvara Missing
Persons gera grín í laginu „Walking
in LA“, Berlin leika „Take My
Breath Away“ og Psychedelic Furs
skapa mikla ánægju með „Pretty in
Pink“ á sviðum tvö og þrjú en ég
ákvað að einblína sem mest á hljóm-
sveitir á stóra sviðinu.
Eruð þið hérna ennþá?
Sú hljómsveit sem ég hafði
mestan áhuga á að sjá var Bauhaus.
Ég var ekki mjög kunnugur lögum
sveitarinnar á sínum tíma en hef ver-
ið mikill aðdáandi sólóferils söngv-
arans Peters Murphys. Skemmst er
frá því að segja að hljómsveitin var
hreint frábær, enda andrúmsloftið nú
breytt í kvöldmyrkrinu. Reykmask-
ínunar voru settar á fullt á meðan
skerandi tónar frá gítaristanum
Daniel Ash og Murphy syngjandi í
skugganum baka til sköpuðu þetta
dúndurandrúmsloft á svæðinu. Há-
punkturinn var svo níu mínútna út-
gáfa af laginu „Bela Lugosi’s Dead“
þar sem Murphy og Ash voru í essinu
sínu.
Tónleikunum á aðalsviðinu lauk
síðan með framkomu Morrisseys,
sem ég sá síðast á tónleikum The
Smiths í Cleveland 1985. Það var ekki
laust við að maður ætti erfitt með að
ímynda sér að hann gæti gert betur
en Bauhaus en Morrissey hefur sinn
eigin stíl og heiðarleiki hans sem
textasmiðs og söngvara gerir að
verkum að hann nær vel til áhorf-
enda, sem tóku vel undir.
Kappinn tók hljóðnemann og
sagði í sínum kaldhæðnislega tón:
„Guð minn góður, eruð þið hérna
ennþá?“ Hann lék mest lög af sóló-
ferli sínum, en tók þó þrjú Smiths-
lög, þar á meðal „Sweet and Tender
Hooligan“ sem var lokalag hátíð-
arinnar.
Þetta var viðeigandi endir á
hátíð sem gaf í skyn að listafólkið sem
skóp tónlistarandann á níunda ára-
tugnum hefði lifað af tímana og væri
enn að. Þetta var líka hátíð sem fagn-
aði mörgum frábærum lögum frá
þessum tíma. Lögum sem enn í dag
hafa áhrif á yngri hljómsveitir sem
voru á staðnum.
»
Hápunkturinn var
svo níu mínútna
útgáfa af laginu „Bela
Lugosi’s Dead“ þar sem
Murphy og Ash voru í
essinu sínu.
Ljósmynd/Cruel World/Pooneh Ganah
Skærgulir Félagarnir í Devo voru sumarlegir á sviðinu í skærgulum samfestingum og til í tuskið.
Nýbylgjan ræður
ríkjum í hitanum á
Cruel World-hátíðinni í
Los Angeles.
framtíðina“ og fjallar um seinni
hluta tuttugustu aldar fram á þá
tuttugustu og fyrstu en kaflanum
lýkur um 2017. Hún segist hafa
verið skikkuð í að skrifa um þetta
tímaskeið, enda sé það vanþakk-
látasta verkefnið: „Það eru allir
reiðir við þá sem skrifa sögu sam-
Árni Matthíasson
arnim@mbl.is
Ásta Kristín Benediktsdóttir er
bókmenntafræðingur og lektor í
íslenskum samtímabókmenntum
við Íslensku- og menningardeild
Háskóla Íslands. Sérsvið hennar
eru íslenskar bókmenntir, hinseg-
infræði, hinseginbókmenntir og
hinseginsaga. Hún hefur fjallað
talsvert um bókmenntir í ræðu og
riti. Grein eftir hana birtist í rit-
gerðasafninu Svo veistu þú varst
ekki hér og hún er einn af höfund-
um ritsins Íslenskar bókmenntir –
saga og samhengi sem kom út
fyrr á árinu.
Íslenskar bókmenntir: Saga og
samhengi er í tveimur bindum,
rúmar 800 blaðsíður. Höfundar
kafla í ritinu auk Ástu Kristínar
eru Ármann Jakobsson, Aðal-
heiður Guðmundsdóttir, Margrét
Eggertsdóttir, Sveinn Yngvi
Egilsson og Jón Yngvi Jóhanns-
son.
Bókin er hugsuð sem kennslu-
rit. Ásta Kristín segir þó að hún
komi ekki í stað íslenskrar bók-
menntasögu sem Mál og menning
gaf út á sínum tíma í fimm bind-
um. „Slík bókmenntasaga verður
ekki skrifuð aftur, held ég, í það
minnsta ekki í bráð. Hún er mjög
yfirgripsmikil, vönduð og frábær.
Þessi bók á alls ekki að koma í
staðinn fyrir hana. Það sem vant-
aði hins vegar var texti sem hent-
aði betur til kennslu í háskóla.
Í bókinni förum við yfir bók-
menntasöguna frá upphafi til
dagsins í dag í stuttum og hnit-
miðuðum köflum, útskýrum hluti
og myndskreytum til að hún sé
grípandi og skiljanleg fyrir tvítugt
fólk og veki áhuga þess á íslensk-
um bókmenntum.“
Yfirskrift kafla Ástu Kristínar í
bókinni er „Á fleygiferð inn í
tímans. Nú situr örugglega þarna
úti fullt af vonsviknum og fúlum
rithöfundum af því þeir eru ekki í
bókinni og þeir geta þá verið reið-
ir við mig. Þetta er þó alls engin
byrði að bera, mér finnst þetta of-
boðslega skemmtilegt.“
Síðustu tveir kaflarnir í hluta
Ástu Kristínar fjalla um bók-
menntasögu 21. aldar. Ásta segir
flókið að skrifa slíka sögu, því höf-
undurinn sé alltaf að velja eitt-
hvað, nánast af handahófi; við get-
um ekki vitað í dag hvað muni
sitja eftir þegar fram líða stundir.
Hún nefnir sem dæmi bókmennta-
sögu Stefáns Einarssonar, Íslensk
bókmenntasaga 874-1960, sem
kom út 1961. „Ég fletti að gamni
hans samtímakafla og skoðaði
hvaða höfunda hann valdi og
hverjir af þeim eru ennþá hluti af
bókmenntasögunni. Ég held að við
séum enn að læra um u.þ.b. helm-
ing þessara höfunda í dag en hinir
eru horfnir, týndir. Ég giska á að
það sama muni gilda um mig, að
helmingurinn af því sem ég skrifa
um verði bara úreltur.“
Grípandi og skiljanleg bókmenntasaga
- Nýtt kennslurit sem vekja á áhuga
ungmenna á íslenskum bókmenntum
Morgunblaðið/Freyr
Í Dagmálum Ásta Kristín Benediktsdóttir með Árna Matthíassyni.