Morgunblaðið - 03.06.2022, Blaðsíða 15

Á undanförnum árum
hafa uppákomur borg-
arstjóra og meðreiðar-
sveina hans í fjölmiðlum
verið þrálátar þar sem
lýst hefur verið glæstri
sýn á margvíslega upp-
byggingu í Reykjavík á
nánast öllum sviðum.
Hver glærusýningin á
fætur annarri. Þessar
glærusýningar borgar-
stjóra hafa staðið yfir
nánast samfellt í 12 ár; 2010-2014,
þegar Dagur aðstoðaði Jón Gnarr
borgarstjóra, og frá 2014-2022, sem
Dagur hefur gegnt starfi borg-
arstjóra. Meirihlutinn féll í kosning-
unum og nú er reynt að fá Framsókn
til að búa til nýjan meirihluta. Aug-
ljóst er hver það verður sem mun
stjórna þeim meirihluta ef hann verð-
ur staðreynd.
Í dag getur nánast enginn ein-
staklingur og/eða fámennur hópur
einstaklinga fengið úthlutaða lóð
undir raðhús, parhús, sambýlishús
eða einbýlishús. Nánast öll uppbygg-
ing íbúðarhúsnæðis í Reykjavík, að-
allega háreist fjölbýlishús, er að
mestu komin á hendur
öflugra byggingarfyr-
irtækja, fjárfesting-
arsjóða eða íslenskra og
erlendra auðmanna.
Verð á nýjum íbúðum
óviðráðanlegt fyrir
flesta
Dagur B. og félagar
segja að nóg sé af lóðum
og íbúðum fyrir unga,
miðaldra sem og eldri
borgara. Það á að byggja
hingað og þangað í borg-
inni, aðallega vestan Ell-
iðaáa. Það dapurlega við þessar yf-
irlýsingar er sú staðreynd að verð
þessara fyrirhuguðu íbúða gengur
ekki upp hjá ungu fólki, sem ekki er
með sömu tekjur og borgarfulltrúar.
Fólk leitar því í önnur sveitarfélög.
Reykjavík hefur nú í mörg ár haft
afgerandi forystu hvað varðar litla
eða nánast enga úthlutun íbúðarlóða
til einstaklinga. Á sama tíma hafa ná-
grannasveitarfélög boðið upp á lóðir
undir parhús, raðhús og einbýli auk
fjölbýlis. Einnig hefur nánast algjör
stöðnun átt sér stað í að byggja íbúðir
fyrir eldri borgara sl. 10 ár miðað við
það sem áður var gert, en sú upp-
bygging átti sér stað aðallega af hálfu
Eftir Vilhjálm Þ.
Vilhjálmsson » Borgarstjóri og með-
reiðarsveinar hans
koma glærusýningum á
framfæri með reglulegu
millibili en minna fer
fyrir áþreifanlegum
framkvæmdum.
Vilhjálmur Þ.
Vilhjálmsson
Höfundur er fv. borgarstjóri.
Glærusýningar og nýju fötin keisarans
félagasamtaka eldri borgara með að-
stoð borgarinnar.
Yfirlýsingar korteri
fyrir kosningar
Fyrir borgarstjórnarkosningar ár-
ið 2018 sögðu frambjóðendur vinstri-
flokkanna að það ætti að fjölga al-
mennum félagslegum íbúðum veru-
lega á vegum borgarinnar eða um 100
íbúðir árlega. Álíka var fullyrt af
hálfu sömu aðila fyrir borgarstjórn-
arkosningarnar 2014 og enn á ný fyr-
ir síðustu kosningar. Þeim hefur ekki
fjölgað neitt að ráði í 11 ár. Í lok árs-
ins 2010 voru almennar félagslegar
íbúðir 1.842 en árið 2021 voru þær
2.112. Árleg fjölgun var því um 24,5
íbúðir. Í þessu sambandi er rétt að
minna á samþykkt borgarráðs frá 30.
mars 2017 þar sem samþykkt var að
fjölga almennum félagslegum íbúðum
um 600. Hvað varð um þessa sam-
þykkt? Hún var að sjálfsögðu ekki
efnd.
Hvernig væri nú að efna til glæru-
sýningar af þessu tilefni?
Samgöngumál og
vegbætur í lamasessi
Afar mikilvægt er að efla og bæta
núverandi gatnakerfi í borginni og
gera það miklu skilvirkara og örugg-
ara. Almenningssamgöngur í borg-
inni hafa verið vanræktar um árabil
en nú hyggst meirihlutinn kasta að
sínu mati líflínu til borgarbúa sem
hann kallar borgarlínu. Núverandi
gatnakerfi borgarinnar er í lamasessi
og í „átaki“ til að fjölga farþegum í
strætó hefur lítill sem enginn árangur
náðst.
Á síðustu vikum fyrir nýlegar
kosningar birtist hver glærusýningin
á fætur annarri af hálfu meirihlutans,
endurteknar tillögur frá fyrri kosn-
ingum; Miklabraut í stokk, gull-borg-
arlína fyrir 120 milljarða og Sunda-
braut enn á ný í skoðun. Það vita allir
sem að málefnum Sundabrautar hafa
komið að áhugi Samfylkingar fyrir
byggingu Sundabrautar er við frost-
mark.
Hverju eiga borgarbúar að trúa
þegar Samfylkingin fjallar um sam-
göngumál í borginni? Nánast ekkert
hefur verið gert í þeim efnum í 12 ár
nema að torvelda umferðina. Litlar
sem engar framkvæmdir, nánast ein-
ungis glærusýningar af þessum fyr-
irhuguðum verkefnum.
Sýningin verður
að halda áfram
Hvenær ætla borgarbúar að átta
sig á ruglinu sem hefur verið í gangi
undanfarin ár? Það fóru 500 milljónir
króna í grjóthleðslu á Klambratúni
sem eftir á er sagt að standist enga
umferðaröryggisstaðla. Það fóru 200
milljónir króna í að þrengja Grens-
ásveginn, nokkuð sem var algjör
óþarfi. Svo fóru 150 milljónir króna í
að þrengja Hofsvallagötuna og smíða
þar fuglahús og malbika í björtum lit-
um. Farsinn í Borgartúni, sem kost-
aði 250 milljónir króna og hefur teppt
þar umferð verulega og gert götuna
óöruggari, er sérstakt rannsóknar-
efni. Samtals um 1.100 milljónir
króna.
Hvenær er eiginlega komið nóg?
Þessir peningar hefðu sómt sér betur
í að styrkja leikskólana og önnur
bráðnauðsynleg verkefni.
En sýningin verður að halda áfram.
15
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 3. JÚNÍ 2022
Val Erfitt er að segja hvort þessi breski hópur sem stóð á brú yfir flekaskilin á Reykjanesi hafi verið hrifnari af Evrópu- eða Ameríkuflekanum, enda stóð fólkið á brúnni um stund þungt hugsi.
Eggert Jóhannesson
Einn ágætur hreppstjóri taldi; „að
vera aungvum háður í lífinu, að þurfa
aldrei að sækja neitt til annarra, það
er hið sama og að hafa hlotið allar
manndygðir í vöggugjöf“.
Auðvitað er það mikil manndygð að
þurfa aldrei að sækja neitt til annarra.
Það skildu ekki ungir menn árið 1977.
Alvitrir ungir menn
Svo bar til að alvitrir ungir menn,
sem voru að ljúka tveggja ára námi í
þjóðhagfræði, vildu láta visku sína í
ljós á fundi með sér eldri mönnum.
Hinir alvitru boðuðu á sinn fund
ráðuneytisstjóra heilbrigðis- og
tryggingamálaráðuneytisins, Pál Sig-
urðsson, og forstjóra Lífeyrissjóðs
verslunarmanna, Pétur H. Blöndal.
Þessir menn höfðu reynslu og lær-
dóm.
„Hirði fjandinn lífsreynslu gamalla
skrögga! Eða hvenær hefur gamall
maður hugsað nokkuð eða sagt heim-
inum til viðreisnar? Hvað hafa gamlir
menn yfirleitt unnið sér til frægðar í
heiminum, nema að misskilja oss
æskumenn og veita mótspyrnu því
sem er úngt og gott?“ Reynsla Páls og
Péturs hafði áhrif á mig.
„Viska“ þjóðhagfræðinga
Viska þjóðhagfræðinganna, hinna
ungu, var sú að það væri algerlega von-
laus barátta að berjast fyrir uppsöfn-
unarkerfi lífeyrissjóða þegar verðbólga
eyddi öllum sparnaði. Eina verð-
tryggða eignin, sem heimild var fyrir,
voru spariskírteini rík-
issjóðs. Því stefndi lífeyr-
iskerfið hvort eð var í
gegnumstreymiskerfi.
En það hefði aldrei getað
orðið sjálfbært.
Menn reynslunnar og
lærdómsins slógu hina
ungu þjóðhagfræðinga
snarlega niður. Ábend-
ing gestanna með
reynslu og lærdóm var
sú að „aldurstré“ kyn-
slóðanna væri mjög
bjagað og ójafnt. Því
yrði að byggja upp lífeyriskerfi með
uppsöfnun, þannig að hver og einn líf-
eyrisþegi borgaði fyrir sig. Það varð
erfitt að standa gegn staðreynd, enda
þótt staðreyndin kæmi sér illa að
sinni.
Fyrir þann er þetta ritar var þessi
ábending eins og að hafa verið fastur í
dýflissu verðbólgu og öðlast von um
frelsi. Það var von til þess að eignast
sjálfur lífeyri og að verða ekki háður
skattlagningu á fólk á vinnualdri. Að
komast í kör á eigin kostnað. Kör er
merkileg stofnun.
Barátta Páls og Péturs
Sennilega verður barátta Páls og
Péturs seint fullmetin. Forsendur
fyrir uppsöfnun lífeyrissparnaðar
urðu aðrar og betri þegar verðtrygg-
ing fjárskuldbindinga var heimiluð
með „Ólafslögum“ árið 1979. Lýð-
sleikjur hafa barist gegn verðtrygg-
ingu lífeyrisskuldbindinga, ef til vill
án þess að vita það. Vitið var ekki
meira. Með Ólafi kom for-
senda fyrir þeim sann-
leika, sem Páll og Pétur
fluttu ungu þjóðhagfræð-
ingunum, sem vissu ekki
allt.
Eitt var þó ekki rætt á
laugardagsnámskeiði
þjóðhagfræðinganna. Það
var skattlagning í framtíð.
Skattlagning
í lífeyriskerfum
Gegnumstreymi lífeyris
gerir ráð fyrir að þeir
vinnandi borgi fyrir þá sem komnir
eru af vinnumarkaði. Uppsöfnun gerir
ráð fyrir frestun skattlagningar vinn-
andi fólks og að hver borgi fyrir sig að
starfsaldri loknum. Í skattalegri með-
ferð liggur réttlæti uppsöfnunar en er
einnig háð skattalegri meðferð. Það
má aldrei verða ofurskattlagning.
Í raun ber að aðskilja skattlagningu
launatekna og lífeyristekna.
Sértæk skattlagning lífeyris
Í raun gerir uppsöfnun lífeyris ráð
fyrir sértækri skattlagningu. Ástæður
fyrir því eru nokkrar.
Ein ástæðan er sú að með tekjum
úr lífeyrissjóðum komast einstakl-
ingar hjá því að láta einstaklinga á
starfsaldri greiða fyrir sig. Það lækk-
ar skatta á vinnandi fólk.
Önnur ástæðan er sú að þegar kem-
ur að því að einstaklingur þarf á vist-
un á stofnun að halda, þá greiðir sá er
hefur lífeyristekjur nokkurn hluta af
vistun sinni.
Þriðja ástæðan er sú að stór hluti
lífeyristekna einstaklinga hefur orðið
til vegna fjáreignatekna lífeyrissjóða
og verðleiðréttinga á eignum. Verð-
leiðrétting ætti aldrei að verða andlag
til tekjuskattlagningar.
Með söfnun og sparnaði kemur
fram margþættur ávinningur fyrir
fjármálaráðherra hverju sinni.
Viðmið í skattlagningu
Skattlagning lífeyristekna ætti
aldrei að vera andlag til skattlagn-
ingar í hátekjuskattsþrepi. Að auki er
rétt og eðlilegt að þeir sem hafa
lægstar lífeyristekjur greiði sérlega
lágan tekjuskatt af þeim tekjum, því
skerðingar á greiðslum frá Trygg-
ingastofnun eru í raun ígildi skatt-
lagningar, eða sérlegrar refsingar
fyrir að hafa sýnt forsjá og fyr-
irhyggju á starfsaldri.
Það er í raun aldrei pólitísk um-
ræða um skatthlutfall. Lýðskrumarar
eru tvenns konar; þeir sem vilja
skattleggja allt sem hreyfist, ellegar
þeir sem alls ekki vilja skattleggja.
Hin tvískipta skattlagning á hluta-
félög og rekstur; með 20% tekjuskatti
hlutafélaga og 17,6% raunskattlagn-
ingu á arð, samtals 37,6%, ætti að
vera algert hámark á hæstu lífeyris-
tekjur, en ekki þau 46%, sem Ólafur
Ísleifsson bendir á í grein sinni ný-
verið.
Séreignalífeyrissparnaður verður
andlag hátekjuskatts. Hvaða rugl er í
gangi? Á þetta hef ég einnig bent áð-
ur án nokkurra undirtekta.
Eiga lífeyrisþegar
enga málsvara?
Grár her berst við ríkið í kröfum
sínum um að láta hin vinnandi greiða
sér í gegnumstreymiskerfi ímyndaðs
lífeyrissjóðs. Verkalýðsrekendum,
sem falin er helmingsforsjá lífeyr-
issjóða, er meira umhugað um að
breyta stéttarfélögum í stjórn-
málaflokka og að nota lífeyrissparnað
að hætti lýðsleikja. Þá er hætt við að
margir miklist af sinni villu.
Lífeyrissjóði og eigendur þeirra,
vinnandi fólk, ber að taka alvarlega í
þjóðhagsvarúð í efnahagslífi. Því ber
að auka heimildir til fjárfestinga á er-
lendum mörkuðum til að búa ekki til
íslenska eignabólu. Að ekki sé nefnd
sú barátta, sem fer fram gegn frjáls-
um sparnaði, með skattlagningu og
skerðingum.
Mismunandi þjáning
„Mannkynið hefur barist og barist
undir fána mikilmenna í miljón ár til
þess að staðfesta þá reynslu eina að
hvergi sé sælunnar land, aðeins mis-
munandi form þjáningar.“
Völin er kör eða uppreistur maður.
Eftir Vilhjálm Bjarnason » Skattlagning
lífeyristekna ætti
aldrei að vera andlag
til skattlagningar
í hátekjuskattsþrepi.
Vilhjálmur Bjarnason
Höfundur var alþingismaður.
Skattlagning lífeyristekna