Morgunblaðið - 10.06.2022, Side 13

FRÉTTIR 13Erlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 10. JÚNÍ 2022
Ráðgjafahópur á vegum Alþjóðaheil-
brigðismálastofnunarinnar WHO
sagði í gær að rannsaka þyrfti betur
hvort kórónuveiran hefði átt upptök
sín á rannsóknarstofu.
Hópurinn, sem hefur það hlutverk
að rannsaka uppruna nýrra smitbera,
lagði áherslu á það í frumniður-
stöðum sínum að hann hefði ekki get-
að dregið afgerandi niðurstöður um
uppruna kórónuveirunnar og heims-
faraldursins.
„Það eru lykilgögn sem eru enn
ekki aðgengileg svo að hægt sé að
skilja til fullnustu hvernig heims-
faraldur Covid-19 hófst,“ sagði í
skýrslu hópsins, sem lagði mat á þau
gögn sem komið hafa fram til þessa.
Sagði Marietjie Venter, yfirmaður
hópsins, að líklegasta skýringin væri
ennþá sú að kórónuveiran hefði upp-
haflega borist úr leðurblökum í menn
með viðkomu í annarri dýrategund,
en það var niðurstaða samstarfshóps
WHO og Kínverja í fyrra. Hins vegar
hefði enn ekki komið fram hvaða
dýrategund það hefði verið.
Hins vegar sagði ráðgjafateymið
að ekki mætti útiloka hinn mögu-
leikann, að veiran hefði sloppið af
rannsóknarstofu, og að rannsaka
þyrfti öll gögn sem til væru til að
meta hvort sú væri raunin.
Sú kenning er mjög umdeild, og
sagði í frumskýrslu hópsins að þrír
meðlimir hans, frá Rússlandi, Kína og
Brasilíu, hefðu mótmælt því að sú
ráðlegging yrði höfð með.
Venter sagði við fjölmiðla að ráð-
leggingin þýddi ekki að hópurinn
teldi að veiran hefði átt uppruna sinn
á rannsóknarstofu, heldur frekar að
hann væri opinn fyrir vísindalegum
gögnum ef þau kæmu fram.
Jean-Claude Manuguerra, sem
einnig fór fyrir hópnum, sagðist sam-
mála Venter og benti á að enn hefði
engin alvörurannsókn farið fram á
þeim möguleika.
AFP/Frederic J. Brown
Bóluefni Heimsfaraldurinn hafði
víðtæk áhrif um allan heim.
Þarf að rannsaka
upprunann betur
- Ný skýrsla um upphaf faraldursins
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
Volodimír Selenskí, forseti Úkraínu,
sagði í fyrrinótt að barist væri nú um
örlög Donbass-héraðanna í Severo-
donetsk, sem nú er sögð nánast fallin
í hendur Rússa. Sagði Selenskí að
orrustan um Severodonetsk væri að
mörgu leyti sú erfiðasta sem háð
hefði verið í stríðinu til þessa.
Serhí Haídaí, héraðsstjóri Lúh-
ansk-héraðs, sagði hins vegar í gær
að Úkraínumenn gætu vel unnið orr-
ustuna um Severodonetsk, þegar og
ef eldflaugakerfin sem Bandaríkja-
menn og Bretar hafa lofað berast til
Úkraínuhers.
„Um leið og við fáum langdrægt
stórskotalið sem getur háð einvígi við
rússneska stórskotaliðið geta sér-
sveitir okkar hreinsað borgina á
tveimur til þremur dögum,“ sagði
Haídaí í viðtali sem dreift var í sam-
skiptaforritinu Telegram.
Sagði Haídaí að varnarlið borgar-
innar hefði mikla hvatningu til að
halda uppi vörnum áfram, þrátt fyrir
að stórskotalið Rússa léti nú rigna
eldi og brennisteini yfir borgina.
Þannig skutu Rússar tvisvar á
Asot-efnaverksmiðjuna, en talið er
að um 800 manns séu nú þar í felum.
Skemmdi eitt flugskeytið smiðju fyr-
ir ammóníakframleiðslu, en búið var
að fjarlægja efni þaðan sem hefðu
getað valdið frekari sprengingum.
Er vopnahlé raunhæfur kostur?
Á Vesturlöndum hafa komið upp
nokkur áköll um að efnt verði til
vopnahlés hið fyrsta, og jafnvel þá
gefið í skyn að Úkraínumenn verði
einfaldlega að sætta sig við orðinn
hlut og gefa eftir landsvæði í skiptum
fyrir frið.
Slík áköll hafa ekki tekið mikið til-
lit til óska Úkraínumanna sjálfra, en
Volodimír Selenskí, forseti Úkraínu,
sagði fyrr í þessari viku að of margir
Úkraínumenn hefðu fallið til þess að
hægt væri að réttlæta það að gefa
eftir land til Rússa.
„Við verðum að ná fram frelsun
alls landsvæðis okkar,“ sagði Sel-
enskí, en hann ávarpaði þá viðburð á
vegum Financial Times. Selenskí var
þar einnig spurður um nýleg ummæli
Emmanuels Macrons Frakklands-
forseta, sem sagði í síðustu viku að
það væri mikilvægt að „niðurlægja“
ekki Rússa til að ná fram endalokum
stríðsins. „Við ætlum ekki að niður-
lægja neinn, við ætlum að svara fyrir
okkur,“ sagði Selenskí um ummæli
Macrons.
Klaus Wittmann, fyrrverandi
undirhershöfðingi í þýska hernum og
lektor í samtímasögu við Potsdam-
háskóla, ritaði grein í Die Welt í vik-
unni, þar sem hann sagði að þeir sem
krefðust vopnahlés fyrir hönd Úkra-
ínumanna áttuðu sig líklega ekki á
hvernig umhorfs yrði á þeim svæðum
sem Vladimír Pútín Rússlandsforseti
hefði lagt undir sig.
Sagði Wittmann að engar líkur
væru á að Rússar myndu skila þeim í
friðarviðræðum, og að það væri vel
vitað að hernámslið Rússa tæki nú
þátt í óskiljanlegum voðaverkum á
hernámssvæðunum. Nefndi Witt-
mann þar meðal annars morð, nauðg-
anir og pyndingar, auk þess sem
hundruðum þúsunda Úkraínumanna
hefur verið rænt og þeir fluttir með
valdi til Rússlands. Þá væru Rússar
að ræna menningarverðmætum frá
söfnum, eyðileggja skóla og sjúkra-
hús, brenna hveiti og hefna sín á
stríðsföngum.
Það að gefa eftir landsvæði til
Rússlands væri því að mati Witt-
manns að ofurselja milljónir Úkra-
ínumanna sömu örlögum, sem væru
jafnvel verri en dauðinn. Benti Witt-
mann jafnframt á að engin trygging
væri fyrir því að Pútín myndi láta
staðar numið þegar hann hefði lagt
undir sig Úkraínu að hluta eða í heild.
Gagnrýndi Wittmann sérstaklega
hægagang þýskra stjórnvalda og
tregðu við að veita Úkraínumönnum
þungavopn, sem hefðu getað nýst
þeim í orrustunni í Donbass. Sagði
hann að Þjóðverjar þyrftu að íhuga
hvaða hlutverk þeir vildu hafa spilað.
„Ef Úkraína vinnur, viljum við
vera meðal þeirra sem lögðu mikið af
mörkum? Eða ef Úkraína tapar og er
þurrkuð út og bútuð í sundur sem
sjálfstætt evrópskt ríki, viljum við
segja við okkur að stuðningur okkar
var ekki nægur því hann var ekki af
heilum hug – að við gerðum ekki allt
sem við gátum?“ Sagði Wittmann í
niðurlagi greinar sinnar að það þyrfti
því ekki bara að hafa áhyggjur af ör-
lögum Úkraínu og úkraínsku þjóðar-
innar, heldur einnig orðspori Þýska-
lands.
Krókódíllinn komi bara aftur
Boris Johnson, forsætisráðherra
Bretlands, tók í sama streng í gær,
en hann sagði að tilraunir til þess að
þröngva „vondum friði“ upp á Úkra-
ínumenn með því að gefa Rússum
land væru „siðferðislega viðurstyggi-
legar“ og að Vesturlönd hefðu engan
rétt til að skipa Úkraínumönnum fyr-
ir.
Sagði Johnson að ef vesturveldin
stæðu að vopnahléi sem kæmi Pútín
til góða og gæfi honum sneið af Úkra-
ínu myndi það einungis koma niður á
þeim síðar meir, þar sem hann gæti
þá „haldið áfram að snúa hnífnum í
sárinu, krókódíllinn myndi einfald-
lega koma aftur fyrir meira, og hann
myndi geta sagt að árás hans og of-
beldi hefði borgað sig“, sagði John-
son, og vísaði þar í orð Winstons
Churchills, sem líkti friðþægingu við
að gefa krókódíl að éta í þeirri von að
hann myndi éta mann sjálfan síðast.
Yrði slík niðurstaða stórslys fyrir
Úkraínu sem og alla hina hluta fyrr-
verandi Sovétríkjanna sem Pútín
gæti ákveðið að ráðast á, auk við-
kvæmra landa utan Evrópu. „Það
myndi opna möguleikann á frekari
átökum, frekari óstöðugleika, frekari
alþjóðlegri óvissu og frekari efna-
hagslegri vansæld,“ sagði Johnson.
Gagnrýndi Macron og Scholz
Andrzej Duda, forseti Póllands,
gekk skrefinu lengra í gagnrýni sinni
í gær og fordæmdi bæði Macron og
Olaf Scholz, kanslara Þýskalands,
fyrir að vera enn í samskiptum við
Pútín. Í viðtali við þýska blaðið Bild
spurði Duda hvað þeir teldu sig geta
fengið fram með símtölum sínum við
Pútín.
„Talaði einhver svona við Adolf
Hitler í síðari heimsstyrjöldinni?“
spurði Duda. „Sagði einhver að Adolf
Hitler þyrfti að bjarga andlitinu? Að
við ættum að hegða okkur á þann veg
að það væri ekki niðurlægjandi fyrir
Adolf Hitler? Ég hef ekki heyrt af
því,“ sagði Duda.
Hann bætti við að samtöl vest-
rænna leiðtoga við Pútín færðu hon-
um einungis lögmæti, þrátt fyrir þá
stríðsglæpi sem rússneski herinn
hefði framið í Úkraínu, og þrátt fyrir
að ekkert benti til þess að símtölin
myndu bera nokkurn árangur.
Duda gagnrýndi einnig þýskt við-
skiptalíf, sem virtist skeyta lítið um
örlög Úkraínu eða Póllands, og vildi
helst halda áfram viðskiptum sínum
við Rússland eins og ekkert hefði í
skorist. „Kannski trúir þýskt við-
skiptalíf ekki að rússneski herinn
geti aftur fagnað stórum sigri í Berlín
og hertekið hluta Þýskalands. Við í
Póllandi vitum að það er mögulegt.“
Ein erfiðasta orrusta stríðsins
- Severodonetsk fallin að miklu leyti í hendur Rússa - Geti snúið stöðunni við á 2-3 dögum með stórskota-
liði - Ekki í boði að afhenda Rússum hluta af Úkraínu - Duda harðorður í garð Scholz og Macrons
AFP/Aris Messinis
Donbass Úkraínskur hermaður tyllir sér á bryndreka, sem sagður var á leiðinni til borgarinnar Lísítsjansk.
E60
Íslensk hönnun og
framleiðsla frá 1960
Mikið úrval lita bæði á áklæði
og grind.
Sérsmíðum allt eftir pöntunum.
Verð frá: 38.900 kr.
Sólóhúsgögn ehf. Gylfaf löt 16-18 112 Reykjavík 553-5200 solohusgogn. is