Morgunblaðið - 10.06.2022, Blaðsíða 28

28 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 10. JÚNÍ 2022
H
eiða Vigdís Sigfúsdóttir
bar sigur úr býtum í
handritasamkeppni
Forlagsins, Nýjar
raddir, og er fyrsta skáldsaga
hennar, Getnaður, nú komin út
undir þeim merkjum.
Í Getnaði fá fjórar persónur
orðið, tveir strákar og tvær stelp-
ur um þrítugt. Björgunarsveitar-
strákurinn Sævar ríður á vaðið og
segir frá fyrstu
kynnum sínum
af kærustunni
og sambandinu
eins og það er í
dag. Þá tekur
Nanna við og
segir frá því
þegar tvíbura-
systir hennar
varð ólétt eftir kynni við ónefndan
mann.
Næst kynnumst við Gerði, sem
rifjar upp fyrsta og eina skiptið
sem hún svaf hjá stelpu, og loks í
síðasta hluta bókarinnar fær Sig-
urður orðið, Sigurður sem kyssti
stelpu í útskriftarferðinni úr
Versló um árið og sér hana nú
loksins aftur. Ég vil ekki ljóstra
upp meiru um söguþráð bókar-
innar því það er mikilvægur þátt-
ur verksins að lesandinn fái smám
saman að átta sig á umfangi
sögunnar og þeim skemmtilega
vef sem sögupersónurnar eru
flæktar í.
Bygging verksins er það snjall-
asta í þessari frumraun Heiðu.
Hún hefur valið fjórar persónur
sem allar tengjast og leiðir les-
andann listavel í gegnum þessi
ólíku sjónarhorn uns sífellt flókn-
ari heildarmynd kemur í ljós. Hún
ruglar lesandann í ríminu með því
að nota stundum einungis per-
sónufornöfn í stað nafna og flakka
fram og aftur í tíma, og verður
það hin skemmtilegasta ráðgata
að klóra sig fram úr því hver
tengist hverjum og hvernig. Að
lestri loknum langar mann einna
mest að byrja upp á nýtt til þess
að lesa fyrstu síðurnar með þá
vitneskju í farteskinu sem maður
hefur öðlast við lok þeirrar síð-
ustu.
Eins og titillinn gefur til kynna
fjallar verkið um getnað, um barn-
eignir. Það segir af fólki á barn-
eignaraldri, akkúrat á skurðpunkt-
inum, „nógu fullorðið“ til þess að
fjölga sér og enn „nógu ungt“ til
þess að fjölga sér. Kvenþjóðin fer
að finna fyrir tifandi klukkunni og
væntingum tengdamæðranna og
það hefur ekki síður áhrif á karl-
peninginn.
Verkið hverfist um ástalífið eins
og það getur verið í samfélagi þar
sem allir þekkjast. Eftir rúman
áratug á stefnumótamarkaðnum
er hringurinn farinn að þrengjast
hjá sögupersónunum og tengslin
orðin flóknari en þau hefði grun-
að. Höfundurinn er ekkert að
skafa af hlutunum, djammsögur
og kynlífslýsingar fá töluvert rými
en það fer efniviðnum ágætlega.
Söguþráðurinn í Getnaði er ýkt-
ur, farsakenndur, en samt réttum
megin við línuna. Tilviljanirnar
eru bara svona, stundum alveg fá-
ránlegar. Það er mikill húmor í
verkinu sem blandast yfirleitt vel
við þessar hversdagslegu en samt
svo fáránlegu aðstæður sem skap-
ast hjá sögupersónunum.
Þrátt fyrir að verkið sé létt og
skemmtilegt er ekki þar með sagt
að það taki ekki á erfiðum mál-
efnum. Kómíkin á það til að hafa
yfirhöndina og árekstrar kómíkur
og alvarlegri viðfangsefna koma
stundum spánskt fyrir sjónir en
höfundinum tekst samt að með-
höndla efniviðinn af virðingu.
Stíllinn er hversdagslegur, sem
hæfir þessu unga fólki vel. En það
er ekki þar með sagt að hann sé á
einhvern hátt ómerkilegur. Heiða
brýtur einfaldan textann oft upp
með ljóðrænum setningum og
lúmskum húmor. Hvernig hún
blandar saman vangaveltum um
súrdeigsbakstur og móðurhlut-
verkið er gott dæmi. Þessar pæl-
ingar eru kannski ekkert gífurlega
djúpar en þær eru skemmtilegar
engu að síður.
Hér undir lokin er vert að
minnast á teikningar Alexöndru
Buhl á kápu bókarinnar, þær eru
stórskemmtilegar, fara innihaldi
bókarinnar vel og hún á hrós skil-
ið fyrir þær.
Getnaður er ljómandi góð bók
fyrir ungt fólk, fyrir fólk sem er
ungt í anda og jafnvel fyrir alla þá
sem voru í það minnsta einu sinni
ungir.
Flækt í reykvískt ástalíf
Ljósmynd/Gunnlöð Jóna
Snjöll Bygging verksins er það
snjallasta í frumraun Heiðu Vigdís-
ar, Getnaði, að mati gagnrýnanda.
Skáldsaga
Getnaður bbbbn
Eftir Heiðu Vigdísi Sigfúsdóttur.
Forlagið, 2022. Kilja, 149 síður.
RAGNHEIÐUR
BIRGISDÓTTIR
BÆKUR
Myndlistarkonan
Paula Rego er
látin, 87 ára að
aldri. Rego
fæddist í Portú-
gal en bjó og
starfaði í Lond-
on. Rego var list-
málari og þekkt
og virt í heimi
myndlistar. Stutt
er síðan haldin var yfirlitssýning á
verkum hennar í Tate Britain í
London en hún komst fyrst í sviðs-
ljósið þegar hún sýndi með London
Group á sjöunda áratugnum, þar
sem David Hockney var meðal lista-
manna. Auk þess að sinna myndlist,
varði hún fjölda ára í að berjast fyr-
ir réttindum kvenna og þá sér-
staklega til þungunarrofs, að því er
fram kemur á vef The Guardian.
Segir þar að Rego hafi verið heilluð
af ævintýrum og að pólitísk mál-
verk hennar tekið fyrir efni á borð
við vald, eignarhald, æsku og kyn-
ferðisbrot.
Rego var þó fyrst og fremst
þekkt fyrir málverk, pastelteikn-
ingar og grafíkverk sem innblásin
voru af þjóðsögum. Þótti hún einn
merkasti listmálari Bretlands, af
þeim sem enn væru á lífi, og einn
merkasti listmálarinn á sviði
fígúratífrar myndlistar. Árið 2010
var hún öðluð af Elísabetu II. Eng-
landsdrottningu og hlaut þá titilinn
„lafði“. Verk Rego eru metin á
milljónir sterlingspunda og í
strandbænum Cascais í Portúgal
má finna safn helgað henni.
Paula Rego látin,
87 ára að aldri
Paula Rego
Allsérstakt eintak af hinni þekktu
bók Margaret Atwood, The
Handmaid’s Tale eða Saga þern-
unnar, var selt á uppboði í Sothe-
by’s á þriðjudag fyrir 130 þúsund
bandaríkjadali, jafnvirði um 17,2
milljóna króna. Mun ágóðinn renna
til samtakanna PEN America sem
helga sig tjáningarfrelsi. Bókin er
að mestu leyti úr sérunnu áli sem
ekki er hægt að brenna, eins og sjá
má á myndbandi þar sem Atwood
reynir það einmitt með eldvörpu.
Atwood segist hæstánægð með söl-
una og vonar að hún muni vekja
enn frekari athygli á mikilvægi
tjáningarfrelsis, að því er fram
kemur í frétt The Guardian.
Óbrennanleg bók
seld á uppboði
Óbrennanleg Atwood með eldvörpu.
Sotheby’sAFP
Margrét Jóns-
dóttir opnar sýn-
inguna Óbærileg-
ur léttleiki
tilverunnar í
Galleríi Gróttu í
dag, föstudag, kl.
16. „Tíminn og
náttúran um-
breytir, skemmir
og eyðir sífellt
myndum og gerir að lokum ævistarf
okkar flestra að engu. Við hverfum
síðan í tómið og ummyndumst í eitt-
hvað allt annað, eins og hugmynd-
irnar eða hina lifandi list sem er auð-
vitað bara lífið sjálft. Margrét leitast
við að túlka það sem hún skynjar í
umhverfinu, þjóðfélagsstöðu sinni
og samfélaginu. Verkin sem hún
sýnir núna eru unnin í Frakklandi
en þar lokaðist hún inni, ein og yfir-
gefin, vegna slyss og fötlunar, ásamt
vírusógninni sem lokaði landinu og
kom í veg fyrir allar ferðir,“ segir í
tilkynningu um sýninguna.
Léttleiki í Gróttu
Margrét Jónsdóttir
Árni Matthíasson
arnim@mbl.is
Brynja Hjálmsdóttir vakti talsverða
athygli fyrir fyrstu ljóðabók sína,
Okfrumuna, sem kom út fyrir þrem-
ur árum. Fyrir hana hlaut Brynja
tilnefningu til Fjöruverðlaunanna
og Rauðu hrafnsfjaðrarinnar, auk
þess sem hún var valin ljóðabók
ársins af starfsfólki bókabúða.
Næsta ljóðabók Brynju, Kona lítur
við, kom út á síðasta ári og var með-
al annars tilnefnd til ljóðaverðlauna
Maístjörnunnar.
Í dag kemur svo út bókin Ókyrrð,
gamanleikur sem gerist í flugvél á
tímum heimsfaraldurs og hverfist
um fjórar persónur sem allar stefna
í ólíkar áttir. Kemur kannski ekki á
óvart að skáld skrifi um atburði í
heimsfaraldri, en svo vill til að
Brynja skrifaði leikritið fyrir fimm
árum, svo hennar nýjasta verk er í
senn hennar elsta verk. Brynja seg-
ir frá verkinu og rithöfundarferli
sínum í viðtalsþættinum Dagmálum
í dag.
Ókyrrð er gefin út í takmörkuðu
upplagi, aðeins í 300 númeruðum og
árituðum eintökum, og verður ekki
endurprentuð, að því er kemur fram
á vefsetri útgáfunnar. Brynja segir
að útgefandi hennar hafi stungið
upp á því að gefa leikritið út, hafði
vitað af því að hún ætti það niðri í
skúffu, en það varð til sem loka-
verkefni í ritlistarnámi.
Eins og Brynja rekur söguna var
leikritið að mestu tilbúið á sínum
tíma, þótt hún hafi kíkt á það öðru
hverju frá því það lenti ofan í
skúffu, en svo hafi hún unnið aðeins
við það eftir að ákveðið var að gefa
það út. „Þetta er það fyrsta sem ég
skrifaði í fullri lengd og fannst það
hrikalega erfitt. Ég gerði ótrúlega
mörg uppköst og þetta ferli, að læra
að henda út og breyta, tók langan
tíma og mikla vinnu. Svo var for-
vitnilegt að taka það upp aftur nú,
þegar ég er orðin aðeins betri, og
sjá þá strax hvað þarf að betrum-
bæta.“
Það er margt ólíkt með leikriti og
öðrum skáldskap, enda byggist leik-
rit sem kemst á fjalirnar á sam-
starfi, því textinn breytist og slípast
í meðförum leikara og leikstjóra.
Brynja segir að einmitt það hve
leikritun sé ólík öðrum skáldskap
geri það að verkum að henni þyki til
að mynda mjög stórt og skemmti-
legt skref að leggja verk sitt í hend-
urnar á einhverjum öðrum og
treysta þeim.
„Ég hef einu sinni fengið uppsett
leikverk í útvarpsleikhúsinu. Mér
fannst það frábærlega skemmtileg
upplifun að sleppa höndunum af
verkinu og svo kemur alltaf einhver
lending sem maður bjóst alls ekki
við. Ég held að það geti verið erfitt
fyrir marga, en mér finnst það mjög
heillandi.“
Eins og getið er gerist leikritið í
miðjum heimsfaraldri, „meðan allur
heimurinn er veikur heima með
fuglaflensuna“, eins og flugstjórinn
Svanhildur segir við Svanhvíti, dótt-
ur sína, snemma í verkinu. Brynja
segist ekki vera spákona og í raun
hafi fuglaflensufaraldur bara verið
leið til að útskýra það að það eru
bara tveir farþegar í flugvélinni og
svo flugstjóri og -þerna – „þetta var
mín tilraun til að gera absúrd-
leikrit“.
Brynja segist vera með fleiri hug-
myndir að leikritum þótt hún sjái
ekki fyrir sér hvenær þær fái að
komast á blað. „Mér finnst þó rosa-
lega skemmtilegt að skrifa leiktexta
og finnst það standa nær því að
skrifa ljóð en að skrifa frásagnar-
prósa. Hvert augnablik og hver lína
verða að vera hlaðin, dálítið eins og
ljóðlínur, og maður þarf alltaf að
kjarna rosalega mikið, eins og fræg
lína Tsjekovs; eiginkona er eigin-
kona. Þegar maður er búinn að
skrifa og skrifa og skrifa, þá stend-
ur kannski bara eitthvað svona ein-
falt og þrungið eftir. Þetta er
skemmtileg vinna og ég væri alveg
til í að gera meira af henni.“
Brynja er mikil kvikmynda-
áhugakona, var til að mynda kvik-
myndagagnrýnandi Morgunblaðsins
um hríð, og hún segist geta hugsað
sér að skrifa fyrir kvikmyndir, með
fyrirvara þó. „Ég hef alltaf verið
þakklát því fólki sem er tilbúið að
starfa við að búa til bíómyndir, því
mér finnst það ekki mest spennandi
starf í heimi; það er svo svakalega
mikið í húfi. Ég hef verið á setti,
litlum settum reyndar, og það er
ekki mitt eftirlætisumhverfi, en það
væri gaman að vera í handrits-
teymi.“
Morgunblaðið/Ágúst Óliver
Absúrd Fyrsta leikrit Brynju Hjálmsdóttur, Ókyrrð, kemur út í dag, en verkið skrifaði hún fyrir fimm árum.
Yngsta verkið er það elsta
- Nýtt leikrit Brynju Hjálmsdóttur gefið út í dag í takmörkuðu upplagi
- Fjallar um fámenna flugferð í heimsfaraldri en þó samið fyrir fimm árum