Morgunblaðið - 10.06.2022, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 10. JÚNÍ 2022
Svifið yfir Þorbirni Þótt jörð skjálfi stundum á Reykjanesskaga lætur Grindvíkingurinn Veronika það ekkert á sig fá og æfir heljarstökk á ærslabelgnum í bænum.
Hákon Pálsson
Það er sífellt að
koma betur í ljós það
misrétti og ójöfnuður
sem felst í þróun sam-
félagsins með tilliti til
hagsmuna almennings,
einyrkja og lítilla og
meðalstórra fyrirtækja
annars vegar og svo
stærri fyrirtækja hins
vegar. Þannig hefði
það ekki þurft að vera,
en stéttarfélög undir regnhlíf ASÍ
og svo Samtök atvinnulífsins (SA)
eru ekki að þróa og færa kjarasamn-
inga í nútímalegra horf. Meðal ann-
ars þess vegna var Atvinnufjelagið
(AFJ) stofnað í fyrra.
Þrátt fyrir breytingar í undir-
stöðum atvinnulífsins hefur fé-
lagskerfi vinnumarkaðarins lítið
breyst. Afleiðingar þess birtast fyrst
og fremst í því að hagsmunir stór-
fyrirtækja eru allsráðandi fyrir-
tækjamegin innan þessa kerfis, sem
er byggt upp á þeirri meginreglu
innan SA að þeir ráða sem borga
mest og þar eru völdin mest, m.a. í
formi skipunar stjórnar SA, og
hagsmunir stærri fyrirtækja eru
ráðandi í kjaramálum og á öðrum
sviðum. Það er bagaleg þróun, ekki
síst fyrir þá sök að langstærstur
hluti launafólks og atvinnurekenda
starfar sem einyrkjar eða hjá litlum
og meðalstórum fyrirtækjum.
Áróðri stéttarfélaga illa svarað
Fyrirtæki sem eru í samkeppni
um vinnuafl greiða almennt ekki ein-
hver lágmarkslaun, síst
af öllu lítil og meðalstór
fyrirtæki. Ráðandi öfl
innan verkalýðshreyf-
ingarinnar taka oft um-
ræðuna yfir og komast
upp með staðhæfingar,
m.a. í fjölmiðlum, sem
eru ekki í takt við veru-
leikann.
Gott dæmi um það
núna nýverið er þegar
staðhæft var á RÚV af
formanni í stéttarfélagi
að Seðlabanki Íslands
væri sá eini sem væri að hækka
stýrivexti. Ekki þurfti formaðurinn
að svara fyrir það á RÚV og ekki er
víst að leiðrétting á þessu í VB hafi
skilað sér til alls almennings. Hið
rétta er að hækkun stýrivaxta á sér
víða stað um allan heim, þegar um
miðjan maí í 21 af 30 ríkjum OECD.
Það eru nánast öll samfélög að fást
við vaxandi verðbólgu og hækkun
stýrivaxta er inngrip sem víðast
hvar er ráðist í.
Hagvöxtur getur verið
hættulegur mælikvarði
Hagvöxtur sem skýrist af mikilli
verðbólgu er ekki góður mælikvarði
á verðmætasköpun og þar með
launahækkanir. Það var augljóst að
hagvaxtarmælikvarði og hinn svo-
kallaði lífskjarasamningur við ís-
lenskar aðstæður er ekki góður
mælikvarði nema hann sé þá skil-
greindur sérstaklega hvað varðar
ávinning atvinnulífsins og þjóðar-
búsins af hagvexti.
Kostnaðardrifinn hagvöxtur, hvað
þá innfluttur á stríðstímum í fram-
haldi af Covid-19, er ekki atvinnulíf-
inu hagfelldur og bætir ekki þjóð-
arhag. Hér á landi komast hags-
munaöfl innan ASÍ upp með að blása
á eðlilega umræðu og þróun, til
dæmis á vinnumarkaði. Gera það í
skjóli SA enda vilja þessir aðilar
helst halda þessu tveggja turna tali
sínu áfram til að flækja málin ekki
frekar. Gallinn er bara sá að slíku
tali hættir til að verða einhæft og úr
takt við veruleikann.
Atvinnufjelagið (AFJ),
nýtt afl í umræðunni
Sigmar Vilhjálmsson, formaður
Atvinnufjelagsins, hefur bent á það í
fjölmiðlum, m.a. í grein í Morgun-
blaðinu 3. júní og á Sprengisandi á
Bylgjunni sunnudaginn 5. júní,
hvernig misréttið getur endurspegl-
ast í úreltum viðmiðum varðandi
dagvinnu, kvöldvinnu og helgar-
vinnu. Draga mætti úr þessum mun
þegar það á við, m.a. með því að
hækka dagvinnulaun á móti lækkun
kvöldvinnu og helgarvinnutaxta.
Flosi Eiríksson, framkvæmdastjóri
Starfsgreinasambandsins, var í mik-
illi vörn í þessari umræðu á Sprengi-
sandi og hafi hún leitt eitthvað í ljós,
þá er það að aldrei hefur verið jafn
mikil þörf á aðkomu Atvinnufjelags-
ins að umræðu og samningagerð um
vinnumarkaðsmál.
Hver er staðan á vinnumark-
aðnum núna? Það er erfitt að fá
starfsfólk og þegar samkeppni er
um starfsfólk þá verða yfirboð. Lítil
eða meðalstór fyrirtæki greiða
sjaldnast einhver lágmarkslaun eða
grunnlaun. Þessi lágmarkslaun eru
mikið í umræðunni fyrir opinbera
aðila, en ríkisfyrirtæki og -stofnanir
yfirbjóða reyndar oft gott fólk úr
einkageiranum og starfsfólki opin-
berra stofnana og sumra sveitar-
félaga fjölgar mikið.
Nýjar greinar og fjórða iðnbylt-
ingin kalla á ný vinnubrögð
Með breyttum starfsháttum í hag-
kerfi fjórðu iðnbyltingarinnar sjáum
við daglega umtalsverðar breyt-
ingar. Sjálfsafgreiðsla viðskiptavina,
gervigreind og tæknibylting getur
valdið mikilli tilfærslu fjármuna frá
launatekjum yfir í fjármagnstekjur
hjá stærri hópi efnafólks. Fjár-
magnstekjur verða meira ráðandi og
útsvar er ekki greitt til sveitarfé-
lagsins hvað það varðar, en ein-
staklingar njóta allrar þjónustu
sveitarfélagsins.
Sumar atvinnugreinar eins og t.d.
ferðaþjónusta, nýsköpunarfyrirtæki
og fyrirtæki í skapandi greinum,
listum og menningarstarfsemi gera
lítinn greinarmun á því hvar og hve-
nær starfsfólk er að störfum. Ísland
hefur ekki tekið tillit til þessa eins
og flestar Norðurlandaþjóðirnar
enda erum við enn talsvert með hug-
arfar gamla hagkerfisins og í átaka-
línum fortíðar á vinnumarkaði.
Meira að segja skólabækur gamla
sósíalismans eru teknar upp úr
skúffum foreldra sumra verkalýðs-
forkólfa.
Stofnun Atvinnufjelagsins
boðaði tímamót
Þegar Atvinnufjelagið var stofnað
hinn 31. október 2021, eftir nokk-
urra mánaða undirbúning okkar í
undirbúningsstjórn, var verið að ljá
hagsmunum smærri fyrirtækja og
einyrkja skýra rödd. Lýðræðis-
grunnur félagsins er byggður á
meginreglu um eitt fyrirtæki, eitt at-
kvæði, án tilliti til stærðar. Aðild að
félaginu útilokar heldur ekki aðild að
öðrum samtökum vinnumarkaðar-
ins. Hlutverk félagsins, stefna og
helstu verkefni eru skýr á heimasíðu
þess, www.afj.is
Okkur er að takast að vekja at-
hygli á hlutverki og áherslum AFJ
og því verður haldið áfram. Það er til
góðs fyrir fyrirtæki og starfsfólk
enda er núverandi kerfi að mörgu
leyti úr sér gengið. Mikilvægt er að
AFJ komist sem fyrst að samninga-
borðinu með nýjar áherslur í takt við
þróun og nýjar þarfir atvinnulífsins.
Hvorki stéttarfélög undir forystu
ASÍ og síst af öllu atvinnurekendur
undir forystu SA ættu að vera á móti
þeirri aðkomu AFJ enda félagið að
sjálfsögðu tilbúið að ræða margs
konar útfærslur og breytingar á nú-
verandi vinnumarkaðskerfi.
Eftir Þorkel
Sigurlaugsson » Þegar Atvinnufjelag-
ið var stofnað í fyrra
var verið að ljá hags-
munum smærri fyrir-
tækja og einyrkja skýra
rödd. Hún hefur verið
áberandi að undan-
förnu.
Þorkell Sigurlaugsson
Höfundur er stjórnarmaður í
Atvinnufjelaginu.
thorkellsig@gmail.com
Hugsum um hagsmuni almennings
og lítilla og meðalstórra fyrirtækja