Morgunblaðið - 24.06.2022, Qupperneq 6

6 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 24. JÚNÍ 2022
Því hefur ranglega verið haldið fram
að stríðið í Úkraínu muni ekki
snerta öryggismál í Norður-
Atlantshafi. Ástandið er verra en við
höfum gert okkur grein fyrir. Ef
landher Vladimírs Pútíns Rúss-
landsforseta fer illa út úr stríðinu, á
Rússland enn flotann sinn eftir og er
Norðurflotinn sá öflugasti. Gæti for-
setinn beitt honum til að sýna hern-
aðarmátt Rússa. Þetta þarf Ísland
að hafa í huga.
Þetta kom fram í máli Björns
Bjarnasonar, fyrrverandi ráðherra,
á opnum fundi ungliðanefndar Varð-
bergs, Staða varnar- og öryggismála
á Íslandi, sem fór fram í gær.
Auk Björns voru einnig í pallborði
þau Þorgerður Katrín Gunnars-
dóttir, formaður og þingmaður Við-
reisnar, og Baldur Þórhallsson, pró-
fessor í stjórnmálafræði. Geir Ove
Øby, fulltrúi Atlantshafsbandalags-
ins á Íslandi, hélt framsöguerindi.
Deilt um Evrópusambandið
Þremenningarnir í pallborðinu
voru sammála um að gera þyrfti
meira til að bregðast við breyttri
heimsmynd og töldu þau varnarmál
á Íslandi ekki hafa fengið verðskuld-
aða athygli undanfarin ár. Ekki ríkti
þó einhugur meðal þeirra um hvort
skynsamlegt væri að skoða mögu-
leika á auknu öryggissamstarfi við
Evrópusambandið. Aðrir kostir voru
þó einnig ræddir, m.a. aukið sam-
starf við Bandaríkjaher og ná-
grannaríki okkar í Skandinavíu.
hmr@mbl.is
Nauðsynlegt
að bregðast við
- Varnarmál verið vanrækt á Íslandi
Morgunblaðið/Hákon Pálsson
Íhugul Björn ásamt Diljá Mist
Einarsdóttur fundarstjóra.
Rekstur sveitarfélaga landsins var
neikvæður um 8,8 milljarða króna á
síðasta ári. Er það svipuð niður-
staða og árið á undan. Það gerist
þrátt fyrir að tekjur sveitarsjóð-
anna (A-hlutans) hafi hækkað um
9,6%, heldur meira en útgjöldin.
Laun og launatengd gjöld sveitarfé-
laganna hækkuðu um 10% á milli
ára og fara um 60% af heildar-
tekjum sveitarfélaganna í launa-
greiðslur.
Koma þessar upplýsingar fram í
samantekt hag- og upplýsingasviðs
Sambands íslenskra sveitarfélaga á
ársreikningum A-hluta 64 af þeim
69 sveitarfélögum sem voru starf-
andi á síðasta ári. Í þeim búa yfir
99% landsmanna.
Slegið af fasteignagjöldum
Útsvarstekjur sveitarfélaganna
hækkuðu um rúmlega 9% en meðal-
útsvarsprósenta hækkaði lítillega,
eða úr 14,44% í 14,45%.
Tekjur af fasteignasköttum juk-
ust aðeins um 2,5% þrátt fyrir að
fasteignamat íbúðarhúsnæðis hafi
hækkað um 4,6%. Skýrist misræmið
af því að meðalálagning lækkaði og
af því að fasteignamat atvinnuhús-
næðis hækkaði mun minna en íbúða.
Þjónustutekjur og aðrar tekjur
hækkuðu um nær 24% á milli ára og
höfðu einnig hækkað mikið árið á
undan. Undir þennan lið falla tekjur
sem jafnan sveiflast verulega á milli
ára, svo sem sala byggingarréttar
og lóða. helgi@mbl.is
60% af tekjum bæjar-
sjóðanna fara í laun
- Útgjöld eru nærri 9 milljörðum króna hærri en tekjur
Rekstrarreikningur A-hluta sveitarfélaga*
2021 og 2022
Ma.kr. 2021 2020 Breyting
Skatttekjur án jöfnunarsjóðs 291,6 270,7 7,7%
Framlag jöfnunarsjóðs 48,6 46,5 4.7%
Þjónustutekjur og aðrar tekjur 63,7 51,4 23,8%
Tekjur 403,9 368,6 9,6%
Laun og launatengd gjöld 232,1 210,9 10.0%
Breyting lífeyrisskuldbindinga 11,7 11,1 5,9%
Annar rekstrarkostnaður 145,3 135,7 7,1%
Afskriftir 16,4 15,0 8.7%
Gjöld 405,4 372,7 8,8%
Rekstrarniðurstaða** -8,8 -8,8
– í hlutfalli við tekjur -22% -2.4%
*64 af þeim 69 sem voru til árið 2021
en þar búa yfir 99% landsmanna.
**Með óreglulegum liðum, fjármagns-
tekjum og -gjöldum. Heimild: SÍS.
112% Skuldir
og
skuldbindingar A-hluta
jukust um 10,2% og
hækkuðu sem hlutfall af
tekjum úr 111% í 112%
8,8 Rekstraraf-
gangur var
neikvæður um 8,8
ma.kr. árið 2021 sem er
því sem næst sama tala
og árið áður
Veronika Steinunn Magnúsdóttir
veronika@mbl.is
Kennsla í ung-
lingadeild í Voga-
skóla mun hefjast
40 mínútum
seinna en vant er
í vetur, eða
klukkan 09.10.
Um er að ræða
tilraunaverkefni
til eins skólaárs á
vegum embættis
landlæknis,
Reykjavíkurborgar og fræðslu-
setursins Betri svefns. Óskað var
eftir skólum til þátttöku í verkefninu
og Vogaskóli ákvað að slá til. „Okkur
fannst þetta mjög áhugavert og okk-
ur langar að taka þátt í rannsóknum
sem mögulega geta verið til hins
betra fyrir okkar nemendur,“ segir
Snædís Valsdóttir, skólastjóri Voga-
skóla. Rannsóknir Betri svefns hafa
sýnt að 50% nemenda í 10. bekk og
70% framhaldsskólanema fái ekki
nægan nætursvefn, þ.e. sjö klukku-
stundir eða minna. „Þeirra líkams-
klukka er aðeins öðruvísi en fullorð-
inna og barna,“ segir Snædís.
-Taka krakkarnir þessu ekki bara
fagnandi?
„Það er eins og með allt. Sum eru
hrifin en öðrum finnst þetta skrýtin
breyting,“ segir hún. Spurð hvort
þessi háttur verði áfram hafður á,
takist verkefnið vel, segir Snædís:
„Það á náttúrlega eftir að ræða það.
Þetta er rannsókn og það á eftir að
skoða niðurstöður og þessari rann-
sókn fylgir einnig fræðsla til for-
eldra og nemendanna. En það á eftir
að skoða allt í kringum þetta.“
Svefnmynstur kannað
með hreyfiúrum
Eftir skólaárið 2022 til 2023 verð-
ur rýnt í niðurstöðurnar og skoðað
hvaða áhrif breytingin hefur á svefn,
líðan og námsgetu nemenda. Eins
verða spurningalistar lagðir fyrir í
september og janúar, til þess að
skoða svefn og líðan, og verður svefn
ungmennanna mældur með hreyfi-
úrum á tveimur tímabilum, í október
og mars.
Nemendur
mæta seinna
í skólann
- Tilraunaverkefni
um svefn í Vogaskóla
Snædís
Valsdóttir
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
„Fljótt á litið virðist fálkavarp hafa
gengið ágætlega í vor,“ segir Ólaf-
ur K. Nielsen, vistfræðingur hjá
Náttúrufræðistofnun Íslands.
Hann hefur fengist mikið við rann-
sóknir á fálka og rjúpu.
Ólafur er í vettvangsvinnu og
segir að þar sem hann fer um sé
um helmingur paranna með unga.
Það er tiltölulega hátt hlutfall.
Kalt hefur verið fyrir norðan og
það getur orðið til þess að ungar
drepist í hreiðrum ef þeir eru
óvarðir og það rignir mikið á þá.
Ungadauða hefur ekki orðið vart
nú nema mögulega í einu hreiðri.
„Fálkinn gerir ekki hreiður sjálf-
ur heldur verpir hann í skútum, á
klettasyllum eða leggur undir sig
gamla eða nýja hrafnslaupa.
Stundum hrekur hann hrafninn
frá þegar hann er búinn að smíða
laup og tekur dyngjuna yfir. Ef
fálkar hafa aðgang að hrafns-
laupum þá velja þeir þá umfram
syllur eða skúta,“ segir Ólafur.
Fálkapör verpa ekki endilega á
hverju ári. Setrin eru misgóð og
aðstæður á hverjum stað hafa
áhrif og eins reynsla og hæfni
fuglanna.
„Þegar fálkar byrja í tilhugalíf-
inu hættir kerlingin alfarið að
veiða. Karlinn ber í hana rjúpur
og ef þetta á að ganga upp þá
verður hann að færa henni nægt
æti. Hún bara situr fyrir og safnar
forða fyrir varpið og þroskar
eggjakerfið. Fálkakerlingar þyngj-
ast úr 1.500 til 1.600 grömmum
upp í 2.000 til 2.200 grömm á
tveimur til þremur vikum áður en
þær fara að verpa. Ef þetta geng-
ur ekki upp hætta fuglarnir við
varp,“ segir Ólafur.
Karlfuglinn sér einn um fæðuöfl-
un þangað til ungarnir geta haldið
á sér hita. Það gerist gjarnan þeg-
ar þeir eru um hálfs mánaðar
gamlir. Þá fer kerlingin einnig að
veiða ef karlinn veiðir ekki nóg.
Annars passar hún ungana. Karl-
inn er yfirleitt úti að leita að bráð
og veiða.
Gæddi ungunum á skúfönd
Guðlaugur Albertsson, fréttarit-
ari Morgunblaðsins á Tálknafirði,
lagði land undir fót í blíðunni á
laugardaginn var og fylgdist með
fálkahreiðri á ónefndum stað á
Norðvesturlandi. Meðan hann
fylgdist með hreiðrinu flugu hjá
tveir skúfandarsteggir.
„Allt í einu flýgur fálkinn af stað
og kemur með önd í matinn,“ segir
Guðlaugur. Hann fylgdist með
þegar ungarnir voru mataðir á
öndinni. Fálkahreiðrið er í gömlum
hrafnslaupi og þar var einnig
fálkahreiður í hitteðfyrra og þá
komust tveir fálkaungar á legg. Í
fyrra verpti hrafn í laupinn.
Fálkavarp virðist hafa
gengið ágætlega nú í vor
- Fálkar taka gjarnan yfir nýja eða gamla hrafnslaupa og gera sér þar hreiður
Morgunblaðið/Guðlaugur Albertsson
Uppeldi Fullorðni fálkinn kom færandi hendi og reif nýveidda önd í ungana. Þeir gerðu matnum góð skil. Karlfuglinn sér að mestu um veiðarnar á varptím-
anum og á meðan ungarnir eru að braggast. Þegar líður að varpi hefur kerlingin hægt um sig og safnar kröftum en karlfuglinn ber mat í hana, oft rjúpur.