Morgunblaðið - 27.07.2022, Qupperneq 12

12
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 27. JÚLÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Vesturlönd
halda áfram
að herða
efnahagsþvingan-
irnar gagnvart
Rússlandi og hefði
þó mátt ætla af
ítrekuðum fréttum
af hertum aðgerðum að lengra
yrði tæpast gengið. Nema að
vísu að hætta að kaupa gas af
Rússum, en Evrópusambandið
berst þvert á móti fyrir aukn-
um gaskaupum, sem er lýsandi
fyrir þá afleitu stöðu sem uppi
er.
Nýjasta uppherslan á þving-
ununum var tilkynnt í gær.
Hún fólst í því að Bretland
bætti nokkrum einstaklingum,
ráðherra og skyldmennum
háttsettra manna og ólígarka,
á lista yfir þá sem sæta sér-
stökum hömlum.
Ekki er útilokað að þessar
aðgerðir verði til þess að ein-
hverjir Rússar þurfi að herða
sultarólina, en staðreyndin er
þó því miður sú að efnahags-
þvinganirnar hafa hingað til
ekki skilað því sem til stóð.
Enda var framkvæmdin, að
minnsta kosti lengi vel, afar
vafasöm, fyrir utan öll gas-
kaupin.
Nýjustu fréttir af efnahag
heimsins eru þær að Alþjóða-
gjaldeyrissjóðurinn lækkaði
hagvaxtarspá sína fyrir heim-
inn og stafar það einkum af
versnandi útliti í Bandaríkj-
unum, Evrópusambandinu og
Kína, en þessi lönd og svæði
hafa mest að segja um þróun
efnahags heimsbyggðarinnar.
Útlitið hefur versnað verulega
frá því í apríl, að sögn Alþjóða-
gjaldeyrissjóðsins, og al-
þjóðleg kreppa vofir yfir, ein-
ungis tveimur árum eftir
síðustu alþjóðlegu kreppu.
Í Bandaríkjunum ræða
menn nú hvort formleg kreppa
sé skollin á. Þar er miðað við
samdrátt í tvo ársfjórðunga í
röð til að uppfylla það form-
skilyrði. Enginn efast þó um
að efnahagsástandið þar er
erfitt um þessar mundir og að
fyrri helmingur þessa árs hafi í
heild verið neikvæður. Fram-
undan eru engu að síður frek-
ari stýrivaxtahækkanir, vegna
mikillar verðbólgu. Það sama á
við um evrusvæðið, þar sem
efnahagurinn er mun veikari
en í Bandaríkjunum. Þetta hef-
ur orðið til þess að seðlabanki
evrunnar hefur tæpast þorað
að stíga á bremsuna, þrátt fyr-
ir mikla verðbólgu.
Í Kína er gert ráð fyrir meiri
vexti í ár en í Bandaríkjunum
og á evrusvæðinu, eða 3,3%.
Þar er lækkunin á spánni þó
mikil frá því í apríl, líkt og í
Bandaríkjunum, eða um meira
en eina prósentu. Þetta stafar
meðal annars af því að í Kína
er enn beitt harka-
legum aðgerðum
gegn kórónuveir-
unni og áhrifin því
veruleg á efnahag-
inn, sem svo smit-
ast til annarra
landa.
Í Rússlandi er gert ráð fyrir
verri efnahagsþróun en í þess-
um ríkjum, eða samdrætti upp
á 6%. Það er tilfinnanlegur
samdráttur. Þó er hann mun
minni en spáð var í apríl, þegar
talið var að samdrátturinn í ár
yrði 8,5%. Þetta segir sitt um
það hverju efnahagsþvingan-
irnar skila miðað við það sem
talið var og eru þó ekki öll kurl
komin til grafar í þeim efnum.
Rússland hefur notið þess
ríkulega að verð á gasi og olíu
hefur hækkað mjög. Þrátt fyr-
ir hertar efnahagsaðgerðir,
hefur salan gengið mjög vel,
svo að landið skortir ekki fé
þrátt fyrir stríð og þvinganir.
Og það er raunar áhyggjuefni
að það eru, eins og fyrr sagði,
ríki Evrópusambandsins sem
sækja það fast að fá að kaupa
meira gas en Rússland dregur
úr sölunni. Nýjustu fréttir af
því bárust eftir helgi. Þá til-
kynntu Rússar um frekari
samdrátt í streymi á gasi í
vesturátt. Þeir höfðu áður
lækkað afköstin niður í 40% en
fóru nú niður í 20%, eflaust til
að koma í veg fyrir að ríki Evr-
ópusambandsins, einkum
Þýskaland, gætu fyllt á birgða-
tanka sína fyrir veturinn.
Evrópusambandið hefur
þegar boðað orkusparnað til að
bregðast við þessu ástandi.
Hann mun engu að síður ekki
breyta miklu um það að í ríkj-
um þess stefnir að óbreyttu í
afar mikil óþægindi næsta vet-
ur. Þá er hætt við að draga
þurfi úr framleiðslu með lokun
verksmiðja og þar með enn
frekara höggi fyrir þróun efna-
hagslífsins. Þótt Þjóðverjar
hafi, í vandræðum sínum, end-
urræst kolaorkuver og ræði nú
mjög að fresta lokun þeirra
þriggja kjarnorkuvera sem
eftir eru í gangi í landinu, þá
eru allar líkur á verulegum
þrengingum vegna skorts á
gasi.
Því er margt sem bjátar á í
efnahagslífi heimsins og horf-
ur allt annað en bjartar, sem
endurspeglast í spá Alþjóða-
gjaldeyrissjóðsins. Og það sem
meira er, sjóðurinn segir að
áhættan sé öll í þá átt að þró-
unin verði enn verri en nú er
spáð. Þar af leiðandi má búast
við hörðum vetri í heimsbú-
skapnum á sama tíma og íbúar
Evrópusambandsins mega búa
sig undir að finna fyrir frost-
hörkunum með áþreifanlegri
hætti en þeir hafa gert um
langt árabil.
Hagkerfi heimsins
lítur verr út en í vor,
nema Rússlands,
þar er ástandið að
skána.}
Versnandi horfur
S
umarið er tíminn þar sem margir
leggjast í ferðalög, þvælast milli
bæja, landa og jafnvel heimsálfa í
leit að minningum í reynslu- og
minningabankann. Heimssagan,
fróðleikur um aðrar þjóðir og menningu, fram-
andi lykt, matur og fólk.
Það þarf ekkert endilega að fara langt til að
upplifa eitthvað nýtt og eins höfum við mis-
munandi þörf fyrir nýjungar.
En ferðalög eru ekki alltaf leit að ævintýrum.
Sum fara frá heimilum sínum af ótta um líf sitt
og velferð. Framundan eru ferðalög án vilja en
af nauðsyn. Ferðir án endastöðvar, án vitn-
eskju um hvort ferðalangurinn lifi ferðalagið af,
án vitneskju um hvort fjölskyldumeðlimir lifi
ferðalagið af og án vitneskju um hvað taki við.
Það er því óhætt að fullyrða að í slíkt ferðalag
sé aldrei haldið af léttúð heldur af lífsnauðsyn.
Þegar við tjáum okkur um málefni flóttafólks, þá þurf-
um við að átta okkur á þessari staðreynd. Þegar vararík-
issaksóknari tekur ákvörðun um að lýsa því yfir að fólk á
flótta ljúgi til um samkynhneigð sína, þá gleymir hann að
gera grein fyrir því að hinsegin fólk þarf raunverulega að
óttast um líf sitt í fjölmörgum ríkjum heims vegna ákvarð-
ana stjórnvalda í þeim ríkjum. Hinsegin fólk óttast lífstíð-
arfangelsi og dauðarefsingar, fyrir það eitt að greina frá
kynhneigð sinni eða að upp um hana komist og leitar því
verndar. Hér er ég ekki að fjalla um þá hættu sem hinseg-
in fólk býr við um allan heim vegna fordóma, heldur bein-
línis lögbundnar ofsóknir af hálfu stjórnvalda.
Þetta er staðreynd og hvet ég vararíkis-
saksóknara til að kynna sér þessi mál, því um
þau hefur verið ritað, hvort tveggja af íslensk-
um mannúðarsamtökum sem og erlendum.
Þegar vararíkissaksóknari velur að spyrja
hvort skortur sé á hommum á Íslandi, þá er
hann einnig að lýsa vanþóknun sinni á hinsegin
fólki, sem því miður hefur mátt sæta auknum
ofsóknum að undanförnu. Spurning hans op-
inberar jafnframt þá aðskilnaðarhyggju sem
hann og of margir aðrir virðast þjást af, enda
svaraði hann fjölmiðlum á þann veg þegar á
hann var gengið að honum þætti vænt um sam-
kynhneigða, rétt eins og um væri að ræða eins-
leitan hóp fólks, sem hægt væri að flokka frá
öðrum. Vararíkissaksóknari hefði allt eins get-
að spurt hvort það væri skortur á konum á Ís-
landi, nú eða erlendu fólki almennt, en hvort tveggja virð-
ist vera honum sérstakt áhyggjuefni, þar sem hann hefur
áður tjáð sig með andfélagslegum hætti um hvort tveggja
fólk af erlendum uppruna sem og konur sem leita réttar
síns vegna ofbeldisbrota.
Tjáningarfrelsi vararíkissaksóknara er stjórnarskrár-
varið, en honum ber að ábyrgjast orð sín. Sum orð eru þess
eðlis að þau henta illa þeim sem fer með ákæruvald.
Treysta þarf hlutlægni í störfum hans óháð þjóðerni og
kynhneigð. Að því þarf hann að huga. helgavala@althingi.is
Helga Vala
Helgadóttir
Pistill
Tjáningarfrelsi fylgir ábyrgð
Höfundur er þingflokksformaður Samfylkingar
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
Þ
að er eins og gerst hafi í
gær þegar velmeinandi
vinstrafólk á Vestur-
löndum mátti vart vatni
halda yfir forystuhæfileikum og
stjórnvísi Jacindu Ardern, forsætis-
ráðherra Nýja-Sjálands frá 2017.
Það hreifst af sjálfstrausti og sjálfs-
ánægju þessa unga leiðtoga hinum
megin á hnettinum, sem virtist jafn-
vel geta skákað sjálfum Justin Tru-
deau í glæsileika og ráðsnilld. Ekki
síst þegar hún tókst á við kórónu-
veiruna af algeru skefjaleysi í sótt-
vörnum, sem víða var lofað.
Nú þegar faraldurinn er víðast
orðinn viðráðanlegur er hins vegar
kominn tími til þess að spyrja hvern-
ig til hafi tekist. Svörin við því eru
ekki traustvekjandi og ef miða skal
við svör Nýsjálendinga í skoðana-
könnunum mun stjórn Ardern kol-
falla í næstu kosningum, sem fara
fram ekki síðar en í janúar 2024.
Í kosningunum 2020 vann hún
mikinn sigur, enda ákaflega hampað
fyrir viðbrögð gegn kórónuveirunni
mánuðina á undan. Hún notfærði sér
landfræðilega einangrun Nýja-
Sjálands og nánast lokaði landa-
mærunum, en eins var gripið til
allsherjarútgöngubanns þegar smita
varð vart með þeirri afleiðingu að
veirunni var nánast útrýmt. Í bili.
Fellur á glansmyndina
Ekki leið þó á löngu þar til síga
fór á ógæfuhliðina eftir kosningar.
Stjórnvöld reiddu sig á sóttvarna-
takmarkanir en vanræktu bólusetn-
ingu. Fyrir vikið var landið ein-
angrað lengur en ella, mun lengur
en önnur lönd. Önnur vestræn lönd
opnuðust aftur um mitt síðasta ár,
en þá var enn verið að grípa til út-
göngubanns á Nýja-Sjálandi. Það er
ekki fyrr en nú um mánaðamótin,
sem landamærin verða loks opnuð
að fullu. Áhrif einangrunarinnar eru
bæði félagsleg og efnahagsleg.
Landið var lengst af lokað öll-
um og til skamms tíma var mörgum
nýsjálenskum ríkisborgurum óheim-
ilt að snúa heim, sem leiddi til ótal
fjölskylduharmleikja og víðtækrar
gremju, en víða um heim drógust
Nýsjálendingar upp í fátækt og
komust hvorki lönd né strönd.
Nú virðast allar þær fórnir hins
vegar til lítils hafa verið færðar.
Kórónuveiran hefur skotið upp koll-
inum á Nýja-Sjálandi og þar er nú
ein hæsta daglega dánartíðni heims
af hennar völdum og sóttvarna-
takmarkanir í gildi á ný með grímu-
skyldu og einangrun. Og fátt sem
bendir til þess að það breytist í
landi, sem er enn ekki reiðubúið til
þess að lifa með veirunni.
Varanleg áhrif sóttvarna
Efnahagur Nýja-Sjálands lask-
aðist mikið í faraldrinum, en það á
nú við um flest lönd heims. Efna-
hagsáhrifin kunna hins vegar að
reynast langvinnari þar en annars
staðar. Ekki síst vegna einangrunar
landsins, sem dró úr ytri fjárfest-
ingu, flæmdi erlent vinnuafl burt og
jók tortryggni eyjarskeggja gagn-
vart útlendingum.
Nýja-Sjáland hefur alla tíð ver-
ið mjög opið fyrir innflytjendum og
sá straumur raunar verið lykill að
fjörlegu efnahagslífi. Þannig er það
ekki lengur. Áður fjölgaði um 50.000
í landinu á ári, en nú fækkar íbúum
um 7.300 og þar leiðir ungt, menntað
fólk bersýnilega flóttann og heldur
bæði til Ástalíu, Evrópu og Banda-
ríkjanna í leit að tækifærum sem
ekki blasa lengur við heima fyrir.
Því ekki óskylt er töluverð
mannekla í atvinnulífi, ekki síst þar
sem fagmenntun þarf til líkt og í
heilbrigðis- og menntakerfi. Og
verðbólgan geisar þar sem annars
staðar á Vesturlöndum. Ein óvænt
afleiðing er svo sú að ofbeldisglæpir
í þéttbýli hafa aukist mikið og rætt
er um að „samfélagslímið“ sé ekki
hið sama og fyrr.
Flest af þessu er lagt að dyrum
Ardern og Verkamannaflokksins, þó
það sé tæpast allt sanngjarnt. En
menn horfa líka upp á hvernig
stefnuskrá hennar frá kosningunum
2020 liggur í tætlum. Vinna átti bug
á húsnæðiskreppu með byggingu
100.000 íbúða á færi efnalítilla næstu
10 ár, en aðeins um 1.400 hafa enn
litið dagsins ljós. Barnafátækt átti
að uppræta en hún hefur aukist,
loftslagsmálin sömuleiðis en losun
hefur aukist og ekkert bólar á borg-
arlínunni sem lofað var í Auckland.
Dræm viðbrögð við innrás Rússa í
Úkraínu og vopnaglamri Kínverja
hafa svo ekki aukið álit manna á Ar-
dern, hvorki meðal kjósenda í Nýja-
Sjálandi né á alþjóðavettvangi.
Viðbúið er að Nýsjálendingar
leggist senn í uppgjör á faraldrinum,
sóttvörnum og efnahagsráðstöf-
unum stjórnvalda. Hætt er við því að
Jacindu Arden farnist ekki vel þegar
þeir reikningar verða jafnaðir í
kosningum.
En það má svo sem spyrja hvort
ekki þurfi að gera faraldurinn upp í
pólitísku tilliti í fleiri löndum. Að-
gerðirnar voru margvíslegar en ár-
angurinn eða afleiðingarnar afar
misjafnar og hreint ekki allar eins
og vísustu menn sögðu fyrir um.
Allt á afturfótunum
hjá andfætlingunum
AFP/Steven Saphore
Vonbrigði Jacinda Ardern, forsætisráðherra Nýja-Sjálands, er engan
veginn í kjörstöðu lengur, veiran loks gosin upp og efnahagurinn veiklaður.