Sjómannablaðið Víkingur - 01.04.2019, Blaðsíða 30

geymsla og geymslustaðir þeirra
um borð í bátum að þróast og
tók Einar virkan þátt í því enda
eins og áður sagði áhugamaður
um öryggismál sjómanna. Ekki
var alltaf einhugur um þær
breytingar sem áttu að vera til
batnaðar. Í æviminningum sín-
um EINAR Í BETEL segir Einar
frá einu ágreiningsatriði hvað
varðar fangalínu gúmmíbjörg-
unarbáta en þar stendur meðal
annars: „Línan sem opnar fyrir
loftstreymið er jafnframt fanga-
lína gúmmíbjörgunarbátsins.
Mikið lá við að þessar línur
héldu. Sorglegt var til þess að
vita að þær áttu til með að slitna
þegar verst stóð á og sjómenn í
hafsnauð urðu að sjá á eftir
björgunartækinu út í buskann.
Fyrir beiðni skipstjóra og út-
gerðarmanna breytti ég um línu
og setti mun sterkari línu.
Byggði ég þetta á reynslu manna
sem bjargast höfðu í gúmmíbát,
svo sem Þorleifi Guðjónssyni og
skipshafnar hans á Glað VE.
Þetta braut í bága við reglugerð.
Kom nú Runólfur til mín sem
yfirmaður minn, settur undir
margar reglur. Bað hann mig
blessaðan að hætta þessu því
störf mín hjá skipaeftirlitinu
væru í veði. Mjög var ég fúsari
að láta af þeim heldur en að
grenna líflínurnar. Það var mér og mál-
staðnum til bjargar, að framleiðendur
fóru sjálfir að setja sverari línur í bátana,
voru þær úr ofnu næloni og sterkari en
áður voru notaðar.“
Eyjamenn gerðu fleiri breytingar á
búnaði gúmmíbátanna, settu t.d. í þá
vasaljós og vatn sem ekki var í þeim
áður. Þess skal getið að samkvæmt regl-
um á þessum tíma átti fangalínan að hafa
styrkleika upp á 180 kg en var seinna
eftir miklar umræður og blaðaskrif styrkt
í 360 kg. Það er fróðlegt að lesa blaða-
greinar um þessi mál frá árinu 1962
þegar mikil umræða var um það að
nauðstaddir sjómenn misstu frá sér
gúmmíbátana áður en þeir komust í þá,
þetta gerðist á þessum árum vegna þess
að fangalínan slitnaði, var ekki nógu
sterk til að halda bátunum í vondum
veðrum jafnvel þótt þeir væru mannlaus-
ir. Í dag er styrkur þessarar línu á 12
manna gúmmíbjörgunarbát um 1000 kg
þannig að þarna var rétt að málum staðið
hjá Einari eins og svo oft áður.
Einar var skipaskoðunarmaður
Siglingastofnunar ríkisins í 17 ár þar
sem hann skoðaði meðal annars vél og
skrúfubúnað samhliða skoðunum
gúmmíbjörgunarbáta Vestmannaeyjaflot-
ans. Þar gerði hann góða hluti sem bættu
öryggi sjómanna. Ég held að vinna hans
við þessi störf og hin tíðu sjóslys sem þá
voru allt of algeng hafi kveikt hjá honum
áhuga á öryggismálum.
Einar skrifaði á sínum tíma blaða-
greinar um öryggismál, meðferð gúmmí-
báta og fleira tengt öryggismálum sjó-
manna. Hann varð í sínu starfi vitni að
ýmsu sem betur mátti fara til dæmis í
geymslu gúmmíbjörgunarbáta og því
kom hann á framfæri í blaðagreinum og
viðtölum við sjómenn og útgerðar-
menn.
Í Sjómannadagsblað Vestmannaeyja
skrifaði Einar eftirfarandi : „Þó svo að
skip og fargögn öll séu í fullkomnu lagi,
gúmbátur skoðaður og skipshöfn hafi
kynnt sér ástand hans og notkun, á
gúmbáturinn stöðugar hættur yfir sér,
nema því betur sé fylgzt með ástandi
hans um borð í bátunum. Óvin númer 1
tel ég nudd. Nái gúmbáturinn því að
vera laus í kassanum (hylkinu), sem
geymir bátinn, þá nuddast umbúðir og
margfalt strigagúmlag efnisins, sem bát-
urinn er gerður úr, fær á sig göt, sem
engu lofti halda. Þetta vita sjómenn og
útgerðarmenn. Herra skipaeftirlitsmaður
Runólfur Jóhannsson hefur af sinni
kunnu samvizkusemi, viti og handlagni
fundið upp „patent“, sem hefur
gefið ágæta raun. Allt nudd á að
vera útilokað í kössum Runólfs
sé þess gætt að hafa borðana,
sem báturinn situr í, hæfilega
stífa. „Patent“ Runólfs, sem
hann hefur þó ekki tekið einka-
rétt á, ætti að vera kunnugt um
land allt og víðar og verða notað
meira en er. Það gæfi ómetan-
legt öryggi. Óvinur nr. 2 er raki.
Er hann furðu lífseigur í árlegri
skoðun og stafar eingöngu af of
litlum dragsúg, sem þarf að
myndast við loftgöt á kössun-
um, er geyma bátana. Óvinur
nr. 3 er eldur, sem gúmbáturinn
stenzt ekki fyrir, ef magnað eld-
haf nær honum. Af erlendum
blöðum sé ég að óvinur nr. 4 sé
rottan; ef hún kemst um borð í
báta og skip, þá nagar hún allt
er tönn á festir, umbúðir og
sjálfan bátinn, til að komast í
matarpakka bátsins. Síðast en
ekki sízt má segja, að öll óhirða
og trassaskapur sé höfuðóvinur
þessara góðu, en í mörgu við-
kvæmu tækja. Ósk mín til út-
gerðarmanna og sjómanna í
Vestmannaeyjum á sjómannadag
1962 er sú, að tæki þau, sem
grein þessi fjallar um, megi
njóta umhyggju sem sjáaldurs.
Í því er öryggi, sem kemur að
góðu á hættustund.“
Þarna er Einar að vitna í geymslu-
kistur sem Runólfur Jóhannsson hann-
aði fyrir gúmmíbáta og þóttu bera af
fyrir gæði en það var oft sem kom fyrir
að gúmmíbjörgunarbátarnir voru illa
skemmdir eftir núning og raka þegar
þeir höfðu verið í lélegum geymslukist-
um í eitt ár, oftast geymdir uppi á stýris-
húsi á þessum litlu bátum.
Það tekur á menn
Það tekur meira á en menn halda, fyrir
þá sem hafa sterka ábyrgðartilfinningu
að berjast fyrir bættu öryggi sjómanna,
vera ábyrgur fyrir skoðunum gúmmí-
björgunarbáta og einnig skoðun skipa og
búnaði þeirra. Þessu starfi fylgir að vera
vandvirkur og samviskusamur því líf sjó-
manna veltur oft á að skip og búnaður sé
í lagi þegar á reynir. Einar kemur inn á
þetta í sínum æviminningum en þar seg-
ir orðrétt: „Gúmmíbátaeftirlitinu fylgdi
alltaf andlegt álag og sálarleg byrgði. Af
þeim sökum gáfust margir kollegar mínir
úti um landið upp við þetta starf .“ Ég
held að þetta hafi verið rétt hjá Einari,
og þetta á auðvitað líka við um skoðanir
á skipi og öllum búnaði þess. Ef skip
ferst sem skipaskoðunarmaður hefur
skoðað, þá er gott að hafa það á hreinu
Mokað frá minnisvarðanum á sjómannadaginn 1973.
Ljósm: Guðmundur Sigfússon
30 – Sjómannablaðið Víkingur