Leikhúsmál - 01.06.1997, Blaðsíða 19

LEIKHÚSMÁL
Um starf leikmynda-
og búningahöfundar
Viðtal við Messíönu Tómasdóttur
Messíana, hvaða atriði telur þú mikilvœgast í
vinnu búningahöfundar?
Það er nokkuð flókið ferli að skapa búninga
fyrir leiksýningu og ég held að hugmynda-
vinnan sé mikilvægasti þátturinn í ferlinu.
Búningur verður aldrei betri en hugmyndin
að baki hans.
Mjög margir af frægustu og frumlegustu
myndlistarmönnum þessarar aldar gerðu
leikmyndir og búninga: Picasso, Miró, Paul
Klee og fleiri og fleiri. Og rússnesku
konstrúktívistarnir, Malevich er sennilega
þekktastur þeirra, þau gerðu leikmyndir og
búninga - dásam-
lega búninga, ég
held það hafi ekki
verið gerðir betri
búningar síðan.
Vinna þessara lista-
manna og -kvenna
hélst náið í hendur
við byltingarkennd-
ar hugmyndir leik-
stjóra um hreyfing-
armynstur leikar-
anna. Hreyfingarnar
skyldu vera stórar,
jafnvel vélrænar.
Þarna var vafalaust
Meyerhold ffemst-
ur. Þetta var á öðr-
um og þriðja áratug aldarinnar. Þetta tímabil
var mikill uppgangstími í myndlist og einnig
í leiklist, á þeim stöðum þar sem ffamúr-
stefnuleiklist var stunduð, og einnig eru
ódauðlegustu kvikmyndir sögunnar, þöglu
myndirnar, gerðar á þessum tíma.
Eins og myndir Chaplins.
Já, einmitt. Chaplin gerir sína fyrstu mynd
1914, Dreyer gerir Heilaga Jóhönnu 1928,
um það leyti sem fyrsta talmyndin kom
fram. Á sama tíma gerir Davíð Ganz sjö
klukkustunda kvikmynd um Napóleon,
sem þarf að sýna á þremur tjöldum í senn.
Hún átti þó aðeins að vera fyrsta mynd af
þremur um Napóleon. I þessari mynd tekst
honum að koma litum franska fánans að
með því að lita heilu fletina. Þessi mynd er
eitthvað það magnaðasta sem ég hef upp-
lifað.
Hvernig stóð tœknin á þessum tíma?
Tæknin stóð hugmyndunum oft fyrir þrif-
um. Breskur leikmynda- og búningahöfund-
ur og leikstjóri, Gordon Craig, mjög stór-
huga listamaður, gerði t.d. í Moskvu sýningu
á Hamlet, þar sem leikmyndin hrundi öll fá-
einum mínútum fyrir frumsýningu. Hún
var einfaldlega of stór í sniðum og byggð á
tækni sem ekki voru forsendur fýrir á þeim
tíma. Það hrundi fyrst einn stór fleki og síð-
an hrundi öll myndin eins og spilaborg.
Þessi framsækni listamaður, Gordon Craig,
lagði líka alltaf sérstaklega mikla rækt við
lýsinguna, hann teiknaði hana og sömuleiðis
búningana inn í teikningar sínar af leik-
myndum. Og það gerðu rússnesku
konstrúktívistarnir líka. Það er varla að
tæknin leyfi okkur enn í dag að gera það sem
þeim einhvernveginn tókst að gera í sam-
bandi við lýsingu. Þetta er eins og í kvik-
myndunum, það er ótrúlegt hvað þessum
frumkvöðlum tókst, þrátt fyrir frumstæða
tækni, maður gapir af undrun.
Þetta hefur eiginlega verið framúrstefna?
Já, þetta var framúrstefna. Framúrstefnu-
leikhús hefur alltaf þrifist samhliða, eigum
við að segja, leikhúsi sem hefúr verið gamal-
dags á hvaða tíma sem er. Natúralismi í leik-
húsi leyfir okkur í besta falli að vinna stund-
arsigra, hann fleytir okkur ekkert áfram,
með honum verður engin þróun. Natúral-
isminn lifir enn tiltölulega góðu lífi, en þó
eru leikhúslistamenn farnir að nota hann
meðvitað, sem stílbragð. Mér finnst samt
t.d. nýja tónlistin og það besta í myndlist
samtímans standa leikhúslistunum framar í
dag.
Afhverju? í hverju finnstþérþað birtast?
Kannski leitast leikhúsið í of ríkum mæli við
að þóknast lágkúrulegum og að ég held
ímynduðum þörfúm áhorfenda og þarmeð
markaðshyggjunni. Annars er svo makalaust
hvað leikhúsið er geysilega fjölskrúðug list-
grein, þar sem vægið getur verið á svo mis-
munandi þáttum.
Við höfum leikhús
leikarans, þar sem
leikarinn þarf nánast
ekkert annað en sjálf-
an sig, rými fyrir
áhorfendur og ljós til
að sjást. Við höfum
leikhús leikstjórans,
þar sem sýningin
byggist algerlega á
greiningu hans og
stjórn. Við höfum
leikhús leikskáldsins,
þar sem allir aðrir
þætti lúta texta höf-
undar eða leiðbein-
ingum, því það er
ekki gefið að handrit byggist á texta, og við
höfum hið sjónræna leikhús, sem byggist á
sýn leikmynda- og búningahöfundar, en get-
ur einnig byggst á sýn ljósahönnuðar eða t.d.
förðunarmeistara, svo framarlega sem þeir
eru myndlistarmenn.
Geturðu nefnt eitthvert dcemi um þetta?
Já, mér er ofarlega í huga, sem dæmi um
leikhús leikarans, sýning The Living Theatre
á Antígónu. Þar var eiginlega um að ræða
andbúninga og andleikmynd. Það er að segja
að leikmyndin og þó sérstaklega búningarn-
ir voru meðvitað látnir vinna gegn leikurun-
um til að þeir gætu sigrast á þeim. Ég get
nefnt Antígónu sjálfa, sem var leikin af rosk-
inni leikkonu, sem auðvitað hafði ekki
þvengmitti ungrar konu. Búningur hennar
samanstóð af þröngum, svörtum buxum,
sem voru víkkaðar með því að setja kíl í bak-
Líkan Gordons Craig ai> Hamlet-sýningu þeirri sem minnst er á í viðtalinu.
19