Leikhúsmál - 01.06.1997, Blaðsíða 24

LEIKHÚSMÁL
„Veröldin hefur verib mér hf/ðho/f - en ég hef heldur ekki reynst henni tiltakanlega illa."
Coward sjötugur á heimili sínu í Sviss.
vænleg til uppfærslu á íslensku leiksviði,
a.m.k. voru þeir Wilde og Shaw tíðir gestir á
repertúari atvinnu- og áhugamannaleikhúsa
hér á árum áður. Því skal ekki neitað að
heiftin af fyrrnefndum leikskáldum hefur
verið aðgerðalítil síðustu misseri, einkanlega
þau sem lengi hafa legið í gröf sinni, en sum
eru þó enn með lífsmarki og rösklega það og
senda í sífellu frá sér nýjar, kómískar rit-
smíðar fyrir leikhús.
Fjöllistamaðurinn Noel Coward
Hér fyrr á árum voru verk Noél Coward
töluvert á ferðinni á fjölum íslenskra leik-
húsa og þeir sem í dag eru frílega komnir af
trúlofunaraldri, muna eflaust Ærsladraug-
inn, sem er hvað þekktast af verkum
Cowards hér á landi.
Noél Coward fæddist í Teddington,
Middlesex á Englandi, að morgni hins 16.
desember, 1899 og lést á Jamaica, 26. mars
1973, sjötíu og þriggja ára gamall: jafngam-
all öldinni. Noél Coward er án efa einn fjöl-
hæfasti leikhúsmaður sem fram hefur kom-
ið í bresku leikhúsi á þessari öld, að heita
má jafnvígur á skáldskap hvers konar,
leiktúlkun, leikstjórn, laga- og textasmíðar,
svo eitthvað sé talið af hans leikhústengdu
störfum, auk þess sem hann fékkst við mál-
aralist og lagði gjörva hönd á ótal margt
fleira.
Vinsældir og áhrif
Noél Coward var afgerandi áhrifavaldur í
leikhúsi sinnar tíðar og naut fádæma vin-
sælda. Hann skrifaði sjálfur, færði upp og lék
aðalhlutverk í nokkrum vinsælustu sviðs-
uppfærslum Lundúnaleikhúsanna á fyrri
hluta aldarinnar og oftar en ekki mátti sjá
tvö eða fleiri leikrita hans á fjölunum sam-
tímis, hliðstætt því sem gerist með óperettur
Andrew Lloyd Webbers í Lundúnaleikhús-
um samtímans.
Coward lifir
Áhrifa þessa fjölhæfa leikhúsmanns, sem
meðal kollega sinna var aldrei kallaður ann-
að en ,meistarinn‘, gætir enn í dag í bresku
leikhúsi og víðar og eru leikrit hans, revíur,
óperettur og söngvar viðfangsefni færustu
listamanna um víða veröld, austan hafs og
vestan, og þegar þetta er skrifað eru a.m.k.
tvö leikrita hans í góðu gengi á fjölunum í
Lundúnum.
Fallvalt gengi
Gengi Cowards var hvað mest á þriðja og
fjórða áratugnum og framan af þeim
fimmta en er komið var fram á þann sjötta,
máttu verk þessa slynga leikhúsmanns
víkja af sjónarsviðinu fyrir nýrri raunsæis-
stefnu er kenndi sig við ,reiða unga menn‘
vegna þess að þar voru fremstir í flokki
pólitískir pennar eins og John Osborne,
sem m.a. skrifaði leikritið Horfðu reiður um
öxl um hinn fokreiða Jimmy Porter, auk
Arnolds Wesker, Johns Arden o.fl. Þessi
ungu leikskáld gjörbyltu hefbundinni leik-
ritun: í stað þess að skrifa hrútleiðinleg
leikrit um daglegt amstur auðkýfinga í
íburðarmiklum dagstofum, skrifuðu þeir
hrútleiðinleg leikrit um daglegt amstur fá-
tæklinga í snautlegum og heilsuspillandi
eldhúsum. Leikrit þeirra voru róttæk og
fjölluðu um lágstéttir og verkalýð og voru
einu nafni nefnd .kitchen sink drama‘,
beinlínis vegna þess að eitt fyrsta leikritið
af þessu tæi, sem sló í gegn, var The
Kitchen eftir Wesker en ævinlega þegar
,eldhúsvaskaleikir‘ voru nefndir á nafn var
þar jafnframt á ferðinni afbökun á samheiti
leikrita á borð við þau er Coward og hans
líkar skrifuðu, þ.e. ,stofu-drama‘ eða
,stofu-kómedíur‘.
Nýbylgja þessi var plássfrek á fjölunum og
áhangendur hennar höfðu lítið umburðar-
lyndi gagnvart raffíneruðum kómedíum
Cowards, revíum hans og óperettum. Þó má
ekki gleymast að Noél Coward skrifaði af-
bragðs góð dramatísk verk, svo sem Still life
(síðar kvikmyndað sem Brief Encounter) og
The Vortex.
24