Morgunblaðið - 27.08.2022, Side 16

16 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 27. ÁGÚST 2022
Sími 555 3100 www.donna.is
Vefverslun: www.donna.is
Erum nú á Facebook: donna ehf
Skjót fyrstahjálp, hjartahnoð
og hjartastuðtæki björguðu lífimínu.
Vertumeð hjartastuðtæki við hönd.
Ég lifði af
„Þetta er fallegt tilefni,“ segir
Gabrielius Landsbergis, utanríkis-
ráðherra Litháens, en utanríkis-
ráðherrar Eystrasaltsríkjanna
undirrituðu sameiginlega yfirlýs-
ingu með Þórdísi Kolbrúnu R.
Gylfadóttur utanríkisráðherra á
hátíðarsamkomu í Höfða í gær-
morgun. Í gær var 31 ár liðið frá
því að Ísland tók upp formlegt
stjórnmálasamband við Eystra-
saltsríkin.
Landsbergis er barnabarn Vy-
tautas Landsbergis, fyrsta forseta
Litháens og eins af helstu leiðtog-
um sjálfstæðisbaráttunnar á sín-
um tíma. Hann segir að ræðurnar,
sem forsetar Eystrasaltsríkjanna
fluttu í gær um tengsl landanna,
hafi endurspeglað vel þann hlýhug
sem íbúar þeirra bera til Íslands.
„Ég veit að það er ekki alltaf
vel skilið hér, hversu djúp þessi
vinátta okkar er. Hún nær mun
dýpra en opinberar ræður, heim-
sóknir, handabönd og myndatökur
gefa til kynna. Ef þú spyrðir barn
á götum Vilníusar hverjir hefðu
fyrst viðurkennt sjálfstæði okkar,
myndi það líklegast segja „Ís-
land!““ segir Landsbergis.
Við völdum rétta leið
Landsbergis varð fertugur á
árinu, en hvers minnist hann
helst, þegar hann hugsar til baka
til sjálfstæðisbaráttunnar? „Það
eru aðallega tilfinningalegar svip-
myndir. Það er stundin, þegar
maður sér ættingja sína, forelda,
afa og ömmur gleðjast, og maður
skilur að þetta er grundvallar-
breyting fyrir þjóðina manns.“
Landsbergis segir þó einnig að
þetta hafi ekki bara verið gleði-
stundir. „Þessu fylgdu erfiðleikar.
Ég minnist þess sem barn að hafa
séð skriðdreka á götum Vilníusar,
og þegar foreldrar mínir fóru til
að verja sjónvarpsturninn og þing-
húsið fyrir því sem virtist þá vera
árás í aðsigi.“
Landsbergis segir að sjálfstæð-
isbaráttan og viðurkenning Ís-
lands hafi verið stolt stund fyrir
þjóð sína. „Þetta voru krossgötur
og við völdum rétta leið. Við tók-
um þátt í orrustunni og unnum
hana.“
Smáríki sýni mikinn styrk
–En hvernig geta smáríki eins
og Ísland og Litháen unnið saman
og sýnt styrk sinn? „Í sumum til-
fellum sýna smáríki meiri styrk en
stærð þeirra gefur til kynna með
því að standa með réttlætinu. Í
dag er það kallað að standa með
gildunum gegn „gagnsemis-
hyggju“, Realpolitik, eða hvaða
nafni sem þú vilt nefna það,“ segir
Landsbergis.
Hann nefnir sem dæmi að Sov-
étmenn hafi beitt Íslendinga við-
skiptaþvingunum fyrir að við-
urkenna sjálfstæði Litháens. „Við
erum núna beittir þvingunum af
Kínverjum fyrir að standa með
Taívan. Það eru ýmis líkindi með
þessu en í sumum tilfellum er það
auðveldara og það er alltaf rétt
fyrir smáríkin að standa upp. Því
ef við gerum það ekki, þá gerir
það líklega enginn.“ sgs@mbl.is
Morgunblaðið/Eggert
Hlýhugur Gabrielius Landsbergis, utanríkisráðherra Litháens, segir mik-
inn hlýhug ríkja í garð Íslands og Íslendinga í Eystrasaltsríkjunum.
„Ef við stöndum ekki upp
gerir enginn annar það“
- Gabrielius Landsbergis segir mikinn hlýhug í garð Íslands
VIÐTAL
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
„Ég tel að hún sé mjög mikilvæg,“
segir Alar Karis, forseti Eistlands,
um yfirlýsinguna sem undirrituð var
í gær á milli Eystrasaltsríkjanna og
Íslands. „Heimurinn hefur breyst og
við þurfum að standa saman, sér-
staklega sem smáríki í Evrópu og
heiminum,“ segir Karis.
Hann segir að það sé mjög mik-
ilvægt að viðhalda góðum samskipt-
um milli Eystrasaltsríkjanna og
Norðurlandanna. Hann vísar þar
sérstaklega til þess að Svíþjóð og
Finnland eru nú að ganga í Atlants-
hafsbandalagið, sem muni enn auka
á samstarf ríkjanna.
Karis segir aðspurður að jafnvel
fyrir hálfu ári hefði enginn, allra síst
í Svíþjóð eða Finnlandi, átt von á því
að ríkin væru á leið inn í varnar-
bandalagið. „Ég var þá í heimsókn
þar og það voru engin teikn um það.
Í Finnlandi studdi einungis um þriðj-
ungur aðild að bandalaginu.“
Karis segir að í kjölfar innrásar
Rússa í Úkraínu hafi ýmsar minn-
ingar frá því fyrir þremur áratugum,
þegar ríkin vildu brjótast undan ægi-
valdi Sovétríkjanna, brotist fram aft-
ur. „Við þurfum því alltaf að halda
áfram og Ísland hefur verið mjög
gott fordæmi fyrir okkur þegar við
stöndum gegn árásinni í Úkraínu.
Við höfum lært lexíu okkar af fortíð-
inni,“ segir Karis.
Ísland ýtti við öðrum
Karis segir að viðurkenning Ís-
lands á sjálfstæði Eystrasaltsríkj-
anna hafi á sínum tíma skipt gríð-
armiklu máli, sér í lagi þar sem
stærri ríki hafi verið treg til þess að
stíga skrefið. „Þau streittust jafnvel
á móti, því hugmyndir Gorbatsjovs
um að endurnýja Sovétríkin voru of-
arlega í huga þeirra. Ákvörðun Ís-
lands leiddi til þess að Danir tóku
upp stjórnmálasamband og síðar
Rússar sjálfir. Þannig að þetta ýtti af
stað keðju atburða sem leiddi til
sjálfstæðis okkar og ef þú talar við
hvern sem er í Eistlandi, þá vita allir
hvað gerðist fyrir 31 ári síðan.“
Karis segist muna vel eftir því
hvar hann var þegar hin formlega
viðurkenning var undirrituð fyrir 31
ári, þar sem það var um svipað leyti
og valdaránstilraun harðlínumanna í
Moskvu fór út um þúfur. „Ég var að
sinna rannsóknum á þeim tíma,
þannig að ég var heima með börn-
unum okkar, og yngsta dóttir mín
var bara fjögurra mánaða gömul,“
segir Karis og rifjar upp að þau hafi
verið á þeim tíma hrædd um hvað
myndi gerast, því þetta hafi verið
miklir óvissutímar. „Þetta voru ógn-
vekjandi tímar en þeir enduðu sem
betur fer vel.“
Illskan er ávallt til staðar
Karis segir innrásina í Úkraínu
sýna að illskan sé ávallt til staðar.
„Við eigum til að gleyma því á góðum
stundum að illskan er ávallt fyrir
hendi,“ segir Karis. „Við þurfum allt-
af að vera á varðbergi, ekki bara
gegn Rússlandi eins og það er núna,
heldur eru ýmsar blikur á lofti.“
Karis segir að hann hafi verið
staddur í Úkraínu tveimur dögum
áður en innrásin hófst, 24. febrúar,
en svo vill til að það er einnig þjóðhá-
tíðardagur Eistlands. Karis segir
það hafa verið erfiða stund. „Ég
heimsótti svo Úkraínu tveimur mán-
uðum síðar, og hef séð ummerkin um
öll þessi voðaverk og glæpi sem
framin hafa verið þar. Það er nokkuð
sem maður gleymir ekki.“
Minnismerkin tákn ofbeldis
Eistlendingar ákváðu nýverið að
taka niður minnismerki um Rauða
herinn og sigur hans í síðari heims-
styrjöld en það var T-34 skriðdreki
sem sat á stalli í borginni Narva.
Blaðamaður spyr hvers vegna slík
minnismerki frá Sovéttímanum hafi
ekki verið tekin niður fyrr? „Við
höfðum áður tekið niður minnis-
merki árið 2007. Þá tókum við niður
styttu af rússneskum hermanni. En
þá skildi alþjóðasamfélagið ekki
hvers vegna við værum að gera
þetta. Nú, þegar við höfum séð öll
þessi voðaverk í Úkraínu, það sem
gerðist í Bútsja, og sami skriðdrek-
inn er á stalli í Eistlandi, þá getum
við ekki lengur haft hann fyrir aug-
unum, því hann er táknmynd ofbeld-
is, ekki frelsunar Rússa á Evrópu
eins og sumir vilja halda fram.“
Karis segir að skriðdrekinn eigi
heima á safni og þangað hafi hann
verið fluttur. Það sé svo hægt að
setja upp skilti til að útskýra hvar
skriðdrekinn hafi verið og hver til-
gangur hans var.
Mörg tækifæri til samstarfs
Aðspurður um nánari tengsl Ís-
lands og Eistlands í framtíðinni segir
Karis að bæði ríki séu mjög fram-
arlega í stafrænni tækni og að það
væri gott ef ríkin gætu aukið sam-
starf sitt þar. „Þá eru einnig rík
menningartengsl sem hægt væri að
rækta,“ segir Karis og bætir við að
hann viti af nokkrum tónlistarkenn-
urum frá Eistlandi sem vinni hér, þó
að Eistar séu ekki margir hér á
landi.
„En það er ekki bara Eistland,
eins og ég segi, Eystrasaltsríkin og
Norðurlöndin ættu að standa þétt
saman og ræða aukin tengsl.“ Karis
segir að hann telji að stríðið hafi opn-
að augu fólks fyrir nánara samstarfi.
„Því við erum líkt fólk með svipaðar
hugmyndir, í Eistlandi höfum við
jafnvel svipuð ævintýri og þið. Við
deilum sama erfðaefni myndi ég
segja,“ en Karis er einmitt doktor í
sameindaerfðafræði.
-En hvernig nýtist sú reynsla hon-
um í stjórnmálum? „Ég lít nú ekki á
mig sem stjórnmálamann en öll
reynsla nýtist manni vel. Ég hef ver-
ið rektor í tveimur háskólum og á
margan hátt var það mun erfiðara
verkefni en að vera þjóðhöfðingi,“
segir Karis kíminn á svip.
Mikilvæg yfirlýsing um samstarf
- Alar Karis, forseti Eistlands, segir brýnt að Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin auki samstarf sitt
í kjölfar innrásarinnar - Við deilum hugmyndum og lífssýn - Margir fletir á nánari samskiptum
Morgunblaðið/Eggert
Í Höfða Alar Karis, forseti Eistlands, segir aukið samstarf milli Íslands og
Eystrasaltsríkjanna nauðsynleg í kjölfar innrásar Rússa í Úkraínu.
„Það er erfitt að
skilja fyrr en
maður hefur upp-
lifað hversu mikil
væntumþykja í
garð Íslands ríkir
meðal Eystra-
saltsþjóðanna
þriggja,“ segir
Þórdís Kolbrún
Reykfjörð Gylfa-
dóttir utanríkis-
ráðherra í samtali við Morgunblaðið
um mikilvægi sjálfstæðisviðurkenn-
ingarinnar á sínum tíma.
„Við getum líka verið þakklát og
stolt fyrir að Ísland gat raunveru-
lega veitt þessum ríkjum mikilvægt
liðsinni þegar þau þurftu á því að
halda í sjálfstæðisbaráttu sinni,“
segir Þórdís Kolbrún. „Þar tók for-
veri minn, Jón Baldvin Hannibals-
son, og ríkisstjórn Íslands góðar
ákvarðanir. En það voru eistnesku,
lettnesku og litháísku þjóðirnar sem
risu upp af hugrekki gegn ofurvaldi
og hótunum. Þær eiga sjálfar
stærsta heiðurinn af sínu sjálfstæði
en Ísland lék mikilvægt aukahlut-
verk,“ segir utanríkisráðherra.
„Það er ástæða til að dást að þess-
um vinaþjóðum, rækta sambandið
við þær og standa með þeim,“ segir
Þórdís Kolbrún að lokum. sgs@mbl.is
Ástæða til að
rækta sambandið
- Ísland geti verið stolt af sínum þætti
Þórdís Kolbrún R.
Gylfadóttir