Morgunblaðið - 30.08.2022, Síða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 30. ÁGÚST 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Bestu skop-
mynda-
teiknarar
segja iðulega
snjalla sögu með
fáum dráttum.
Matt, teiknari
Daily Telegraph, er gott dæmi
þessa. Stuttur eindálkur
merktur honum er örugglega
það efni forsíðunnar sem mikill
meirihluti lesenda lítur fyrst á
og kemst oftar en ekki í rétt
skap í upphafi lesturs á því
ágæta blaði. Teikningunni
fylgir gjarnan örstuttur texti,
myndinni til fyllingar, eða öf-
ugt.
Í gær snerist myndin um
leiðtogakjörið í Íhaldsflokkn-
um og nýtti sér þrálátar frá-
sagnir um að hermenn í seinna
stríðinu væru enn í felum og
tilbúnir um langa hríð til að
mæta óvininum, jafnvel í tugi
ára eftir að styrjöldin var öll.
Tveir hermenn rekast loks
saman í skógarþykkninu og
segja: „Góða fréttin er sú, að
heimsstyrjöldin síðari er loks
yfirstaðin, en vonda fréttin að
leiðtogaslagurinn í Íhalds-
flokknum stendur enn.“
Það er mála sannast að mikið
óþol er orðið vegna leiðtoga-
slagsins í þeim flokki. Bent er á
að hann stendur helmingi leng-
ur en baráttan í almennum
þingkosningum, frá því að til
slíkra er stofnað. Þá eru kosnir
á sjöunda hundrað þingmenn
eftir svo sem þriggja vikna
baráttu.
Þótt vika sé enn þar til úrslit
verða kunngerð í leiðtogakjör-
inu er nokkur tími frá því að í
almennri umræðu er látið eins
og baráttan sé yfirstaðin og
bollaleggingar ganga núna
helst út á hverjir muni hreppa
ráðherrastól í rík-
isstjórn Liz Truss.
Rishi Sunak,
keppinautur henn-
ar á lokametrun-
um, hefur þegar
lýst því yfir að
mjög ósennilegt sé að hann
myndi taka boði um ráðherra-
sæti í ríkisstjórn frúarinnar,
þótt slíkt stæði honum til boða.
Segja má af öryggi að þess-
ari spurningu hafi ekki verið
beint til leiðtogaefnisins þar
sem einhverjir hafi óttast að
hann myndi eiga í vandræðum
með að framfleyta sér yrði
hann undir í kosningunum um
leiðtogasætið, eins og gengið
er út frá.
Rishi Sunak, fyrrverandi
fjármálaráðherra, er nefnilega
talinn vera ríkasti maðurinn
sem á sæti í neðri deild breska
þingsins. Eru eignir hans tald-
ar vera um 730 milljónir punda.
Ekki var laust við að þessar
miklu eignir vefðust stundum
nokkuð fyrir Sunak á meðan
hann gegndi embætti fjármála-
ráðherra. Hann kom lokuðum
sjóðum sínum fyrir í svoköll-
uðum „Blind trusts“. Það gerir
mönnum eins og honum kleift
að njóta arðs af fjárfestingum
sínum án þess að vera upp-
lýstir persónulega um hvar fé
þeirra er ávaxtað. Er viður-
kennt að þess konar fyrir-
komulag komi í veg fyrir að
ásakanir vakni um „hagsmuna-
árekstra“.
Á hinn bóginn tryggir það þó
varla að stjórnmálamaður kom-
ist algjörlega undan öllu japli
og dylgjum, enda þarf ekki
svona mikið til, að pólitískir
andstæðingar standist slíkar
freistingar illa, eins og dæmin
sanna.
Loks glittir í lok bar-
áttunnar um leið-
togasætið í breska
Íhaldsflokknum}
Eilífðarstríð
Íhaldsflokks
Ekki er hægt að
segja að mikið
hafi rofað til í leik-
skólamálum í
Reykjavík. Nú,
þegar útlit er fyrir
að eitthvað af
skammtímahús-
næði (sem auðvitað er kallað
Ævintýraborgir) fari að verða
tilbúið, segja borgaryfirvöld að
manneklan sé fyrirstaða. Um
leið er sjónunum beint annað, nú
á til dæmis atvinnulífið að verða
sveigjanlegra, þegar borgin get-
ur ekki staðið við loforð sín.
En ófremdarástand í leik-
skólamálum er ekki náttúrulög-
mál. Morgunblaðið ræddi um
helgina við bæjarstjórann á
Akureyri, Ásthildi Sturludóttur,
sem segir stöðuna í leikskóla-
málum bæjarins góða. Þar eru
tvö börn fædd í
fyrra á biðlista og
gert ráð fyrir að
þau fái inni á allra
næstu dögum.
Þetta samsvarar 14
börnum á biðlista í
Reykjavík, sem að
auki væru öll að fá pláss.
Ásthildur segir ekki skort á
starfsfólki og að nýr leikskóli
hafi verið tekinn í notkun í
fyrrahaust þannig að ekki er
skortur á húsnæði heldur, en
hvort tveggja vantar í Reykja-
vík. Og athygli vekur að þessi
ágæti árangur næst þrátt fyrir
að fleiri barnafjölskyldur hafi
flutt til bæjarins en frá honum.
Borgarstjóri ætti ef til vill að
bregða sér í heimsókn norður í
land og kynna sér hvernig hægt
er að takast á við barnalánið.
Í höfuðstað
Norðurlands er
nóg af leikskóla-
plássum, ólíkt hin-
um höfuðstaðnum}
Vandinn er ekki náttúrulögmál
M
álefni norðurslóða skipta Ís-
land höfuðmáli en málefni
svæðisins hafa á undan-
förnum árum notið sívaxandi
athygli ríkja heimsins. Ísland
hefur gert sig gildandi í norðurslóðamál-
efnum. Þannig veitti Ísland Norðurskauts-
ráðinu forystu á árunum 2019-2021 og Hring-
borð norðurslóða (e. Arctic Circle) hefur
undir forystu fyrrverandi forseta Íslands,
herra Ólafs Ragnars Grímssonar, fest sig í
sessi sem alþjóðlegur vettvangur norður-
slóðamála með þátttöku fjölmargra ríkja. Um
liðna helgi tók ég þátt í sérstöku Grænlands-
þingi Hringborðs norðurslóða þar sem um
400 þátttakendur frá 25 löndum komu saman
til þess að ræða loftslagsvána og málefni
norðurslóða.
Alls voru um 50 málstofur á þinginu þar sem meðal
annars var fjallað um viðskipti, ferðaþjónustu, námu-
vinnslu, matvælavinnslu, vöruflutninga og framtíðarsýn
út frá loftslagsbreytingum og grænum lausnum. Í ræðu
minni lagði ég meðal annars áherslu á mikilvægi þess
að samtíminn lærði af þeim mistökum sem norrænt fólk
gerði á Grænlandi á 13.-14. öldinni þegar gengið var of
nærri viðkvæmu umhverfi með ofbeit og ofnýtingu nátt-
úruauðlinda, sem meðal annars er talið hafa valdið því á
endanum að norrænt fólk gafst upp á Grænlandsbúset-
unni.
Á norðurslóðum búa alls um fjórar milljónir manna í
átta ríkjum en um tíundi hluti þeirra eru
frumbyggjar. Flestir lifa í nokkuð miklu ná-
vígi við náttúruna líkt og við Íslendingar
þekkjum vel af eigin raun. Samfélögin hafa
að miklu leyti byggt afkomu sína á nýtingu
náttúruauðlinda, allt frá sjávarfangi og fugl-
um til jarðefnaeldsneytis og málma. Þær
umhverfisbreytingar sem eiga sér stað hafa í
för með sér viðamiklar áskoranir fyrir sam-
félög á norðurslóðum, þar sem sum samfélög
hafa minni viðnámsþrótt en önnur til þess að
takast á við þær.
Það er mikilvægt að spornað sé við nei-
kvæðum áhrifum þessara breytinga en að
sama skapi tryggt að þau tækifæri sem geta
falist í þeim verði nýtt með sjálfbærum hætti
þar sem huga þarf að umhverfis- og öryggis-
þáttum sem og félagslegum og efnahags-
legum þáttum. Sjálfbærni verður að vera meginstef í
öllum aðgerðum á norðurslóðum til að bregðast við
þeim vanda sem fylgir hlýnun jarðar og afleiðingum
loftslagsbreytinga – og þar gegnir aukin samvinna og
samstarf ríkja á norðurslóðum lykilhlutverki. Fjárfest-
ingar og viðskipti eru þar mikilvæg verkfæri til þess að
takast á við áhrif loftslagsbreytinga og þar getur Ísland
beitt sér með góðum árangri og miðlað af þekkingu
sinni og reynslu til annarra ríkja á svæðinu.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Pistill
Norðurslóðir á krossgötum
Höfundur er viðskiptaráðherra og varaformaður
Framsóknar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
Þ
egar kórónuveirufaraldur-
inn hófst gat enginn vitað
hvað í vændum var, hvern-
ig veiran myndi breiðast út,
hver dánartíðni yrði eða annað. Það
var ekki einu sinni ljóst hvernig hún
smitaðist og heilbrigðisyfirvöld sögðu
fyrst að grímur gerðu ekkert gagn,
en svo að þær væru lífsnauðsynlegar.
Talað var um hjarðónæmi, hvernig
fletja þyrfti „kúrvuna“ svo heilbrigð-
iskerfið hefði undan og það allt. Um
fæst af þessu höfðu menn mikið fyrir
sér, þó margir töluðu digurbarkalega
um að vísindin þyrftu að ráða.
Þetta þekkja menn hér á landi,
líkt og víðar. Eitt og annað kom þó
fljótlega á daginn, eins og hvað aldur
hefði mikið að segja, en þó ekki fyrr
en hræðileg mistök höfðu verið gerð í
löndum eins og Ítalíu, Bretlandi og
Bandaríkjunum, þar sem veiku fólki
var komið fyrir á elliheimilum með
skelfilegum afleiðingum.
Í kjölfarið var víðast hvar gripið
til ákaflega harðra sóttvarnaráðstaf-
ana, sem ekki reyndust allar árang-
ursríkar en kafsigldu efnahagslífið.
Rishi segir frá
Fæst af því hefur þó verið rætt
opinskátt, hvorki af stjórnvöldum né
vísindasamfélagi, en aðrar gagnrýn-
israddir máttu þola fordæmingu.
Þess vegna vakti það gríðarlega
athygli liðinn föstudag, þegar Rishi
Sunak, fyrrverandi fjármálaráðherra
Bretlands, greindi frá því í viðtali við
Fraser Nelson, ritstjóra tímaritsins
The Spectator, að sóttvarnaráðstaf-
anirnar hefðu ekki hlotið nauðsyn-
lega umræðu og yfirvegun í ríkis-
stjórninni. Í raun hefði ekki mátt
efast um þær af ótta við að veikja
tiltrú almennings á stjórnvöldum.
Sunak segir að það hafi verið
mikil mistök, beinlínis rangt, að eftir-
láta fámennri vísindanefnd á vegum
ríkisstjórnarinnar (SAGE) jafnmikil
völd og raunin var.
Hann hafi verið eini háttsetti
ráðherrann til þess að láta efasemdir
í ljós, fyrst og fremst þó um kostnað-
inn sem hlytist af allsherjarútgöngu-
banni, bæði beinan og óbeinan. Ekki
síður þó hinn félagslega kostnað af
því að loka skólum um lengri tíma og
láta af nær allri heilbrigðisþjónustu
annarri en þeirri sem sneri að far-
aldrinum og bráðaþjónustu. Þetta
hafa ýmsir staðfest.
Í viðtalinu við The Spectator
sagði Sunak að sér hefði beinlínis
verið bannað að ræða þennan her-
kostnað opinberlega en mætt með
þögn á ríkisstjórnarfundum.
Útgöngubannið var á sínum
tíma ekki síst rökstutt með skýrslu
Neils Fergusons og rannsóknarhóps
hans í Imperial College. Samkvæmt
tölfræðilíkani hans hefðu um hálf
milljón manna látist ef ekkert hefði
verið að gert en aðeins um 20.000 ef
gripið yrði til útgöngubanns. Seinna
var sýnt fram á að líkanið væri mein-
gallað, en það breytti engu, stefnan
hafði verið mörkuð og henni skyldi
fylgt.
Gagnvart almenningi var beitt
miskunnarlausum hræðsluáróðri,
sem enn hefur sín áhrif, því mikill
fjöldi vill enn ekki snúa til vinnu. Hið
opinbera veigrar sér þó enn við að
færa þann kostnað í tal þó at-
vinnulíf og hagkerfi standi tæpt
þar sem víðar.
Viðbrögð í breskri þjóð-
málaumræðu um helgina voru
mjög sterk og hún á sjálfsagt
eftir að aukast næstu daga. End-
urómur hennar er einnig far-
inn að heyrast í Banda-
ríkjunum og stöku
landi á meginlandi
Evrópu. Þar er margt
óútrætt.
Vísindamennirnir
áttu ekki að fá völdin
Rishi Sunak, fyrrverandi fjár-
málaráðherra Bretlands, var til
skamms tíma vinsælasti ráð-
herrann í ríkisstjórn Boris John-
son. Hann er ungur, vellauðugur
eftir störf á fjármálamarkaði, en
sem sonur innflytjenda sem eru
af indversku bergi brotnir hefur
hann athyglisverða sögu að
segja. Vinsældirnar dvínuðu þó
þegar harðnaði á dalnum í efna-
hagslífinu. Enn frekar þegar
hann sagði af sér, og átti þannig
þátt í að fella Boris, en bauð sig
svo fram til að verða arftaki
hans í Downingstræti.
Hann á stuðning í þing-
flokknum en flokks-
menn eru hrifnari af Liz
Truss. Hreinskilni hans
um sóttvarnaráðstaf-
anir eru innlegg í bar-
áttuna um leiðtogasæt-
ið en ósennilegt
er að hún
hrökkvi
til.
Rishi Sunak
segir af létta
BRETLAND
Rishi
Sunak
AFP/Tolga Akmen
Lundúnir Einmana vegfarandi á Regent Street meðan algert útgöngubann
stóð yfir á Bretlandi, lamaði efnahagslíf og þjóðlíf, skóla og heilbrigðiskerfi.