Morgunblaðið - 30.08.2022, Side 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 30. ÁGÚST 2022
... stærsti uppskriftarvefur landsins!
AÐALRÉTTIR
BAKSTUR
DRYKKIR
MORGUNMATUR
EFTIRRÉTTIR
SMÁRÉTTIR
HOLLT
MEÐLÆTI
VEGAN
Eins og vitað er er
Guðlaugur Þór Þórð-
arson umhverfis-
ráðherra veiðimaður.
Hann hefur jafnvel
birt mynd af sér yfir
dauðu hreindýri á net-
inu, glaðbeittur á svip
og stoltur að sjá yfir
því að hafa drepið sak-
laust og varnarlaust
dýrið.
Getur veiðimaður verið
umhverfisráðherra?
Það er hálfkaldhæðnislegt að
veiðimaður skuli vera skipaður um-
hverfisráðherra, en Bjarni Bene-
diktsson, sem að því stóð, fer vænt-
anlega ekki í sögubækurnar fyrir
að bera sérstaka virðingu fyrir
náttúru og lífríki landsins. Flestir
skilja að láð, loft og lögur, fána og
flóra mynda eina samverkandi og
órjúfanlega heild, sem öll – og þá
sérstaklega vernd hennar og við-
hald – á að vera á verk- og ábyrgð-
arsviði umhverfisráðherra. Villt dýr
auðvitað meðtalin.
Hvað með hreindýrin?
Villtar dýrategundir eru hér fáar.
Fyrir alla sem vilja viðhalda því
dýraríki sem er eru hreindýrin því
mikilvæg, enda falleg dýr og tign-
arleg og auðga náttúru og um-
hverfi. Hreindýrin skipta líka máli
fyrir ferðaþjónustuna, en víða um
heim eru hreindýrin og ímynd
þeirra nátengd jólahaldi og jóla-
gleði. Hafa því margir
ferðamenn, ekki síst
fjölskyldufólk, af því
gleði að fara austur og
leita þar hreindýra.
Er þörf á að
drepa þau?
Alls eru hreindýrin
5-6.000, en fé á fjalli
700-800.000 og hestar,
mest í útigangi, 70-
80.000. Þannig eru
minnst 800.000 grasbít-
ar í landinu og fjöldi
hreindýra því sáralítið
hlutfall. Í Svíþjóð eru 400.000 elgir,
sem eru miklu stærri og þurfta-
meiri dýr en hreindýr. Mín vegna
mætti því leyfa hreindýrum að
breiða úr sér um landið og er lík-
legt að náttúran sjálf myndi stýra
fjölda skv. umhverfi og lífs-
skilyrðum.
Eru hreindýraveiðar
mannúðlegar? Varla!
Af þeim hreindýrum sem voru
skotin sumarið 2018 voru 33 dýr
með gömul skotsár, áverka sem þau
höfðu lifað af, kannski með miklu
kvalræði. Veiðimenn og leiðsögu-
menn hafa þó skuldbundið sig til að
elta uppi særð dýr og aflífa. Hversu
mörg dýr skyldu hafa verið skotin,
meidd og limlest án þess að drepast
strax en svo dáið drottni sínum eftir
lengri eða skemmri píslargöngu?
Það er önnur spurning.
Enn verri hlið!
1. ágúst sl. máttu veiðimenn
byrja að skjóta hreinkýr, sem eru
allflestar með kálfa, en þeir fæðast
seinni hluta maí, jafnvel fram í júní,
og eru þeir yngstu rétt átta vikna
þegar farið er að drepa mæðurnar
frá þeim.
Öllum sem eitthvað vilja vita er
auðvitað ljóst að ekkert átta vikna
spendýr, hvorki hvolpar, lömb, kálf-
ar né folöld, hefur náttúrulega
burði til að standa á eigin fótum,
enda drekka hreinkálfar móður-
mjólkina minnst til fimm mánaða
aldurs. Er þetta hreinkúadráp frá
1. ágúst því misþyrming á kálf-
unum og fyrir undirrituðum ljótt
dýraníð.
Tilmæli UST um að geldar kýr
skuli mest veiddar fyrstu tvær vik-
urnar standast ekki í reynd.
Veturinn 2018-2019
fórust 600 kálfar
Skv. gögnum frá Náttúrustofu
Austurlands frá 2019 var meðaldán-
artíðni hreinkálfa þann vetur 21%;
frá 9% upp í 45% eftir svæðum.
Talan 45% er auðvitað yfirþyrm-
andi; annar hver kálfur fórst úr
hungri og vosbúð! Skv. öðrum upp-
lýsingum taldist undirrituðum til að
600 kálfar hefðu farist þennan vet-
ur, sem þó var mildur. Flestir hafa
þessir kálfar verið móðurlausir
ræflar.
Ósannindi leiðsögumanna
og Náttúrustofu Austurlands
Í blaðaviðtali sagði formaður fé-
lags leiðsögumanna hreindýraveiði-
manna, sem líka verður að teljast
talsmaður NA: „Í rauninni höfum
við ekkert í höndunum um að það
(lengdur griðatími kálfa) breyti ein-
hverju fyrir kálfana, því sú rann-
sókn er ekki til.“
Þetta sýnir auðvitað lágkúruna
sem að baki þessum veiðum býr,
rangfærslurnar, því það eru til
margvíslegar heimildir, vísinda-
greinar, sem sanna hversu erfitt
uppdráttar ungviði sem misst hefur
móður sína á. Hér eru nokkrar
slíkar:
„Kálfur sem missir móður sína
hefur minni lífslíkur að vetri þar
sem hann nýtur ekki mjólkur né
leiðsagnar hennar við beitina.“
(Sjennberg og Slagsvold“ (1968).)
„Það hefur afgerandi þýðingu
fyrir afkomumöguleika afkvæma
stórra spendýra á norðurhveli jarð-
ar og möguleika þeirra til að lifa af
hversu lengi og í hve miklum mæli
þau njóta umhyggju og umönnunar
foreldra.“ (Stearns (1992).)
„Niðurstaðan var að færri móð-
urlausir kálfar lifðu af en hinir.
(Joly (2000).)
„Kostir náins sambands móður
og afkvæmis umfram mjólkurgjöf
felast í umönnun, vernd og kennslu
móður á grunnvenjum, nýtingu
beitilands og leiðum til að lifa af og
leita sér skjóls.“ (Lent (1974).)
Fagráð um velferð dýra er skip-
að yfirdýralækni, Sigurborgu Daða-
dóttur, og fulltrúum fernra sam-
taka sem tengjast dýravelferð. Á
það að vera Matvælastofnun, Um-
hverfisstofnun og umhverfis-
ráðherra „… til ráðuneytis um
stefnumótum og einstök álitaefni er
varða málefni á sviði velferðar
dýra“ skv. lögum. Á fundi þessara
stofnana og umhverfisráðuneytisins
í janúar 2020 beindi fagráðið þeim
tilmælum til forráðamanna þeirra
að hreinkýr yrðu ekki drepnar frá
kálfum sínum svo lengi sem þær
væru mjólkandi, sem var auðvitað
málefnaleg og mannúðleg hugsun
og tillaga. Skv. henni hefði fyrst
mátt veiða hreinkýr 1. nóvember,
þegar kálfar væru fimm mánaða.
Hefði staða þeirra gagnvart vetri
og lífsbaráttunni þá auðvitað stór-
batnað.
Þessar stofnanir og þáverandi
umhverfisráðherra, Guðmundur
Ingi Guðbrandsson, gerðu hins veg-
ar ekkert með þetta. Völd veiði-
manna og hagsmunaaðila eru mikil.
Hvað gerir nýr ráðherra?
Veiðimál Guðlaugs Þórs voru
nefnd hér í upphafi. Verður spenn-
andi að sjá hvort hann fer nú aftur
austur til hreindýraveiða eða ekki
og hvað hann gerir svo með tilmæli
fagráðs um aukna vernd og velferð
fyrir burðarlitla og varnarlausa
hreinkálfa, grið þeim til handa með-
an móðir er mjólkandi. Innri maður
ráðherra kemur þá í ljós.
Skyldi umhverfisráðherra vera á leiðinni austur?
Vonandi ekki!
Eftir Ole Anton
Bieltvedt » Víða um heim eru
hreindýrin og ímynd
þeirra nátengd jólahaldi
og jólagleði. Hafa því
margir ferðamenn af því
gleði að fara austur og
leita hreindýra.
Ole Anton
Bieltvedt
Höfundur er samfélagsrýnir
og dýraverndarsinni.