Morgunblaðið - 06.09.2022, Side 19

Morgunblaðið - 06.09.2022, Side 19
✝ Erlingur Jóns- son fæddist í Móakoti á Vatns- leysuströnd 30. mars 1930. Hann lést á Hlévangi/ Hrafnistu í Reykja- nesbæ 14. ágúst 2022. Foreldrar Er- lings voru Guðrún Árnadóttir, f. 10. júní 1898, d. 4. maí 1975, og Jón Lárus Hansson, f. 1864, d. 1941. Guðrún og Jón slitu samvistum. Systkinahópur Erlings var stór. Sammæðra voru Hansína, f. 1916, d. 1989, Jón Finns, f. 1919, d. 1997, Guðný, f. 1921, d. 1991, Sigríður, f. 1923, d. 1944, Ólöf, f. 1925, d. 1946, Guðbjörg, f. 1927, d. 1940, Árni, f. 1931, d. 2020, og Rúnar, f. 1936, d. 2006. Öll eru systkinin nú látin. Samfeðra voru Sig- urður Júlíus, Valdimar, Hannes Jónas, Hansína Kristín, Ögn Guðmannía, Gunnar Jón, Pétur Stefán, Þorvarður og Guð- mundur Arinbjörn sem öll eru látin. Erlingur giftist 31. desember 1964 Svanhvíti Elsu Jóhann- esdóttur, f. 24. nóvember 1934, ur í lífi hans. Hann sagði oft að ljóðlistin væri æðsta form list- sköpunar. Hann var skáldmælt- ur og átti auðvelt með að setja saman ljóð og kvæði. Á áttunda áratugnum fór Erlingur fyrst til Noregs til að afla sér menntunar í list sinni. Hann sneri aftur til Ís- lands en fór ekki svo löngu síðar aftur til að bæta við menntun sína. Að loknu námi kenndi hann við framhaldsskóla í Ósló og síð- an við listadeild háskólans í Ósló. Hann sinnti ætíð listsköpun sinni með vinnu og að lokum starfaði hann eingöngu að listsköpun. Fjölmargir skúlptúrar Erlings eru á opinberum stöðum hér á landi, í Noregi og Danmörku, bæði inni- og útilistaverk. Flest útilistaverka hans, á einum stað, eru í Reykjanesbæ. Erlingur var útnefndur bæjarlistamaður Keflavíkur, nú Reykjanesbær, fyrstur manna árið 1991. Þau Erlingur og Svanhvít hófu byggingu húss um miðjan sjöunda áratuginn á Faxabraut 63 í Keflavík sem þau fluttu í upp úr 1970 og áttu það hús alla tíð. Erlingur og Svana fluttu að lok- um alkomin heim í árslok 2018. Síðustu tvö æviárin dvaldi hann á Hrafnistu/Hlévangi á Faxa- braut 13 í Keflavík. Útför hans fer fram frá Kefla- víkurkirkju í dag, 6. september 2022, klukkan 13. d. 21. mars 2019. Börn þeirra eru: 1) Ásgeir, f. 1. júní 1959, kona hans er María Kristín Jóns- dóttir, f. 19. mars 1963. 2) Jóhanna, f. 13. mars 1961, eig- inmaður hennar er Jón Guðmar Jóns- son, f. 2. apríl 1950, dætur þeirra eru Svanhvít Ásta, f. 6. nóvember 1996, og Guðrún Sunna, f. 18. júní 1999. Erlingur var lengst af barn- æsku sinnar í Hafnarfirði, á Hverfisgötu 41. Hann starfaði sem handavinnukennari í Kefla- vík til fjölda ára. Listin átti ætíð hug Erlings allan og hann vildi að allir gætu notið hæfileika sinna á því sviði. Tilurð Baðstof- unnar sem var listasmiðja í Keflavík var afrakstur frum- kvæðis hans á því sviði. Þar gat fólk komið og sinnt sinni list- sköpun og aflað sér þekkingar á því sviði. Hann vildi auka virð- ingu fólks fyrir handverki al- mennt. Erlingur hafði yndi af tónlist og spilaði í hljómsveitum á yngri árum. Ljóðlist var ætíð stór þátt- Höggmyndalist krefst sam- vinnu margra – meistarinn fær aðstoðarmenn og lærlinga í lið með sér. Þannig var það hjá Forn- Grikkjum, á endurreisnartíman- um og einnig á 20. öld í Konung- lega listaháskólanum í Kaup- mannahöfn hjá prófessor Utzon-Frank, þegar Sigurjón Ólafsson var þar við nám. Sigurjón vann oftast verk sín einn, en naut stundum aðstoðar ýmissa fagmanna við koparsuðu og útfærslu verka í steinsteypu. Snemma á áttunda áratug síðustu aldar leitaði Erlingur Jónsson álits Sigurjóns á tveimur andlits- myndum, sem hann hafði mótað, og upp úr því varð hann tíður gest- ur í vinnustofunni á Laugarnesi, þar sem hann fékk að fylgjast með öllu sem Sigurjón tók sér fyrir hendur; hvernig átti að halda á meitli og höggva í stein og steypa í gifs. Það þurfti lítið fyrir Erlingi að hafa, hann kom og fór fyrir- varalaust eins og fuglinn fljúg- andi, en ávallt fylgdi honum sér- stakur andblær þess manns sem lifir og hrærist í heimi myndlistar, tónlistar og bókmennta. Mér er til efs að aðrir hafi verið jafn nálægt sköpunar- og vinnuferli Sigurjóns og Erlingur var á þeim árum, enda mynduðust náin tengsl milli þeirra. Í viðtali, sem Aðalsteinn Ingólfsson tók við Erling sumarið 1988, segir Erlingur meðal ann- ars: „Ég fylgdist náið með Sigur- jóni og Septembermönnunum. Þeir voru lífakkeri fyrir mig. En sérstaklega fylgdist ég með öllu sem kom frá Sigurjóni og njósnaði um það eins og ég gat.“ Erlingur Jónsson hafði starfað í tvo áratugi sem kennari í mynd- og handmennt í ýmsum skólum í Reykjavík og á Suðurnesjum þeg- ar hann 1976 leitaði sér fram- haldsmenntunar í Noregi. Síðan var Erlingur ráðinn sem lektor í myndlist á framhalds- og háskóla- stigi við ýmsa skóla í Ósló. Í námi sínu við Telemark læ- rerhøgskole lagði Erlingur stund á portrettgerð, og sem hluti af prófverkefni sínu tók hann mik- ilvægt viðtal við Sigurjón um að gera andlitsmyndir. Þessar heim- ildir hafa ómetanlegt gildi og hafa þegar gagnast bæði innlendum og erlendum listfræðingum í rann- sóknum á verkum Sigurjóns. Þrátt fyrir mikið vinnuálag hafði Erlingur alltaf tíma fyrir ýmis verkefni sem sneri að list Sigurjóns. Hann studdi heils hug- ar við rekstur Listasafns Sigur- jóns, meðal annars með því að gefa vinnu sína við steypugerð á litlum gifsstyttum, sem urðu vin- sæl gjafavara í safninu. Það er einnig Erlingi að þakka að nokkur öndvegisverk eftir Sigurjón hafa verið útfærð sem stækkun eða eft- irgerð í varanlegt efni. Í Lista- safni Sigurjóns eru verkin: Skrúf- an, endurgerð á steinsteyptri súlu í sýrufrítt stál, og skúlptúrinn Sköpun, sem hann hjó í marmara og var gjöf frá Ó. Johnson & Kaaber til safnsins við opnun þess 1988. Önnur verk sem blasa við al- menningi eru: Blómgun hjá Menntaskólanum við Sund, Ég bið að heilsa, í Seðlabanka Ís- lands, Leifsstöð og sendiráði Ís- lands í Kaupmannahöfn, Gríma við Borgarleikhúsið í Reykjavík, Þrenning við Garðaskóla í Garða- bæ og Lífslöngun reist við Reykjalund 1993. Við aðstandendur Sigurjóns kveðjum kæran vin og minnumst elskusemi hans og óeigingirni með djúpu þakklæti. Birgitta Spur. Nú þegar Erlingur Jónsson, fjöllistamaður úr Keflavík og vin- ur minn til margra ára, er genginn til feðra sinna, háaldraður og saddur lífdaga, er það ekki sorgin sem knýr dyra, heldur einskær fögnuður. Samvistir við Erling, stopular en eftirminnilegar, voru svo mikil uppspretta hamingju, lífsgleði og skáldlegrar upphafn- ingar, svo ekki sé minnst á skemmtilega sérvisku hans, að það er ekki nokkur leið að minnast hans öðru vísi en með bros á vör. Í honum bjuggu margir menn, og hver og einn þeirra markverður: myndmenntakennari, hagleiks- maður, myndhöggvari, ljóðaunn- andi og einhverjir fleiri. Þessar persónur komu saman í manngerð sem minnti um margt á Ólaf Kára- son Ljósvíking, hugsjónamann sem lagði allt í sölurnar til að öðl- ast hlutdeild í hinni einu, sönnu fegurð. Ekki að furða þótt Erling- ur dásamaði skáldverk Halldórs Laxness umfram öll önnur. Var raunar frægur fyrir að fara með langa texta eftir Laxness utan- bókar. Stundum mátti á Erlingi skilja að hann hefði flust til Noregs forð- um daga þar sem Íslendingar hefðu ekki kunnað að meta hæfi- leika hans. En þetta var yfirleitt sagt án beiskju og á endanum féllst hann á að þessir búferla- flutningar hefðu verið honum heillaspor. Um það eru ýmsar heimildir, m.a. vitnisburður þekktra norskra listamanna sem nutu tæknilegrar aðstoðar hans, og tugur útilistaverka eftir hann við skóla og aðrar opinberar stofn- anir í nágrenni Óslóar, þ.á m. við höfuðstöðvar norska sjóhersins. Í dag er fjölda útiskúlptúra eftir hann einnig að finna víðsvegar í heimabyggð hans, Keflavík. Mér er eftirminnilegur dagur sem við Erlingur eyddum saman í Ósló á níunda áratugnum. Þar skar hann sig strax úr mann- mergðinni á flugvellinum í Forn- ebu fyrir sitt mikla og sjálfstæða hár. Umsvifalaust var ég drifinn upp í dáldið lúinn smábíl hans og síðan hófst æsileg ferð um borgina þar sem skoðuð voru útilistaverk eftir hina og þessa, æsileg vegna þess að leiðsögumanninum var svo mikið niðri fyrir að hann sást ekki fyrir í akstrinum. Ef mikið lá við var numið staðar á miðri ak- rein, á ská uppi á grasflöt, gang- stétt eða á móti einstefnu, við lít- inn fögnuð annarra ökumanna, meðan Erlingur tíundaði kosti og galla á nálægum listaverkum. Á einum stað var svo gerður stans til að heilsa upp Nils Aaas, einn helsta myndhöggvara Norð- manna, og var fallegt að horfa upp einlæg skoðanaskipti þessara gömlu vina. Um kvöldið var mér boðið til matar heima hjá Erlingi í Stabek og var byrjað á að fara í kjörbúð og kaupa heil ósköp af mat af öllu tagi. Maturinn var borinn í hús og að því loknu féllust gestgjafanum skyndilega hendur. Það kom í ljós að hann kunni ekki að búa til mat. Á endanum eldaði ég spaghetti fyrir okkur báða. Seinna um kvöldið leit kona hans inn sem snöggvast, íklædd hvítum og bró- deruðum Elvis-samfestingi, og fór vel á með okkur. Ég kem til með að sakna stefnumótanna við Erling og votta aðstandendum hans samúð mína. Aðalsteinn Ingólfsson. Kveðja frá Reykjanesbæ Erlingur Jónsson var fæddur 30. mars 1930 í Móakoti á Vatns- leysuströnd. Erlingur nam mynd- list víða og var um skeið m.a. nem- andi og aðstoðarmaður myndhöggvarans Sigurjóns Ólafssonar. Hann stundaði síðar myndlistarnám í Noregi, nam m.a. við Kennaraháskólann í Telemark og Kennaraháskólann í Notodden. Erlingur var fyrsti listamaður- inn sem fékk heiðursnafnbótina Listamaður Keflavíkur árið 1991. Af því tilefni gerði hann listaverk- ið „Hvorki fugl né fiskur“ sem stendur í skrúðgarði Reykjanes- bæjar. Á stöpul þess hafa síðan nöfn þeirra sem fetað hafa í fót- spor Erlings sem bæjarlistamenn verið rituð. Það má með sanni segja að Er- lingur hafi sett mark sitt á Reykjanesbæ en fjölda útilista- verka eftir hann er að finna víðs vegar um bæinn. Um árabil hafa sérstök Erlingskvöld verið haldin árlega í Bókasafni Reykjanesbæj- ar þar sem framlags Erlings til menningarlífs bæjarins er minnst. Auk þess má sjá höggmyndir hans víða á Íslandi og í Noregi. Erlingur kenndi um árabil handmennt og myndlist við Gagn- fræðaskóla Keflavíkur og var frumkvöðull að stofnun „Baðstof- unnar“ sem reyndist mikilvægur þáttur í menningar- og myndlist- arlífi Keflavíkur og síðar Reykja- nesbæjar. Erlingur hafði mikil áhrif á marga nemendur og samtíma- menn sína og á kveðjustund eru honum þökkuð vel unnin störf og framlag sitt til eflingar menning- arlífs í þágu samfélagsins. Fjöl- skyldu og vinum færum við inni- legar samúðarkveðjur. Kjartan Már Kjartansson, bæjarstjóri. Fyrir nokkrum árum sagði ung kona mér kunnug frá nýverið upp- lífgandi reynslu. Hún hafði lent í seinkun á flugvél og þurft að drepa tímann á flugvelli. Skyndi- lega ávarpaði hana gamall maður sem beið við hlið hennar á bekk og vildi vita hversvegna hún gengi í götóttum og tættum gallabuxum sem þá voru í tísku. Hver væri hugsunin á bak við slíkt. Konan varð hvumsa. En ekkert var að óttast. Því: – fyrr en varði – sagði hún mér, vorum við farin að tala um allt annað, listdans og bók- menntir, tónlist og höggmyndir, Einar Benediktsson og van Gogh og ég veit ekki hvað… Nokkurn veginn allt annað en götóttar gallabuxur. – Mig grunaði strax hver þessi maður hefði verið og þegar hún lýsti honum, hávöxn- um, grönnum, með mikið hár á höfði í allar áttir, vissi ég strax að þarna hafði hún rætt við Erling Jónsson myndhöggvara. En þeg- ar ég svo hitti þennan frænda minn ekki löngu síðar og spurði hann út í þetta samtal hans við ókunnuga stúlku, mundi hann ekkert eftir því. Því það var eins og fyrir honum væri ekkert til sem héti dauður tími, hvorki á flugvelli né annars staðar. – Kannski lagði hann þess vegna stund á höggmyndalistina þar sem tíminn, fortíð og framtíð, virðist á öðru plani sem erfitt er að henda reiður á. Þar sem afsteypur úr öskunni í Pompeii segja manni af harmleik sem virðist hafa gerst í gær. – Erlingur var ætíð maður allra lista. Hann gerði höggmynd af ketti spilandi á fiðlu. Aðra af hrokafullum spígsporandi fiski með staf sem hann útskýrði fyrir mér að stæði fyrir Jóhann Boge- sen úr Sölku Völku út frá lýsingu í þeirri skáldsögu. Hver stytta hans átti sér forsögu og útskýringu, sérhver furðuleg höggmynd eitt- hvað að baki. – Ég heyrði fyrst af frænda mínum í Keflavík þegar mér var sagt að hann hefði smíðað fiðlur úr vindlakössum. Það fannst mér með ólíkindum að væri hægt og til hvers líka. En löngu síðar tjáði hann mér að viðurinn í þessum kössum hefði á einhvern hátt get- að endurvarpað því sem fiðlan þurfti að tjá. Fátæktin bjó til hug- myndaauðlegð. – Erlingur lék á fiðlu, hafði mikla ást á bókmennt- um, en höggmyndalistin varð hans ævistarf. Hann reyndi stundum að útskýra fyrir mér hvernig efni- viðurinn gips, marmari, brons, o.s.frv. sem ég þori ekki að nefna, samsvaraði sér í þeirri list á sama hátt og fingrum hans og hljóðfæri bregðast við þeim sem á þau kunna. Auðvitað gat hann ekki deilt þeirri reynslu að gagni fyrir mig sem skorti þessa næmni. En hann reyndi og ég verð honum ætíð þakklátur fyrir að hafa stytt mér stundir í biðinni eftir því að flugvélin loksins komi og flytji mig á sama stað og hann er nú kominn á. Viðar Víkingsson. Erlingur Jónssoning hennar mun lifa áfram í hjörtum okkar. Innilegar samúð- arkveðjur til fjölskyldu hennar. Kærar kveðjur, Ingibjörg. Þegar ég var tólf ára gömul eignaðist ég fyrsta bræðrabarnið mitt, lítinn ljóshærðan hnokka sem ég dáði frá fyrsta degi. Þetta var hann Kristján Vagnsson, allt- af kallaður Kiddi. Þar sem mikill samgangur var á milli okkar systkinanna fylgdist ég vel með uppvexti Kidda og bræðra hans. Svo kom að því að þeir eignuðust kærustur, giftu sig og stofnuðu sjálfir heimili. Þannig kynntumst við Olli henni Hólmfríði Ingv- arsdóttur sem eftir það var alltaf kölluð „Fríða hans Kidda“. Þau eignuðust fjögur mann- vænleg börn og tíu yndisleg barnabörn. Fríða og Kiddi voru ákaflega samrýnd og helguðu sig börnum sínum og barnabörnum sem þau voru ákaflega stolt af. Fríða var sterk, trölltrygg, hreinskiptin og traustur vinur með einstaklega hlýja nærveru. Styrkleiki hennar kom ekki síst í ljós þegar Kiddi veiktist og lést fyrir sjö árum. Fríða og Kiddi bjuggu lengst af á Akureyri og reyndum við alltaf að koma við hjá þeim þegar við vorum í Eyjafirðinum og eins komu þau oft við hjá okkur þegar þau voru á ferðinni hér syðra. Eftir að Kiddi lést hélt Fríða uppteknum hætti að heimsækja okkur. Það voru góðar stundir. Þess á milli hringdum við hvor í aðra, skiptumst á fréttum um fólkið okkar og ræddum um dag- inn og veginn. Það er væn og vönduð kona sem við horfum á eftir, eftir skamma baráttu við banvænan sjúkdóm. Við þökkum þér elsku Fríða fyrir tryggðina, vináttuna og all- ar okkar góðu stundir saman. Elsku fjölskylda, við Olli send- um ykkur innilegar samúðar- kveðjur og megi minningin um yndislega konu ylja ykkur um ókomin ár. Geirþrúður K. Kristjánsdóttir. Í dag kveð ég góða æskuvin- konu mína, Hólmfríði Ingv- arsdóttur, og langar að minnast hennar með nokkrum orðum. Hólmfríður var einstaklega trygglynd við höfum haldið okk- ar góða sambandi alveg frá því við vorum litlar stelpur heima í Eyjum og þar til hún kvaddi þetta líf eftir stutt en erfið veik- indi. Margs er að minnast frá æsku- árum í Eyjum, ég man að Hólm- fríður var sérstaklega dugleg og stóð sig vel í öllu sem hún gerði, ekki hvað síst í íþróttum. Hún setti Eyjamet í 200 m hlaupi 1964 og í 400 m hlaupi 1965 og spjót- kasti 1967. Einnig var hún hörku- góð í handbolta en við spiluðum saman með Íþróttafélaginu Þór. Hólmfríður flutti ung frá Vest- mannaeyjum og menntaði sig sem sjúkraliði og starfaði við það mest af starfsævi sinni, það hefur eflaust átt vel við hana að hjúkra og hjálpa öðrum, þannig var hennar hjartalag. Hún hafði sterka réttlætiskennd og gat ver- ið ákveðin og sagði alltaf sína meiningu um menn og málefni umbúðalaust, hún var ekkert að skafa af hlutunum ef henni fannst eitthvað ósanngjarnt eða rangt. Eitt atvik er mér minnisstætt er ég var nýkominn til Reykja- víkur vegna eldgossins í Eyjum 1973. Þá kom Hólmfríður til mín í heimsókn svo flott og fín, hún var þá á leið að hitta Kristján Vagns- son, hann Kidda sinn. Þarna var líklega byrjunin á þeirra góða hjónabandi. Hólmfríður kom oft í heim- sókn til okkar þegar hún átti leið til Reykjavíkur og síðast í sumar, ekki grunaði okkur Simma þá að það væri í síðasta sinn sem hún heimsótti okkur. Við höfum einn- ig verið gegnum árin í góðu síma- sambandi og á ég eftir að sakna þess að fá símtal frá Akureyri, þar sem við Hólmfríður höfðum alltaf nóg um að tala. Við hjónin eigum margar og góðar minningar með þeim hjón- um Hólmfríði og Kidda. Oft hér áður fyrr gistum við hjá þeim hjónum á heimili þeirra á Akur- eyri og fórum með þeim í bílferð- ir um Norðurlandið sem þau þekktu bæði svo vel. Það voru alltaf skemmtilegar samveru- stundir sem við áttum þegar við hittumst og alltaf veislumatur hjá Hólmfríði því hún var góður kokkur. Ég kveð þig , hugann heillar minning blíð hjartans þakkir fyrir liðna tíð lifðu sæl á ljóssins friðarströnd, leiði sjálfur Drottinn þig um hönd. (Guðrún Jóhannsdóttir) Ég kveð þig kæra vinkona, minning þín lifir. Álfheiður Svana, Rannveig, Vagn, Inga Jóna og fjölskyldur, innilegar samúðarkveðjur. Kolbrún Ósk Óskarsdóttir. Elsku Hólmfríður. Þú varst kletturinn á Akureyri. Við Halli urðum þeirrar gæfu aðnjótandi að kynnast þér og Kristjáni heitnum þegar Jobbi, yngri bróðir Halla, og Álfheiður fóru að stinga saman nefjum. Þið voruð einstaklega hlý og samhent hjón og þið tókuð okkur strax undir vænginn með vináttu og væntumþykju sem aldrei bar skugga á. Strákarnir okkar, þegar þeir fæddust, áttu vísan opinn faðm hjá ykkur líka og síðar ótal mat- arboð og spjall yfir kaffibolla. Kristján féll frá alltof fljótt en þú hélst áfram að vera klettur- inn. Það eru margar góðar minn- ingar sem hægt er að ylja sér við, heimsóknir, bíltúrar, ótal samtöl, ísferðir, berjamósferðir og þú mundir eftir öllum afmælum og hringdir með heillaóskir. Við erum innilega þakklát að hafa fengið að kynnast og njóta vináttu þinnar. Elsku Álfheiður, Rannveig, Vaggi, Inga Jóna og fjölskyldur, við vottum ykkur einlæga samúð okkar. Harpa, Haraldur, Orri og Aron. Hólmfríður tók á móti mér á flugvellinum á Akureyri árið 1997 þegar ég flutti ein norður í nám. Hún hafði fengið þetta verkefni frá frú Álfheiði, að sækja ungling á flugvöllinn og fylgja honum á heimavistina í MA. Ég þekkti hana ekki mikið á þeim tíma og hélt því að þetta yrði jafnvel eitthvað vandræða- legt. En ég hefði ekki viljað hafa neinn annan með mér í þessu verkefni. Faðmurinn var svo hlýr og traustur. Hólmfríður var nefnilega þannig kona. Hún var með þetta sterka móðurlega yf- irbragð, hlý en passlega ákveðin og staðföst. Veit að hún tók líka svona fallega á móti móður minni og systrum þegar þær fluttu norður nokkrum árum seinna. Þetta gerði hún svo áreynslu- laust, umvafði fólkið sitt og fólkið þeirra líka. Hún var einstaklega ljúf, skemmtileg og með góða nærveru. Það var gott að hafa hana með sér í liði. Hún var stolt af fólkinu sínu og þeirra missir er mikill. Ég mun sakna þess að hitta hana þegar við komum norður. Þitt starf var farsælt, hönd þín hlý og hógvær göfgi svipnum í. Þitt orð var heilt, þitt hjarta milt og hugardjúpið bjart og stillt. (Jóhannes úr Kötlum) Elsku Álfheiður, Vaggi, Rann- veig, Inga Jóna og fjölskyldur, innilegar samúðarkveðjur. Dóra Gunnarsdóttir. MINNINGAR 19 MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 6. SEPTEMBER 2022

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.