Morgunblaðið - 15.09.2022, Blaðsíða 16

16 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 15. SEPTEMBER 2022
LC02
Leður
Verð frá 339.000,-
CASA býður upp á vaxtalausar raðgreiðslur (Visa / Euro) í allt að 6 mánuði.
HÆGINDASTÓLL
Skeifunni 8 | Sími 588 0640 | casa.is
VIÐTAL
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
„Sagan endar á sólarlagi. Ég mun
ekki stofna fleiri flokka og ekki fara
í meiri baráttu til réttlætis fyrir þá
sem ég tel að þurfi stuðning,“ segir
Halldór Gunnarsson, fyrrverandi
sóknarprestur í Holti undir Eyja-
fjöllum, um tildrög bókarinnar
Handrit – baráttusaga fullhugans,
séra Halldórs í Holti. Hann skrifar
sögu sína sjálfur og gefur út.
Halldór segist hafa hugsað sér að
segja sögu Holts og allra prestanna
þar og þar yrði ofurlítill kafli um
hann sjálfan. „Ég sá að mjög merkir
klerkar hafa verið þar á undan mér,
hver á sínu sviði. Mér fannst sú saga
ósögð,“ segir Halldór. Hann leitaði
til Óskars Guðmundssonar, sagn-
fræðings og rithöfundar í Reyk-
holti, um að skrifa sögu Holts. Hef-
ur hann unnið að verkinu um tíma
og er reiknað með að sagan komi út
undir lok næsta árs.
„Þegar ég spurði Óskar hvort
hann þyrfti ekki að taka mig tali út
af vinnunni sagðist hann myndu
gúgla mig. Ég svaraði engu en þeg-
ar ég kom heim og fór að gúgla sá
ég að fyrst og fremst kom upp efni
um mína baráttu og að oftast hefði
ég tapað orrustunum. Þegar ég
íhugaði málin betur fannst mér þó
að ég hefði unnið stríðið,“ segir
Halldór og getur þess að stundum
hafi hans málstaður orðið ofan á
löngu seinna.
„Í ljósi þessa gat ég ekki annað
en sest niður og skrifað sögu mína
með hraði, fyrst sem handrit. Það
merkir að hægt sé að taka þá sögu
upp og breyta henni eftir minn dag
því henni fylgja 150 fylgiskjöl sem
ég mun afhenda Þjóðskjalasafni Ís-
lands eða Skógasafni í lok janúar á
næsta ári. Ég viðurkenni að ekki
var auðvelt að skrifa söguna sjálfur
þannig að ég fór að ráðum róm-
verska stjórnmálamannsins Cícerós
og skrifaði söguna í þriðju per-
sónu,“ segir Halldór.
Stoltur af köllun til preststarfa
Halldór var ungur kallaður til
þjónustu í Holtsprestakalli undir
Eyjafjöllum og þar varð ævistarf
hans. Þangað fór hann með konu
sinni Margréti Jónsdóttur Kjerúlf
og elsta barni og hin börnin fæddust
í Holti og ólust þar upp. Halldór
kveðst stoltur af því að hafa verið
kallaður til að verða prestur og fá að
njóta handleiðslu og verða aftur og
aftur bænheyrður í lífi sínu. Viður-
kennir að það hafi ekki verið auðvelt
að hafa sem prestur í þjónustu af-
skipti af ýmsum málum og vilja
leggja allt gott til og takast síðar á
við óréttlætið í þjóðfélaginu.
Titill bókarinnar vísar einmitt til
baráttu höfundar í landbúnaðarkerf-
inu, kirkjunni og stjórnmálunum.
Helsti vettvangur hans, fyrir utan
ræðustól á fundum, var Morgun-
blaðið en í það hefur hann skrifað
fjölda greina um þessi mál.
– Þetta hefur verið mikil barátta
en hverju telur þú þig hafa komið til
leiðar með henni?
„Fyrst þú spyrð þannig þá held ég
að þátttaka mín í baráttu í landbún-
aðarkerfinu, kirkjumálum og stjórn-
málum sé að gleymast. Ég er með
frumgögn sem yngra fólk þekkir
ekki til og enginn hefur haft áhuga á
að grennslast fyrir um þessa bar-
áttu,“ segir Halldór og tekur dæmi.
Hann segist hafa barist fyrir því
með rökum að stuðningur við bænd-
ur væri á þeim forsendum að neyt-
endur fengju afurðirnar á lægra
verði. Það hafi algerlega mistekist
vegna þess að greiðslur miðist ekki
við að bændur verði frjálsir að því að
vinna á sinni jörð, eins og þeir sjálfir
kjósi. Greiðslurnar eigi að hans mati
að ganga til að viðhalda jörð og
tryggja grundvöll fjölskyldunnar.
Síðan geti bændur stundað þá fram-
leiðslu sem þeir sjálfir kjósi, á eigin
ábyrgð, og njóti þess sem þeir geri
vel. Niðurgreiðslur búvara myndu
þá aðeins renna til stærstu búanna
til að tryggja lægra afurðaverð til
neytenda og að ekki yrði framleitt
meira en innanlandsmarkaður þyrfti
með.
Halldór tekur fram að hann hefði
aldrei farið í baráttu sína í röðum
hrossabænda og í landbúnaðarkerf-
inu nema vegna þess að ráðuneytið
reyndi að hindra allan útflutning
kynbótahrossa með álagningu hás
stofnverndarsjóðsgjalds sem bænd-
ur þurftu að greiða áður en þeir
fengu greitt fyrir hrossin. Þar hafi
honum runnið blóðið til skyldunnar
að hjálpa föður sínum, Gunnari
Bjarnasyni, í baráttunni en hann
hafði aflað markaða fyrir íslenska
hestinn erlendis.
Breytingar í kirkjunni
Halldór varð snemma virkur í
kirkjumálum í sínu héraði og var
kosinn á kirkjuþing. Hann lagði sig
strax fram við að stuðla að breyttum
starfsháttum í þjóðkirkjunni og fékk
áhrif í því efni með því að vera skip-
aður í starfsháttanefnd árið 1974.
Störf nefndarinnar mörkuðu tíma-
mót í vinnu við breytingar í kirkj-
unni. Síðar tók hann þátt í samn-
ingum við ríkið um stöðu kirkjujarða
og prestssetra.
„Það tóku við mörg erfið ár. Mér
fannst að við ættum að virkja leik-
menn til að taka ábyrgð á fjármálum
kirkjunnar en þau voru í höndum
biskups. Öll þessi mál kostuðu átök
sem ég virtist tapa. Staðan í dag er
hins vegar sú að nýtt kirkjuþing er
að takast á við fjármál kirkjunnar og
taka þau úr höndum biskups,“ segir
Halldór.
Stofnaði tvo flokka
Halldór var lengi starfandi í Sjálf-
stæðisflokknum en tók síðar þátt í
stofnun Flokks heimilanna og
Flokks fólksins og átti síðan stutta
viðkomu í Miðflokknum áður en
hann hætt afskiptum af stjórn-
málum, að eigin sögn.
Hann segir að vegna þess að hann
var kallaður með sérstökum hætti til
starfa fyrir fólkið í Holtsprestakalli
á sínum tíma hafi hann ekki getað
hugsað sér að hafa afskipti af stjórn-
málum. „Þegar átök urðu í Sjálf-
stæðisflokknum um Gunnar Thor-
oddsen fannst mér að ég yrði að
stíga fram og í framhaldi af því fór
ég að taka þátt í störfum flokksins
með ýmsum hætti. Var formaður
fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í
Rangárvallasýslu og sat um tíma í
miðstjórn.
Þegar hrunið varð og Sjálfstæðis-
flokkurinn brást var útilokað annað
en að standa að myndun stjórnmála-
flokks um þau mál, fyrst Flokks
heimilanna og síðan Flokks fólksins.
Því lauk með því að ég virtist ekki ná
árangri. Ég er þó að sjá einhver mál
færast til betri vegar. Til dæmis er
að vaxa skilningur á því að ekki er
hægt að taka lífeyrissjóðsinneign
sem fólk hefur lagt til hliðar til eldri
áranna og nota í þágu ríkisins.“
Í framhaldi af stjórnmálastússinu
vildi Halldór gjarnan hjálpa eldri
borgurum í sinni baráttu og lagði til
ákveðnar breytingar á vettvangi
Samtaka eldri borgara. Hann hlaut
hins vegar ekki brautargengi þegar
hann bauð sig fram til forystu. „Lík-
lega var það álit á mér í þeirra hópi
það sama og hjá bændum og stjórn-
málamönnum, að ég væri of ungur
og örgeðja,“ segir Halldór.
Gáfu ekki hlut sinn
– Hvað er það í þér sem veldur því
að þú ert alltaf til í slaginn?
„Ég er kominn út af sérstökum
ættum. Í móðurætt er ég kominn út
af prestum og biskupum og tel mig
hafa verið góður fulltrúi þeirra. Hin
ættin er athafnamanna. Annars veg-
ar úr Húnavatnssýslu, frá Kristjáni
ríka í Stóradal. Hann gaf aldrei sinn
hlut, ekki frekar en forfeður hans
nokkrir, hvorki á móti prestum, pró-
föstum né hirðstjórum. Sonur hans
var Benedikt prestur og prófastur á
Grenjaðarstað hvers kona var Reg-
ína Magðalena Sívertsen, komin út
af Bjarna riddara í Hafnarfirði sem
var fátækur en giftist ríkri ekkju og
varð forystumaður í sjávarútvegi.
Þegar nær mér dregur nefni ég
einnig afa minn, Bjarna Benedikts-
son, útgerðarmann á Húsavík, en
hann var forystumaður þar og lét
ekki hlut sinn fyrir Jónasi frá Hriflu.
Síðan nefni ég föður minn, Gunnar
Bjarnason, sem var landsþekktur
fyrir að berjast fyrir sínum hug-
sjónum.“
Kynning í dag
Halldór Gunnarsson kynnir bók
sína fyrir ættingjum, vinum og sér-
legum áhugamönnum í safnaðar-
heimili Grensáskirkju á morgun,
föstudag, klukkan 15. Eftir það
verður hún til sölu í bókabúðum.
Oft sagður of ungur og örgeðja
- Séra Halldór Gunnarsson sem kenndur er við Holt undir Eyjafjöllum gefur úr baráttusögu sína
- Sigldi á móti straumnum í umræðum um breytingar í landbúnaðarkerfinu, kirkjunni og stjórnmálum
Morgunblaðið/Eggert
Brosmildur Halldór Gunnarsson segist sestur í helgan stein og hættur að beita sér í þjóðmálum.