Morgunblaðið - 24.12.2022, Page 10

FRÉTTIR
Innlent10
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 24. DESEMBER 2022
það hafa á gengisþróun, ekki síst
ef viðskiptahalli eykst?
„Það grefur þá undan genginu
en það hefur látið undan síga.
Það skýrist að hluta af því að þótt
Seðlabankinn hafi hækkað vexti
hefur vaxtaálag á íslenska banka
erlendis hækkað mikið og jafnað út
vaxtahækkanir hér heima. Þannig
að fyrirtæki sem hafa skuldað í
erlendri mynd geta jafnvel sparað
sér peninga með því að skulda
heldur í krónum.“
Aðlögun fram undan
– Höfum við sem þjóð efni á að
hækka laun svo mikið miðað við
óbreytt gengi krónu?
„Það mun verða einhvers konar
aðlögun en þá sviðsmynd er
heldur ekki hægt að útiloka að
framleiðsla á tímaeiningu aukist
mikið. Þá meðal annars vegna þess
að ef atvinnuleysi eykst hefur það
tilhneigingu til að valda fækkun
starfsfólks með lága framleiðni,“
segir Yngvi.
– Hafa, að þínu mati, líkur aukist
á að verðbólgan verði þrálátari en
vonast var til fram til ársins 2024?
„Það er erfitt að spá um hvað
það tekur langan tíma að ná verð-
bólgu niður í markmið. Það er ekki
hægt að útiloka að verðbólga hafi
ekki náð hámarki, en ég tel meiri
líkur á að hún muni fara minnk-
andi. Hún gæti þó orðið vel yfir
markmiði í lengri tíma en áður var
gert ráð fyrir.“
Í þessu samhengi má einnig
nefna að erlendir seðlabankar,
s.s. sá bandaríski og sá evrópski,
eru ákveðnir í því að ná verðbólgu
niður í markmið. Evrópski seðla-
bankinn hefur sagt með berum
orðum að frekari vaxtahækkanir
séu nauðsynlegar til að vinna bug
á verðbólgu.
Á fréttamannafundi bank-
ans 15. desember síðastliðinn
sagði Christine Lagarde seðla-
bankastjóri að þörf væri á
talsverðum vaxtahækkunum
fram undan og að þær yrðu í 50
punkta jöfnum skrefum. Þá myndi
bankinn hefja sölu á skuldabréf-
um snemma í mars nk. Þá sagði
Lagarde að væntingar markaðað-
ila um vaxtaþróun endurspegluðu
ekki það sem þyrfti til að ná verð-
bólgu niður í 2% verðbólgumark-
miðið innan ásættanlegs tíma.
Hækkunarlotan ekki afstaðin
Jerome Powell seðlabankastjóri
Bandaríkjanna sagði í tilefni af
vaxtaákvörðun bankans 14. desem-
ber að ekki væri tímabært að fara
að velta fyrir sér vaxtalækkunum,
fulltrúaráðsmeðlimir spáðu 4,6%
verðbólgu eftir eitt ár samanborið
við 2% markmið. Ferli vaxtahækk-
ana væri ekki lokið. Þeir spáðu
5,1% stýrivöxtum að ári liðnu en
núverandi vaxtastig er 4,25%-
4,75%. Hraði vaxtahækkana væri
hins vegar ekki lengur aðalmálið
heldur hver stefnan gæti verið.“
Loks segir Yngvi aðspurður að
ef endi verði bundinn á stríð-
ið í Úkraínu kunni alþjóðlegar
efnahagshorfur að glæðast og þá
breytist efnahagshorfur á Íslandi
sömuleiðis til batnaðar.
Niðurstaða kjarasamninga gæti að
óbreyttu kallað á hærri vexti til að
ná niður verðbólgu.
Þetta er mat Yngva Harðarsonar,
hagfræðings og framkvæmdastjóra
Analytica.
Verðbólgu-
markmið Seðla-
bankans er sem
kunnugt er 2,5%
en verðbólga er
nú 9,6% þegar
litið er til sl.
12 mánaða og
meginvextir 6%.
Í síðustu
Peningamálum
Seðlabankans, sem birt voru í
nóvember, er gert ráð fyrir 6%
launahækkunum í grunnspá bank-
ans. Óvissa sé um verðbólguhorfur
og geti þær talist of bjartsýnar „ef
t.d. launahækkanir í kjarasamn-
ingum reynast á endanum meiri
en grunnspáin gerir ráð fyrir“.
Umfram forsendur bankans
„Samkvæmt síðustu Peninga-
málum var ein forsendan að baki
verðbólguspá bankans að samið
yrði um 6% launahækkanir næstu
þrjú ár,“ segir Yngvi.
„Nú virðist hafa verið samið
um meiri hækkanir, að minnsta
kosti til skemmri tíma litið. Ég er
ekki búinn að greina hvað kjara-
samningarnir fela í sér miklar
launahækkanir en mér sýnast
þær töluvert umfram forsendur
Seðlabankans. Rætt er um að þær
samsvari 11% launahækkun á 15
mánaða tímabili og deilt niður á
árshlutföll er það um 9% hækkun á
ári, sem er þá 50% umfram þá 6%
launahækkun sem gert er ráð fyrir
í forsendum og grunnspá Seðla-
bankans.“
– Hvað þýðir það fyrir vaxta-
horfur?
„Að öðru óbreyttu, þ.m.t. að fast-
eignamarkaður kólni ekki [og vinni
þannig gegn verðbólgu], ætti þetta
að þýða að það þurfi hærri vexti til
þess að ná verðbólgumarkmiðinu.“
– Þannig að niðurstaða kjara-
samninga þrýstir fremur á vaxta-
hækkanir en lækkanir?
„Já, en á móti kemur að óvissa
um verðbólguhorfur hefur minnk-
að, miðað við þá kjarasamninga
sem hafa verið samþykktir, en það
er svo sem ekki búið að bíta úr nál-
inni með yfirstandandi kjarasamn-
ingalotu.“
Grefur undan genginu
– Nú virðist hafa verið samið um
meiri hækkun en kannski einhverj-
ir voru að vona. Hvaða áhrif mun
lUmsamdar launahækkanirmunuþrýsta á vaxtahækkanir, aðmati hagfræðings hjáAnalytica
lJafnframt sé útlit fyrir ennmeiri vaxtahækkanir beggja vegnaAtlantshafsins á komandi ári
Þrýsta ámeiri vaxtahækkanir
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Morgunblaðið/Ómar
Aðlögun Seðlabankinn hefur hækkað vexti mikið á þessu ári.
Yngvi
Harðarson