Morgunblaðið - 24.12.2022, Blaðsíða 29

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 24. DESEMBER 2022
UMRÆÐAN 29
Hann gerði sér í raun ekki miklar
vonir um að finna líkið, ekki eftir
allan þennan tíma, en það var
einhver drifkraftur sem fékk
hann til þess að reyna. Aldrei
gefast upp. Það hafði faðir hans
stundum sagt. Það rifjaðist upp
núna.
Og hvað ef ætlunarverkið
tækist? Það var auðvitað ekkert
hægt að gera lengur. Langt, langt
um liðið. Hversu langt, í árum
talið, vissi hann ekki lengur upp
á hár, en það skipti svo sem ekki
öllu máli.
Hann lygndi aftur augunum,
reyndi að ná áttum, opnaði þau
svo aftur og leyfði haustlitunum
að síast inn aftur, einum eftir
annan, heyrði landslagið hrópa á
hann: Ekkert skiptir neinu máli
lengur.
Hann vissi, jafnvel þegar allt
annað var hulið þoku, að hann
átti engan að. Þau fáu sem höfðu
verið honum nákomin voru öll
farin, og það var að vissu leyti
ágæt tilfinning. Á einhvern
undarlegan hátt var hann þá
frjáls.
Það kom fyrir að hann fékk
gesti sem hann kannaðist við,
vöktu með honum einhverjar
óljósar minningar. Slíkt braut
upp daginn, vissulega, en það var
á hinn bóginn lýjandi að reyna að
teygja sig þangað sem ekkert var
að finna.
Og stundum kom ókunnugt fólk
í heimsókn. Hann lét það yfir sig
ganga. Brosti bara, átti ekkert
ósagt við ókunnuga.
Komdu.
Það var engu líkara en að vinur
hans væri að kalla en hann vissi
auðvitað betur. Leikur í haust-
vindinum, ekkert annað.
Vísbendingin hafði komið til
hans í draumi, þá um nóttina.
Taktu mark á draumunum, það
hafði mamma hans sagt. Kannski
meinti hún það ekki svona bók-
staflega. Hann dreymdi að vinur
hans væri þarna, ofan í vatninu,
og hefði verið lengi.
Og svo var það þessi stúlka.
Mikið mundi hann vel eftir henni.
Kannski hafði þar verið fólgið
eina tækifærið til að festa rætur,
stofna fjölskyldu. Hann hafði
fundið það svo sterkt, hversu vel
þau áttu saman, og enn gat hann
séð hana fyrir sér. Ekki andlits-
drættina, endilega, ekki svipinn,
bara bros og bjarta litina. Og
hann heyrði tónlistina sem þau
höfðu hlustað á. Gömul dægurlög
kölluðu oft fram sterkustu við-
brögðin hjá honum, þá var líkt og
hann væri kominn á annan stað í
huganum, að stíga dans í land-
legu, á þjóðveginum að hlusta á
útvarpið.
Hún hafði verið þannig í fasi
að hún hreif flesta með sér. Og
mestu mistökin höfðu verið þegar
hann kynnti hana fyrir besta vini
sínum, svona eftir á að hyggja.
Það kvöld rifjaðist því miður oft
upp fyrir honum ámeðan annað
var í móðu. Hann átti stundum
erfiðara með að kalla fram það
góða en það slæma úr fortíðinni.
Hann hafði undireins áttað sig á
því að það hafði verið misráðið
að leiða þau saman, hafði séð
að einhverjir neistar kviknuðu,
eiginlega við fyrstu kynni.
Þessir bölvuðu neistar.
Hann sá þetta allt saman fyrir
sér núna, á meðan hann starði út
yfir vatnið; móða yfir minningun-
um en gömlu tilfinningarnar létu
á sér kræla. Og einhvers staðar,
aðeins utan seilingar, var annað
atvik sem hann náði ekki að festa
hendur á.
Það sem hafði byrjað svo fal-
lega, ástarsamband, en tók smám
saman á sig aðra mynd. Svo mikill
sársauki, svo mikil vonbrigði.
Hann hafði viljað eiga framtíð
með henni, leyft sér að vona,
jafnvel vonað of innilega. Þá var
fallið svo hátt. Af öllummönnum
hafði það verið besti vinur hans
sem sveik hann.
Og svo …
Og hvað svo?
Hann tók eftir því að það var
kominn örlítill snjór í fjöllin í
fjarska, tákn um það sem koma
skyldi. Áminning um hvað vetur-
inn gat verið grimmur og að hann
skall stundum á fyrirvaralaust.
Það var oft verst, að fá engan
fyrirvara.
Stundum hafði verið kalt á sjón-
um, ólýsanlega kalt, og sömuleið-
is á vegunum að vetrarlagi. Lífið
var kalt. Lífið var hættulegt.
Hættulegt, líka, að sjá fyrir
sér framtíð sem aldrei gat orðið,
að halda að tálsýn gæti orðið
veruleiki.
Stundummundi hann að hann
var farinn að gleyma.
Stundummundi hann ekki neitt
en svo kom fyrir að minningarnar
skullu á honum eins og holskefla,
hver á fætur annarri, eða margar
í einu, hrærigrautur svipmynda,
litbrigða.
Það var erfitt að drepa mann.
Þetta rifjaðist upp fyrir honum
rétt í svipinn. Fyrst tilfinning,
svo leiftur, loks skýr minning.
Skelfileg óhamingja fylgdi
þessari minningu, svo mikil sorg,
en þó einhver vellíðan líka. Það
var nefnilega ekki hægt að syrgja
nemameð því að muna.
Mjög erfitt, að drepa.
Hann hafði þurft að beita ýtr-
ustu kröftum til að hafa vin sinn
undir, þrengt að hálsinum þar
til allra síðasti andardrátturinn
hafði örugglega verið dreginn,
sekúndur liðu eins og mínútur og
eina hugsunin sem hafði endur-
ómað um hugann, eins og hávært,
dynjandi bergmál, var þessi: Ég
ætla að drepa hann.
Og það hafði hann einmitt gert.
Einhvers konar stundarbrjál-
æði, hefði kannski mátt segja, en
í rauninni var ástæðan eflaust
bara afbrýðisemi.
Þetta var á laugardagskvöldi
í Reykjavík, að haustlagi. Allt í
einu var þetta eina kvöld ljós-
lifandi í huga hans. Skýin lágu
ofan á byggðinni, höfðu rétt svo
tyllt sér þar, kvöldbirtan óraun-
veruleg, eins og úr öðrum heimi,
fálmkennd, draumkennd.
Þeir voru heima hjá honum,
vinirnir tveir, og einhvern veginn
upphófst rifrildi um þessa konu
sem þeir vildu báðir eiga. Hávær
tónlist í bakgrunni og eitthvert
áfengi hér og þar um íbúðina,
hálftómar flöskur. Helgarfrí frá
akstrinum, og þessar deilur höfðu
náð að krauma undir niðri allt of
lengi. Öskur og læti, og skyndi-
lega hafði hann tekið besta vin
sinn kverkataki.
Verknaðurinn var svo erfiður,
en einhvern veginn hafði aldrei
hvarflað að honum að hætta við,
hættuleg blanda af áfengi og
heift.
Í gamla daga hafði hann einmitt
lifað lífinu þannig, tekið ákvarð-
anir, góðar og slæmar, og staðið
við þær. Þetta fann hann á sér, og
sömuleiðis vissi hann að tíminn
hafði ýmsu breytt í þessum efn-
um. Enn var hann þó staðfastur,
þótt hann færi ekki eins hratt í
gegnum lífið og áður, þótt stund-
um gæti hann ómögulega munað
hvað það var sem hann hafði
ákveðið að gera.
Dauðinn var alltaf svo fjarlæg-
ur, þrátt fyrir allt, nú og þá; en
þetta liðna laugardagskvöld hafði
annað verið upp á teningnum.
Þá hafði hann haldið vini sínum
í heljargreipum, og línan á milli
lífs og dauða orðið svo óskaplega
þunn, valdið til að velja – valdið
til að taka líf – færst fram í
fingurgóma, bókstaflega.
Hann hafði tekið líf.
Hannmundi hvernig lífskraft-
urinn hafði fjarað út, orkan gufað
upp, lífsglöð manneskja breyst í
liðið lík, og einmitt þá hafði annað
vandamál blasað við.
Verknaðurinn breytti öllu,
hann vissi það. Vinur hans fengi
ekki að eiga stúlkuna úr þessu,
en í raun voru þeir báðir dæmdir
úr leik. Hann varð að lifa með
morðinu, hvernig svo sem hann
færi að því.
Það var sérkennilegt að standa
þarna í mölinni, mitt í allri
þessari ægilegu fegurð, litadýrð,
og átta sig á því að maður hafði
framið morð, fyrir löngu. Að
muna skyndilega það sem áður
hafði verið gleymt. Stórkostlegt
áfall en tækifæri til að horfast í
augu við sannleikann. Tækifæri
til að iðrast, sömuleiðis.
Það rann upp fyrir honum að
auðvitað hafði draumurinn ekki
verið neinn venjulegur draumur,
að hann hafði ekki dreymt vís-
bendingu upp úr þurru. Í svefn-
rofunum hafði einfaldlega rifjast
upp fyrir honum hvað hafði gerst,
hvað hann hafði gert. Voðaverkið
tók á sig þokukennda mynd, eins
og um væri að ræða vinalega
ábendingu um hvar vinur hans
gæti hafa leynst öll þessi ár.
Það hafði verið erfitt að flytja
líkið, aleinn. Það var nú einmitt
vandamálið við að drepa mann-
eskju; maður var alltaf einn, gat
ekki rætt við neinn, hvergi aðstoð
að fá. Líkið var svo þungt og hann
hafði þurft að bera það út í flutn-
ingabifreiðina í skjóli nætur.
Umhverfið sem við honum
blasti nú – vatnið, fjöllin – gerði
það að verkum að hann átti auð-
velt með að skyggnast inn í fortíð-
ina, aldrei þessu vant. Því hérna
hafði hann staðið, á sama árstíma
en við aðrar aðstæður; áratugum
áður, við þetta fagurbláa vatn,
horfst í augu við framtíðina og
ekkert séð nema niðamyrkur.
Mamma hans, björt eins og
engill, og faðir hans, fálátur, þau
höfðu verið ólík en bæði tvö góðar
manneskjur. Og hann vissi að
þau höfðu alið hann upp í þeim
anda. Hann þurfti ekki endilega
að skara fram úr, hógværðin var
dyggð, en hann átti ekki að meiða
aðra. Og hann átti svo sannarlega
ekki að drepa annan mann.
Hvað átti maður eiginlega að
gera við lík?
Auðvitað hafði hann bara
sest upp í bílinn og ekið af stað.
Þetta var honum eðlislægt. Að
sigla, og að keyra. Hann hafði
keyrt út í myrkrið, út í nóttina,
klukkutímum saman, og loks
fundið afleggjarann, leiðina
sem hann hafði kannski haft
einhvers staðar á bak við eyrað
allan tímann, sömu leið og hann
hafði þrætt núna, þennan hinsta
haustdag.
Vatnið hafði ekkert breyst,
fjöllin þau sömu, og alltaf var
hann einn. Hann hafði með
herkjum náð að bera vin sinn úr
bílnum, lagt hann á mölina. Og
svo – og þetta mundi hann því
miður – og svo dregið líkið alla
leiðina að vatninu.
Slíka útför átti enginn maður
skilið, en þetta hafði hann lagt á
besta vin sinn.
Einhvers staðar á miðri
leið, mitt á milli flutningabif-
reiðarinnar og vatnsins, hafði
sorgin orðið öllum tilfinningum
yfirsterkari. Sorgin hafði veitt
skjól, minnt hann á að hann var
– eins og foreldrar hans – góð
manneskja, en að góðar mann-
eskjur gerðu líka mistök. Sum
afdrifaríkari en önnur.
Hvernig átti maður að lifa með
svona synd á bakinu?
Vatnið minnti hann á sjóinn
og þar átti vinur hans heima. Á
svona himneskum stað, ofan í
vatninu. Einhvern veginn hafði
hann svo haft vit á því að gera
ráðstafanir til að sökkva vini
sínummeð þungu grjóti, til að
reyna að tryggja að glæpurinn
kæmist aldrei upp. Hann hafði
horft á eftir honum hverfa undir
yfirborðið, hlustað á hálendis-
þögnina, gengið svo til baka,
yfir mölina, og aldrei litið um
öxl. Haldið áfram að keyra um
þjóðvegina, í myrkri, einn.
Og aldrei komið aftur á þenn-
an stað, ekki fyrr en núna.
Eins og hendi væri veifað
breyttist vatnið í himinblátt haf-
ið, mosagræn fjöllin allt í kring
urðu eitt faðmlag og hann stökk
ofan í, á bólakaf. Það var frelsi í
algleyminu.
Reykjavík / Róm, 2021.
Sagan hefur áður birst í
Tímariti Máls og menningar
og Vogue Scandinavia.
Bjarni Þór
Bjarnason
Gleðileg jól!
Í
kvöld, í nótt, á
morgun, heyrist
þessi kveðja á
mörgum tungum
um víða veröld.
Gleðileg jól! Merry
Christmas! Glædelig
jul! Fröhliche
Weihnachten! Feliz
Navidad! Svona
mætti lengi telja.
Boðskapurinn yndislegi finnur sér
leið að hjörtum manna á öllum
þessum tungum. Óskin er ein og
hin sama alls staðar, að þú megir
eiga gleðiríka hátíð, að þú fagnir
komu barnsins.
„Yður er í dag frelsari fæddur, sem er
Kristur Drottinn.“ (Lúkas 2:11.)
Við höfum undirbúið jólin
undanfarnar vikur, á aðventunni,
sem hófst 27. nóvember síðast-
liðinn. Þá fengum
við að heyra stefin
sem fylgja þessum
undirbúningstíma
jólanna:
„Sjá, konungurinn
þinn kemur til þín.“
(Sakaría 9:9.)
Spádómarnir
hafa ræst og nú
er hann kominn til þín. Í kvöld, í
nótt, á morgun, er gjörvöll kristn-
in með einum huga.
„Því að barn er oss fætt, sonur er oss
gefinn.Á hans herðum skal höfðingja-
dómurinn hvíla. Nafn hans skal kallað
Undraráðgjafi, Guðhetja, Eilífðarfaðir,
Friðarhöfðingi.“ (Jesaja 9:6.)
Guðs kristni fagnar og gleðst.
Kristnir menn eru sameinaðir í
lofgjörðinni yfir komu hans. Kirkj-
an er hjörð hans er hann leiðir.
Það er þetta nýfædda, saklausa
barn sem sameinar okkur öll.
Vald þess er mikið að þessu leyti –
ómálga brjóstmylkingurinn. Hver
var það sem fékk fyrst að líta í
augu barnsins? Hver tók á móti
frelsara heimsins? Hvaða hendur
fengu að njóta þeirrar blessunar?
Hver var ljósmóðir þess? Var það
hún sem fékk fyrst að líta í augu
sonar Guðs? Við fáum aldrei svar
við því. Allt er þetta hulið móðu
sögunnar.
En ljósmóðirin er svo mikilvæg.
Er til fegurra starfsheiti hér á
jörð? Að eiga sér starfsheiti sem
kennt er við tvennt það stórkost-
legasta í heiminum:
Ljós og móður. Ljósið
sem er okkur svo
óendanlega dýrmætt.
Þetta frumtákn lífsins.
Og móðirin sem
gengur með barnið
sem er líf af hennar
lífi, hún gefur barninu
næringu, hlýju og
kærleika.
„Fæddi hún þá son sinn
frumgetinn … og lagði
hann í jötu.“ (Lúkas 2:7.)
María hefur örugglega horft
hugfangin í augu barnsins síns,
sonar Guðs. María hafði fengið
vitneskju um það sem gerast
mundi. Guð hafði áður birt henni
það.
María var útvalin af Drottni til
mikilvægs hlutverks. Hún þurfti
því að axla mikla ábyrgð. Hún
miklaði Drottin með veru sinni og
gladdist innilega í frelsara sínum.
Ferðalagið frá Nasaret til
Betlehem hefur
verið Maríu erfitt.
Það var örðugt
fyrir konu í hennar
aðstæðum að sitja
á baki asna langa
leið eða um 140
kílómetra. Og ekki
tók betra við í
borginni sem var
yfirfull af fólki.
Þetta var eins og í landlegu á
Siglufirði á síldarárunum þegar
íbúafjöldinn margfaldaðist. Það
var ekki eitt einasta herbergi laust
á gistiheimilum. Þannig vildi Guð
hafa það. Hann kaus fjárhúsið –
hið lága og lítilmótlega, þar sem
auðmýktin réð ríkjum. María
þurfti að fæða sjálfan Guðssoninn
í heiminn innan um skepnurnar.
Inn í þessar kringumstæður ól
hún soninn með þrautum, líkt
og allar mæður hafa gert frá
upphafi og gera enn. Og gráturinn
var kröftugur. Það þýddi aðeins
eitt: Drengurinn var heilbrigður.
Skömmu síðar hvíldi hann örugg-
ur og sæll við brjóst móður sinnar
og fyllti maga sinn í fyrsta sinn
af heilnæmri og volgri mjólkinni.
Hún hefur örugglega þrýst honum
að sér og strokið honum ofur var-
lega. Þannig er móðurástin.
Tökum á móti Jesúbarninu
fegins huga – í kvöld, í nótt, á
morgun.
Guð gefi okkur öllum gleðileg jól.
Bjarni Þór Bjarnason
Höfundur er sóknarprestur
í Seltjarnarneskirkju.
Tökum á móti
Jésúbarninu fegins
huga – í kvöld,
í nótt, á morgun.
Guð gefi okkur
öllum gleðileg jól.
Kirkjan til fólksins
Vesturhlíð 2 | Fossvogi | s. 551 1266 | utfor@utfor.is | utfor.is
VIÐ ÞJÓNUM ALLAN SÓLARHRINGINN
Útfararþjónusta
í yfir 70 ár