Morgunblaðið - 27.08.2022, Page 6

6 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 27. ÁGÚST 2022
hluta af þessum bolfiski inn í vinnsl-
urnar sínar á Dalvík og Akureyri.
Síldarvinnslan er ekki með neina
slíka framleiðslugetu.
En við erum líka mjög ánægð með
það að kjölfestufjárfestarnir í Síld-
arvinnslunni séu Samherji, Gjög-
ursfólkið, fólk og fyrirtæki sem við
þekkjum mjög vel að góðu einu og líf-
eyrissjóðir. Samsetning hluthafa er
mjög flott. Það er samt ekki Samherji
sem er að kaupa. Þetta er almenn-
ingsfyrirtæki sem er að kaupa því
það vantar það sem við höfum. Það er
þetta sem við trúum á. Við erum
þeirrar trúar að forsendur okkar séu
réttar og okkar metnaður stendur til
þess að vera jafnmikið til fyrirmynd-
ar með bolfiskinn hér og uppsjávar-
hlutinn er fyrir austan.“
Söluverðið sanngjarnt
Vísir hf. er meðal stærstu botnsjáv-
arútgerða landsins og fylgja því tölu-
verðar aflaheimildir kaupum Síldar-
vinnslunnar á útgerðarfyrirtækinu,
alls 14.744 þorskígildistonn miðað út-
hlutun vegna fiskveiðiársins 2021/
2022. Útgerðarfyrirtækið er með
fjórðu mestu aflaheimildirnar í
þorski á landinu eða 5,4% hlutdeild í
heildaraflamarki í tegundinni og
rúmlega 6% aflahlutdeild í ýsu.
Því hefur verið velt upp hvort eig-
endur Vísis hefðu átt að fá hærra
verð fyrir hluti sína í félaginu í ljósi
hinna miklu aflaheimilda og hafa
sumir vísað til verðs á kvóta á mark-
aði, sem gæti verið um 4.000 krónur á
kíló af þorski.
Spurður um þá gagnrýni sem salan
hefur fengið, ekki síst söluvirðið,
svarar Pétur: „Það sjá allir að þetta
eru háar upphæðir þótt megnið hafi
verið greitt með hlutabréfum. Við
vissum að við myndum fá gagnrýni
frá þeim sem myndu segja að þetta
væri allt of mikið og frá þeim sem
myndu segja að þetta væri allt of
lítið.“
Hann kveðst ekki vita nákvæmlega
hvaða þættir hafi ákvarðað það verð
sem tilboð Síldarvinnslunnar hljóðaði
upp á, enda hafi hann ekki verið við-
staddur þegar sú vinna fór fram.
Hann segir þó getgátur um að verð-
mæti kvótans sem fylgir fyrirtækinu
hefði kallað á hærri upphæð ekki
taka tillit til raunverulegra aðstæðna.
„Markaðurinn verðmetur ekki sjáv-
arútvegsfyrirtæki á upplausnarverði.
Segjum sem svo að við hefðum
ákveðið að hætta og taka sem mest út
úr þessu. Þá hefðum við byrjað að
selja fyrirtækið í bútum og þá er
fljótt að koma taprekstur í fyrir-
tækið.
Þetta myndi taka tíma, en daginn
sem við færum að selja kvóta yrðu
eignir okkar, skip og tæki, verðlaus.
Allt markaðsstarfið verðlaust, við-
skiptasamböndin, vörumerkið og allt
saman. Þá fengjust verðmæti úr
veiðiheimildunum en við þyrftum að
borga skatt af þeim. Að ræða um eitt-
hvað jaðarverð á kvóta er bara rugl.
Það vita það allir að rekstrarvirði
kvóta er kannski um helmingur af því
sem hann selst á í dag – s.s. raun-
verulegt virði. Við erum að fá sann-
gjarnt verð.“
Snýst ekki allt um peninga
Pétur viðurkennir að upplausnarvirði
Vísis gæti mögulega náð 60 milljörð-
um króna en sem fyrr segir myndi
því fylgja kostnaður auk þess sem
það séu ekki einungis peningar sem
máli skipta. „Það var markmið okkar
að starfsmennirnir og allir sem hafa
einhverra hagsmuna að gæta af
starfseminni fyllist frekar tilhlökkun
en kvíða vegna sölunnar – að þessar
200 til 250 fjölskyldur plús samfé-
lagið okkar beri ekki skaða af. Á það
er ekki hægt að setja verðmiða.“
Skyldan gagnvart starfsfólkinu er
ekki einungis tilfinning heldur mark-
mið sem er í skriflegu undirrituðu
samkomulagi milli systkinanna og
foreldra þeirra heitinna. Þetta hafi
alltaf verið rauði þráðurinn frá upp-
hafi og þegar systkinin sex urðu hlut-
hafar árið 1981. „Þess vegna var
þetta tækifæri gripið þegar trúverð-
ugt tilboð barst. Í öllum fjölskyldu-
fyrirtækjum í sjávarútvegi er
ríkjandi vilji og afl, sem er varla hægt
að henda reiður á, sem passar ekkert
við einhverja mælikvarða í fjármála-
geiranum.
Það er í raun skondið að heyra há-
skólaprófessora tala eins og þessi
þáttur sé ekki til. Þetta er einn
stærsti þáttur í íslenskum sjávar-
útvegi. Ef litið er til minni fyrirtækja,
af hverju eru menn ekki löngu búnir
að selja ef þetta snýst bara um pen-
inga? Það eru nánast allir í þessu sem
starfa í fyrirtækjum með sögu sem
spannar 50, 70 eða 120 ár,“ fullyrðir
Pétur.
Gagnrýnin kom á óvart
Pétur telur gagnrýnina, sem salan
hefur fengið, ekki hafa verið ósann-
gjarna eða óvægna, en eitt og annað
hafi komið honum á óvart. „Einkenni-
legast í þessu hefur verið að stjórn-
málamenn, sem hafa talað vel um
opinbera hlutabréfamarkaðinn, hafi
gagnrýnt þetta af eins miklum krafti
og raun ber vitni. Tali þannig að það,
að fjölskyldufyrirtæki sameinist fé-
lagi sem skráð er á markaði og opni
þannig fyrir að almenningur geti far-
ið að kaupa í fyrirtækinu og orðið
þátttakendur í rekstrinum, skuli vera
forsenda umræðu um hækkun gjalda
á sjávarútvegsfyrirtæki, sem þýðir að
almenningur fái minna út úr sinni
fjárfestingu.
Þetta ætti í sjálfu sér að vera öfugt.
Þeir ættu að hvetja til skráningar á
hlutabréfamarkað, hvetja almenning
til að nálgast þessi fyrirtæki í gegn-
um þessi skráðu félög og hóta ekki
skattahækkunum þegar það gerist.
Ég tel að það að fá sjávarútveginn á
hlutabréfamarkaðinn gæti verið hluti
af þeirri sátt sem allir vilja.“
Þá telur Pétur einnig einkennilegt
hvernig málið hefur verið tengt við
þættina Verbúðina. Þættirnir hafi
verið ágætir að hans mati og lýst
ástandinu sem var mjög vel, en það
sem vakið hafi fyrir eigendum Vísis
hafi einmitt verið að ljúka verbúðar-
kaflanum og tryggja örugg heilsárs-
störf. „Frá því að kvótakerfinu var
komið á hafa um 50 þúsund tonn ver-
ið færð til í alls konar tilfærslum til
hinna og þessara verkefna, alltaf
mest á kostnað verbúðarfyrirtækja
eins og okkar sem reka veiðar og
vinnslu og eru að reyna að búa til
heilsársvinnu bæði á sjó og í landi.
Þetta ætlar engan endi að taka. Nú
síðustu tvö ár er til dæmis aukning í
strandveiðum á meðan það er 20%
niðurskurður í bolfiski hjá þeim sem
eru með heilsársvinnlu í fyrirtækjum
eins og okkar.
Og ráðherra boðar meiri landvinn-
inga til hlutastarfanna í strandveið-
inni á kostnað heilsársstarfanna. Ef
þessar 50 þúsund tonna tilfærslur
hefðu ekki verið til viðbótar við annan
niðurskurð, þá hefðu færri fyrirtæki
farið í þrot, verið seld eða sameinast
öðrum en ef eingöngu hefði þurft að
takast á við niðurskurðinn á afla-
heimildum sem nauðsynlegur var til
að verja fiskistofnana frá þeirri of-
veiði sem var stunduð. Með samein-
ingu sem þessari erum við meðal
annars að bregðast við tilfærslum
stjórnvalda á veiðiheimildum, að
þessu leyti.“
Þá vekur hann athygli á að ákvörð-
unin um sameininguna komi einmitt í
kjölfar óvenju langs sumarfrís vegna
kvótaskerðinga. „Nú getum við mætt
fólkinu okkar og sagt að þau séu orð-
in hluti af öflugra fyrirtæki og stönd-
ugra en áður. Verbúðin ætti í raun að
virka sem rök fyrir því sem erum að
reyna að gera. Það eru þessi öfug-
mæli í gagnrýninni sem kom okkur
aðeins á óvart.“
Fyrirtækjum fækkaði
en hluthafar margfalt fleiri
Miklu frekar hefði verið tilefni til
þess að gagnrýna söluna, hefði hún
farið þannig fram að fyrirtækið yrði
selt á hæsta verði án þess að eigend-
ur fengju nokkuð um það að segja
hvað yrði gert í framhaldinu, að sögn
Péturs. En eigendurnir hafa náð að
hafa áhrif á það, meðal annars sem
hluthafar í sameinuðu fyrirtæki.
Þá hefur salan einnig hlotið gagn-
rýni þar sem sumum hafi þótt hún
merki um aukna samþjöppun í grein-
inni. Sitt sýnist þó hverjum um það
að mati Péturs, sem spyr hvort hægt
sé að tala um samþjöppun í raun.
„Við erum að hleypa fleiri hluthöfum
að í gegnum stærra félag. Það eru
fleiri eigendur en færri fyrirtæki.
Mánudaginn 11. júlí fækkaði fyrir-
tækjum í sjávarútvegi um eitt en
hluthöfum fjölgaði um tugi ef ekki
hundruð. Er það samþjöppun?“
Pétur kveðst sannfærður um að
framtíð starfseminnar í Grindavík sé
björt og telur að salan sé ekki lok
bókarinnar heldur aðeins upphaf nýs
kafla.
Morgunblaðið/Hafþór Hreiðar
Pétur Hafsteinn Pálsson (t.v.) ásamt föður sínum Páli H. Pálssyni fyrir um tveimur
áratugum, en Vísir hefur frá upphafi verið fjölskyldufyrirtæki.
„Það var markmið okkar að
starfsmennirnir og allir
sem hafa einhverra hags-
muna að gæta af starfsem-
inni fyllist frekar
tilhlökkun en kvíða vegna
sölunnar.“
Margir hafa lagt orð í belg í sambandi við söluna á
Vísi hf. og vöktuaðsendar greinar Þórólfs Matthías-
sonar, prófessors við Háskóla Íslands (HÍ), í Frétta-
blaðinu nokkra athygli. Fullyrti hann að eigið fé út-
gerðarfyrirtækja væri verulega vanmetið í efna-
hagsreikningum þeirra og sakaði hann jafnframt
endurskoðendur þeirra um að hafa staðfest eigna-
stöðu sem væri í raun skáldskapur.
Birkir Leósson, fyrrverandi endurskoðandi Vísis,
lenti í ritdeilum við prófessorinn í Fréttablaðinu sem
endaði með því að Birkir ákvað að kæra Þórólf til
siðanefndar HÍ, eftir að prófessorinn sakaði endur-
skoðendur Vísis um að hafa undirritað efnahags- og rekstrarreikning fé-
lagsins fyrir árið 2013, þrátt fyrir að hann hefði ekki endurspeglað raun-
verulegt virði fyrirtækisins og þannig farið á svig við ákvæði
ársreikningalaga.
„Það getur vel verið að mönnum þyki að lög eigi að vera öðruvísi en
við vitum ekki betur en að lögin séu þannig að það megi hvorki afskrifa
né færa upp bókfært virði aflaheimilda í efnahagsreikningi. Það er
gagnlegt að ræða hvernig ætti að bókfæra þetta, nauðsynleg fræðileg
umræða. En við höfum bara gert þetta í samræmi við þau lög sem eru í
gildi. Það eru til menn sem myndu vilja hafa lögin öðruvísi og við gerum
ekki athugasemdir við þá skoðun manna þó við séum henni ósammála,“
segir Pétur Hafsteinn Pálsson, framkvæmdastjóri Vísis hf.
Hvorki má afskrifa né færa upp
LÖGIN SKÝR UM AFLAHEIMILDIR Í ÁRSREIKNINGUM
Þórólfur
Matthíasson
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Alls fylgja kaupunum sex skip Vísis, þar á meðal línuskipið Páll Jónsson GK-7 sem kom til landsins 21. janúar 2020.
ELTAK sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum