Morgunblaðið - 27.08.2022, Page 10

Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
É
g held að heilt yfir hafi geng-
ið vel í sjávarútveginum á
þessu fiskveiðiári, en sjávar-
útvegurinn er margbreyti-
leg atvinnugrein og verkefnin sem
menn standa frammi fyrir eru mjög
mismunandi. Þetta fer allt eftir því
hvar þau eru staðsett í greininni og
hvort þau eru stór eða smá,“ segir
Ólafur.
Hann bendir meðal annars á að
leiðinlegt tíðarfar hafi gert loðnu-
veiðar íslensku uppsjávaraskipanna
erfiðar, sérstaklega með tilliti til
þess að skipunum var heimilt að
veiða meira að þessu sinni en sést
hefur í tvo áratugi. „Svo hefur þetta
stríð í Úkraínu sett mark sitt á
ýmislegt. Þetta var mikið högg fyrir
marga á mismunandi hátt. Þeir sem
voru í viðskiptum þarna áttu úti-
standandi kröfur sem töpuðust og
svo lokuðust markaðir. Svo hefur
ekki verið hægt að sækja veiðiheim-
ildir sem við eigum í rússneskri lög-
sögu í Barentshafi. Átökin hafa
einnig haft augljós áhrif á olíuverð
en hafa auk þess haft áhrif á aðföng
og varahluti. Úr þessu hefur spilast
ótrúlega vel.“
Hátt verð sjávarafurða hefur upp
að vissu marki vegið á móti þessum
erfiðleikum og á tímabili vel um-
fram það, útskýrir Ólafur.
Lengri sumarlokun líkleg
„Ef við horfum til þess sem við
stöndum frammi fyrir á nýju fisk-
veiðiári, þá erum við að horfa á afla-
samdrátt í þorski og gullkarfa og
það verða engar humarveiðar á
þessu ári. Það er heldur ekki líklegt
að við getum nýtt þorskheimildir
okkar í rússneskum sjó,“ svarar
Ólafur beðinn um að rýna í horfurn-
ar fyrir komandi fiskveiðiár.
Hafrannsóknastofnun hefur
lækkað ráðlagða hámarksveiði í
þorski undanfarin ár. Ráðlagður há-
marksafli í þorski á fiskveiðiárinu
2021/2022 er 222,4 þúsund tonn sem
er 13% minna en árið á undan, auk
þess sem ráðgjöf fyrir næsta fisk-
veiðiár nemur 208,8 þúsund tonn-
um. Þá hefur ráðgjöf um hámarks-
veiði gullkarfa einnig farið
lækkandi og er aðeins gert ráð fyrir
25,5 þúsund tonnum á næsta fisk-
veiðiári. Það er tæplega fimmtungi
minna en ráðlagt var fyrir yfir-
standandi ár og ríflega 41% minni
ráðlagður hámarksafli en 2019/
2020.
„Ég held að þessu verði varla
mætt öðruvísi en með lengri sumar-
lokun fyrirtækjanna, sem þýðir
auðvitað tekjutap fyrir fólk og fyrir-
tæki. Hátt verð vegur töluvert á
móti aflasamdrætti en það mun ekki
ná alla leið, það er alveg ljóst,“ stað-
hæfir Ólafur.
Hann segir einnig mikilvægt að
hafa í huga að fleiri óvissuþættir
séu í myndinni. „Það er mikil óvissa
í markaðslöndum okkar, eins og hjá
okkur sjálfum hérna heima, vegna
orkumála, verðbólgu og vaxta.
Hvort þetta leiði til samdráttar í
sölu veit maður ekki, en það má búa
sig undir það.“
Þá ríður á að unnið verði að því að
halda verði á íslensku sjávarfangi
háu á erlendum mörkuðum með öfl-
ugri markaðssetningu. Auk þess
þurfi að viðhalda góðri alþjóðlegri
samkeppnisstöðu íslensks sjávar-
útvegs. „Við gerum það best með
því að fjárfesta og standa framar-
lega í tækniþróun. Svo megum við
ekki flækja fyrir okkur sjálfum með
vandamálum innanlands með því að
íþyngja greininni um of með ýmsum
álögum og reglum.“
Verður rekstur þessara nýju
stærri skipa sem veiða mikinn afla
erfiðari í ljósi stöðugra skerðinga í
útgefnum aflaheimildum?
„Það liggur í sjálfu sér í augum
uppi, en það er í raun engin skipa-
gerð sem er verr sett en önnur hvað
þetta varðar. Aflasamdrátturinn
þýðir bara að flotinn verður lagaður
að því sem hann má veiða og þá eru
það venjulega óhagkvæmustu skip-
in sem detta út. Þannig verður það
núna ef líkum lætur. Það er ekki
hægt að segja að stór nýr togari sé
verr settur en önnur skipagerð.“
Efla þurfi rannsóknir
Spurður hvort hann telji ástæðu til
að hafa áhyggjur af minni ráðgjöf í
þorski, svarar Ólafur því neitandi.
„Ég held við séum í einstaklega
góðri stöðu með þorskstofninn. Við
erum með mjög stóran hrygningar-
stofn, þann stærsta síðan í kringum
1950 eða 1960. Það munu hins vegar
alltaf koma sveiflur þegar slakir ár-
gangar koma inn í og þeir halda
áfram að koma.
Ég hef mun meiri áhyggjur af
gullkarfastofninum, þar vitum við
ekki alveg hvað er að ske. Sama
með humarstofninn, það er engin
skýring af hverju er svona komið
fyrir humarstofninn. Við sjáum
þetta í nokkrum tegundum eins og
flatfisktegundum og sandsíli sem
hafa átt undir högg að sækja.“
Er þessi slaka staða einstakra
fiskistofna ástæða til að efla haf-
rannsóknir?
„Já, ég held að það sé alveg ótví-
rætt og hjá okkur í SFS er það mik-
ið áhersluatriði að bætt verði við
krafti í hafrannsóknir. Þetta skiptir
okkur svo miklu máli á svo mörgum
sviðum. Ekki bara til að geta nýtt
fiskstofnana betur, heldur tengist
þetta einnig stöðu okkar á markaði,
stöðu okkar í samningaviðræðum
við þá sem við deilum með nýtinga-
stofnum, gagnvart umhverfinu og
mörgu öðru. Þetta er algjört grund-
vallaratriði ef við ætlum að reka
hérna sjávarútveg eins og best
verður á kosið.
Von á meðan rætt er saman
Þá vekur Ólafur athygli á að enn sé
ósamið við sjómenn og að styttist í
að kjarasamningar á almennum
markaði renni út. „Vonandi tekst að
ljúka þessum samningum á farsæl-
an hátt án verkfalla.“
Þó nokkuð er síðan samningar
sjómanna urðu lausir og hefur
fulltrúum sjómanna og SFS ekki
tekist að ná saman um nýjan kjara-
samning. Spurður hvort búast megi
við því að árangur náist í kjaravið-
ræðum á næstunni, kveðst Ólafur
telja að það sé alltaf von eins lengi
og menn hittast og tala saman.
„Stóra ástæðan fyrir því að ekki
hafi tekist að semja eru kröfur í
kringum auknar lífeyrisgreiðslur.
Þá verða menn að hafa í huga að
launakerfi sjómanna er með allt
öðrum hætti en allra annarra laun-
þega á Íslandi. Þarna er hluta-
skiptakerfi og eiga sjómenn því sinn
fasta hlut í aflaverðmætunum.
Öfugt við allar aðrar greinar eru
hagræðingarmöguleikar vegna
tæknibreytinga á skipum nánast
engir. Þannig að við getum ekki
eins og aðrar atvinnugreinar aukið
tæknistigið og fækkað starfsfólki til
að auka hagræðingu. Viðbótar-
greiðslur í lífeyrissjóð þýða það að
þá minnkar hlutur útgerðarinnar.
Krafa sjómanna er sem sagt að fá
stærri hluta af kökunni án þess að
menn geta hagrætt á móti. Þessi
eðlismunur gerir það að verkum að
þetta er mjög snúið að leysa.“
Minni hvati til nýsmíða
Þrátt fyrir að olíuverð hafi farið
lækkandi frá því snemma í sumar
hefur eldsneytisverð almennt verið
hátt, en það er í sjálfu sér ekki næg-
ur hvati eitt og sé til þess að fjár-
festa í hagkvæmari skipum, að sögn
Ólafs. „Það að byggja skip er 30 til
35 mánaða ferli og það er mjög erf-
itt að hefja smíði á nýju skipi í
þessu óvissástandi með lengri
aðfangakeðjur og hærra verðlag – í
öllum þessum óróa. Þetta verður
aldrei skyndiákvörðun, en vissulega
reyna menn að mæta háu olíuverði
með aukinni hagkvæmni skipanna.“
Bendir hann á að nú þegar hafi
margt breyst í olíunotkun íslenska
fiskiskipaflotans og hefur hún lækk-
að úr 262 þúsund tonnum árið 1996 í
134 þúsund tonn 2020. Þá hefur los-
un koltvísýrings minnkað um helm-
ing, úr 908 þúsund tonnum 1996 í
447 þúsund tonn árið 2020. „Sjávar-
útvegurinn hefur náð alveg svaka-
legum árangri í umhverfismálum og
olíunotkun. Þetta er að gerast
vegna betri nýtni véla og fækkun
skipa sem er eiginlega að öllu leyti
aflamarkskerfinu að þakka.“
Tekist vel að mæta áskorunum
Töluverðar áskoranir hafa verið í rekstrarumhverfi íslenskra sjávarútvegsfyrritækja á fiskveiðiárinu sem lýkur 31. ágúst næstkomandi.
Þrátt fyrir áskoranirnar hefur sjávarútveginum vegnað vel, en fram undan er enn töluverð óvissa, að sögn Ólafs Helga Marteinssonar,
formanns Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS) og framkvæmdastjóra Ramma hf. Hann segir mikilvægt að fjárfesta meira í eflingu
hafrannsókna og bindur vonir við að hægt verði að ná að lenda kjarasamningum við sjómenn án þess að komi til verkfalla.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Morgunblaðið/Árni Sæberg
„Ég held að þessu verði varla mætt öðruvísi en
með lengri sumarlokun fyrirtækjanna, sem
þýðir auðvitað tekjutap fyrir fólk og fyrir-
tæki.,“ segir Ólafur Helgi Marteinsson, for-
maður SFS, um kvótaskerðingu síðustu ára.
Olíunotkun íslenska fiskiskipa-
flotans hefur dregist mikið sam-
an á undanförnum áratugum.
10 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 27. ÁGÚST 2022
ELTAK sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum