Morgunblaðið - 27.08.2022, Page 20

Undirmáls- og VS-afli fiskveiðiárin 2010/2011 til 2021/2022
Undirmálsafli (kg)
VS-afli (kg)
Fiskveiðiár: 2010/2011 2011/2012 2012/2013 2013/2014 2014/2015 2015/2016 2016/2017 2017/2018 2018/2019 2019/2020 2020/2021 2021/2022**
Þorskur 2.078.210 1.640.024 1.351.345 1.180.775 1.046.012 1.306.238 1.118.979 935.651 1.255.894 1.079.879 1.281.210 2.077.525
Ýsa 253.831 300.790 908.443 940.856 745.720 409.035 373.410 230.985 82.599 578.550 1.090.195 1.380.947
Ufsi 74.311 54.774 37.898 29.199 2.848 5.477 3.105 21.603 18.253 40.898 9.875 10.573
Karfi/gullkarfi 164.327 120.829 125.058 78.466 64.018 77.401 17.371 35.990 24.059 32.152 25.563 107.072
Langa 135.977 90.191 136.122 34.923 14.140 7.482 1.052 588 5.269 37.733 136.643 74.677
Keila 70.984 37.168 27.367 37.150 69.648 103.229 67.537 10.538 5.752 14.927 126.031 89.046
Steinbítur 47.757 50.906 83.928 58.318 60.262 33.710 19.190 5.590 13.076 4.866 8.679 13.385
Skötuselur 47.631 19.148 9.926 2.353 509 82 687 406 39 5 393 249
Aðrar tegundir 53.359 25.340 27.609 44.304 32.972 66.117 42.577 80.425 156.151 219.118 416.351 154.048
Samtals 2.926.387 2.339.170 2.707.696 2.406.344 2.036.129 2.008.771 1.643.908 1.321.776 1.561.092 2.008.128 3.094.940 3.907.522
Breyting milli ára
-587.217 368.526 -301.352 -370.215 -27.358 -364.863 -322.132 239.316 447.036 1.086.812 812.582
-20% 16% -11% -15% -1% -18% -20% 18% 29% 54% 26%
Fiskveiðiár: 2010/2011 2011/2012 2012/2013 2013/2014 2014/2015 2015/2016 2016/2017 2017/2018 2018/2019 2019/2020 2020/2021 2021/2022**
Þorskur 1.042.827 1.313.349 1.358.041 1.251.648 1.145.077 1.273.491 896.369 834.802 933.646 809.102 1.040.061 656.380
Ýsa 755.057 450.306 197.076 152.327 131.208 115.491 126.762 225.533 205.653 141.129 146.353 101.103
Ufsi 26.490 16.729 34.716 2.630 3.440 20.002 3.076 162 53 7 12 5.497
Gullkarfi 115.808 81.097 65.737 79.337 59.714 80.000 45.713 24.568 7.827 4.606 779 1.505
Humar 31.120 24.176 21.971 19.762 6.633 2.734 156 2.161 510 329 321 0
Samtals 1.971.302 1.885.657 1.677.541 1.505.704 1.346.072 1.491.718 1.072.076 1.087.226 1.147.689 955.173 1.187.526 764.485
Breyting milli ára
-85.645 -208.116 -171.837 -159.632 145.646 -419.642 15.150 60.463 -192.516 232.353 -423.041
-4% -11% -10% -11% 11% -28% 1% 6% -17% 24% -36%
*Aflatölur miðast við óslægðan fisk (kg). **Samvæmt skráningu Fiskistofu 24. ágúst 2022. Heimild: Fiskistofa
Undirmálsafli 2010/11 til 2021/22 (tonn)
VS-afli 2010/11-2021/22 (tonn)
4.000
3.500
3.000
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0
2010/2011 2021/2022**
2010/2011 2021/2022**
2.926
1.971
3.908
764
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
L
andað hefur verið meiri VS-
afla á fiskveiðiárinu sem er
að ljúka en nokkru sinni fyrr.
Aflinn hefur aukist um 2.586
tonn, eða 196%, frá því að minnstum
VS-afla var landað fiskveiðiárið
2017/2018. Aukninguna má fyrst og
fremst rekja til gríðarlegrar aukn-
ingar í þorski sem landað er sem VS-
afla og ýsu.
Ástæður þessarar miklu aukningar
liggja ekki fyrir en einn þáttur getur
verið einstaklega góð veiði á sama
tíma og útgefnar aflaheimildir hafa
verið skertar. Skipstjóra er heimilt að
ákveða að hluti afla í veiðiferð reiknist
ekki til aflamarks skipsins og skrá
þess í stað aflann sem VS-afla. Þessi
heimild takmarkast við 0,5% af upp-
sjávarafla og 5% af öðrum sjávarafla.
Aflinn er þá boðinn upp og seldur
á fiskmarkaði og fær útgerð skipsins
20% af andvirði selds afla sem skipt-
ist milli útgerðar og áhafnar. Sá fisk-
markaður, sem býður aflann upp,
sér síðan um að skila andvirði aflans
í Verkefnasjóð sjávarútvegsins, að
frádregnum hafnargjöldum og
kostnaði við uppboðið.
Aldrei minna undirmál
Aðeins tæpum 765 tonnum hefur
verið landað sem undirmálsafla það
sem af er fiskveiðiárinu. Það er 36%
minna en á síðasta fiskveiðiári, 30%
minna en fiskveiðiárið 2017/2018 og
61% minna en 2010/2011. Mesti sam-
drátturinn er í þorski og ýsu.
Skylt er að koma með allan afla að
landi og það hefur því verið talið
æskilegt að koma til móts við þá sem
fá smáfisk í veiðiferð með því að
draga einungis helming af kvótanum
af bátnum. Þetta er gert með því að
skrá smærri fisk sem undirmálsafla.
Þetta er talinn liður í að vinna gegn
brottkasti. Fiskistofa hefur áður lýst
áhyggjum af því að þetta geti skapað
freistingu til að skrá stærri fisk sem
undirmál og minnka þannig kvóta-
frádráttinn á móti aflanum.
Engin augljós ástæða er fyrir
samdrættinum en margir þættir
geta skipt máli, svo sem að mikið sé
af stórum þorski og stórri ýsu sem
leiðir til að afla sé frekar landað sem
VS-afla. Þá getur þetta einnig verið
vísbending um að smærri fiski sé
kastað fyrir borð, en töluverður
fjöldi brottkastsmála hefur verið til
skoðunar hjá Fiskistofu.
20 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 27. ÁGÚST 2022
ELTAK sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Ásgeir Ingvarsson
ai@mbl.is
V
eiðarnar gengu ágætlega
hjá Friðjóni Inga Guð-
mundssyni í sumar og
hefði hann gjarnan viljað fá
að fiska lengur. Strand-
veiðipotturinn tæmdist seinni hluta
júlí og voru veiðar þá stöðvaðar.
„Það kom kannski aldrei almenni-
legt sumar en það viðraði ágætlega til
fiskveiða hér hjá okkur í Breiðafirðin-
um og við náðum flestum veiðidög-
unum okkar. Svo kláraðist heildar-
potturinn, og það þrátt fyrir að
stjórnvöld hefðu bætt við pottinn,“
segir Friðjón Ingi en strandveiði-
menn höfðu samtals 11.074 þorsk-
ígildistonn til að skipta á milli sín.
Friðjón vantar tvö ár í fimmtugt og
hann gerir út bátinn Fíurún SH-13
frá Stykkishólmi. Á löngum ferli hef-
ur hann fengist við ýmis störf, s.s. sjó-
mennsku, vöruflutninga og bílavið-
gerðir, bæði á Íslandi og í Noregi en
hann lærði að vinna með vélar á bíla-
verkstæði föður síns og getur því
sjálfur sinnt flestum viðgerðum á
bátnum sínum.
Strandveiðimenn mala ekki gull
Ágætis verð fékkst fyrir aflann en
Friðjón segir mikils misskilnings
gæta um kjör strandveiðimanna. „Því
hefur jafnvel verið haldið fram að
þeir sem stunda þessar veiðar séu
með yfir 300.000 kr í laun á dag en þá
gleymist að draga frá kostnaðinn sem
fylgir því að reka bát og öll þau gjöld
sem fylgja veiðunum. Er ekki óal-
gengt að tekjurnar af veiðunum í maí
og júní fari að mestu leyti upp í kostn-
aðinn og launin í júlí og ágúst það sem
við höfum til að fleyta okkur inn í vet-
urinn. Allir sem stunda þessar veiðar
lifa ekki af þeim eingöngu og eru í
öðrum störfum yfir vetrarmánuðina.“
Áætlar Friðjón að útgjöld dæmi-
gerðs strandveiðmanns séu í kringum
milljón krónur á ári og er þá búið að
taka með í reikninginn helstu gjöld,
kostnað vegna úttekta og leyfa,
tryggingar, eldsneytiskostnað, kaup
á veiðarfærum og þvíumlíkt. Þá er al-
gengt að báturinn sjálfur kosti á við
nýjan bíl.
Friðjón bætir við að strandveiðarn-
ar séu ekki eins rómantískar og
margir hadla. „Sumir sjá fyrir sér
roskinn sjómann halda út á miðin í
lopapeysu í góða veðrinu við sólar-
upprás, en raunin er að þetta er
hörkuvinna og dagurinn byrjar iðu-
lega klukkan fjögur eða fimm á
morgnana. Tekur þá við að leita að
fiskinum og getur leitin varað fram
eftir degi,“ segir Friðjón. „Ef eitt-
hvað bilar, eins og gerist oft, þarf
helst að laga það strax og vinna að
viðgerðum fram á kvöld til að geta
farið aftur á sjóinn næsta morgun.
Þeir dagar sem ekki er hægt að nýta
til veiða fara síðan iðulega í yfirlegu,
viðhald og þrif á bátnum.“
Svæðaskipting gölluð
Fiskurinn sem Friðjón veiddi þetta
sumarið var vel haldinn og stór og
aflaverðið eftir því. Hann segir nýaf-
staðna vertíð hafa sýnt vel ókosti þess
að skipta strandveiðikerfinu upp í
fjögur svæði því að á meðan mikið
veiddist af stórum og góðum fiski á
svæði A, sem Breiðafjörðurinn til-
heyrir, þá hafi veiðar á öðrum svæð-
um gengið verr og veiðimenn þar
ekki náð að nýta sumarið vel. „Þetta
er álíka galið og ef að togaraveiðar
væru takmarkaðar við ákveðna
landsfjórðunga. Fiskurinn færir sig á
milli staða og besta leiðin til að nýta
auðlindina vel er að hleypa öllum bát-
um að þeim svæðum þar sem aflinn
er bestur.“
Svæðakerfið virðist líka eiga þátt í
því að búa til öfund innan stéttarinnar
og reka fleyg á milli strandveiði-
manna. „Er nema von að menn verði
ósáttir ef veiðipotturinn klárast
snemma og löngu áður en veiðar kom-
ast almennilega af stað þeirra svæði.“
Skoði hvernig má gera kerfið
einfaldara og sanngjarnara
Friðjón getur bent á margt við
strandveiðikerfið sem betur mætti
fara og nefnir hann að hjá nágranna-
löndunum hafi tekist að þróa kerfi
sem virðast bæði einfaldara og sann-
gjarnara. Ein tillaga Friðjóns er að
einfaldlega úthluta hverjum strand-
veiðibáti 60 tonn til að veiða eins og
skipstjóranum þykir henta best, án
þess að þurfa að telja veiðidagana eða
óttast að fara óvart örlítið yfir leyfi-
legt veiðmagn dagsins, og án þess að
binda veiðarnar við tiltekinn lands-
fjórðung. „Með 60 tonn, og hvað þá
80, gætu strandveiðimenn lifað ágætu
lífi af veiðunum, endurnýjað bátana
sína og rekið flotta útgerð án þess
samt að vera að greiða sjálfum sér út
einhverjar himinháar upphæðir í arð
og stinga af til Tenerife,“ segir hann.
Það sýnir vel flækjustig strand-
veiðikerfisins að reglurnar kveða á
um að ekki megi stunda strandveiðar
föstudaga, laugardaga og sunnudaga;
hver veiðiferð má ekki vara lengur en
14 klst.; aðeins er heimilt að fara í
eina veiðiferð á hverjum degi og
mega veiðidagarnir ekki vera fleiri en
tólf í hverjum mánuði, frá maí fram í
ágúst. Þá er aðeins heimilt að hafa að
hámarki fjórar handfærarúllur um
borð – og engin önnur veiðarfæri.
„Ef ég kem í land með tveimum
kílóum meira af fiski en ég má þá get
ég vænst þess að vera sektaður um
leið, en ég á hins vegar ekkert inni ef
ég næ ekki að fullnýta leyfilegt há-
mark fyrir hverja veiðiferð,“ útskýrir
Friðjón og segir margt bogið við
kerfið eins og það er í dag. „Raunin er
að sumir líta á strandveiðikerfið sem
einhvers konar félagslegt veiðikerfi,
en á sama tíma eru stórútgerðirnar
að þiggja byggðakvóta úr potti sem
hafði verið hugsaður sem nokkurs
konar félagslegur stuðningur við
dreifðar byggðir – og borin von fyrir
strandveiðimenn að ætla að krækja
sér í byggðakvóta, eins og kerfið er
hannað.“
Strandveiðarnar ekki eins rómantískar og margir halda
Ókostir svæðaskiptingar
strandveiða komu vel í
ljós í sumar. Potturinn
tæmdist áður en veiðar
komust almennilega af
stað á sumum svæðum.
Friðjón segir vert að skoða að einfalda strandveiðikerfið og hreinlega úthluta
hverjum strandveiðibát ákveðnum fjölda tonna til að veiða án frekari takmarkana.
VS-afli aldrei meiri en undirmál aldrei minna