Skipulagsmál höfuðborgarsvæðisins - 01.09.1984, Side 17

SKIPULAGSMÁL HÖFUÐBORGARSVÆÐISINS
17
„afturvirkar“ þ.e. gefnar út t.d.
árið 1966 en tóku gildi fjórum árum
áður eða 1962. Fyrir þá sem ekki
þekkja, þá er bókin, Aðalskipulag
Reykjavíkur 1962-83 litprentuð,
innbundin, í stóru broti, alls 265
blaðsíður (minnir nokkuð á endur-
útgáfu íslendingasagnanna í
skrautbandi).
Þær skipulagsgreinargerðir sem
unnar hafa verið eftir 1966 bera
allar mjög sterkan keim af AR.
1962-83. Það er svipuð kaflaskipti,
svipað innihald og svipuð framsetn-
ing. Meira að segja ber núgildandi
skipulagsreglugerð (1966) mjög
sterkan keim af AR. 1962-83.
Nú er allt landið orðið skipulags-
skylt. Með öðrum orðum sveitar-
stjórnum er uppálagt samkvæmt
lögum þessa lands að vinna eða láta
vinna byggðaáætlun fyrir sitt
sveitarfélag og þá líklegast í anda
AR. 1962-83 ef það sem hér áður
var sagt er haft í huga. En er hægt
(nauðsynlegt) að nota sömu vinnu-
aðferðir í skipulagi fyrir byggðalag
með t.d. 800 íbúum og 80 þúsund
íbúum. Hvað þá með 200 þús.
íbúa?
3. Að tilhlutan Skipulags ríkisins
hefur verið unnið undanfarin mis-
seri að endurskoðun skipulags-
reglugerðarinnar og hafa drög að
nýrri reglugerð verið send út til yfir-
lestrar, með ábendingar og athuga-
semdir í huga. í þessari endur-
skoðun er m.a. leitast við að skil-
greina ýmis hugtök og efnisatriði
sem skipulagsáætlun er ætlað að
fjalla um. Verður að telja það mjög
til bóta. Aftur á móti verður að
telja sumar mikilvægustu „skýring-
arnar“ (skilgreiningarnar) ónógar
og jafnvel ruglandi. Ef við höldum
okkur áfram við hugtökin svæðis-
skipulag og aðalskipulag þá segir í
væntanlegri reglugerð: „Svæðis-
skipulag nær yfir allt frá tveimur
sveitarfélögum að heilu land-
svæði“. „Markmiðið með svæðis-
skipulagi er að móta samræmda
heildarstefnu varðandi þróun
byggðar á svæðinu og stuðla að hag-
kvæmari þróun“. Það sem stendur
upp úr þessari setningu er sam-
ræmd heildarstefna fyrir fleiri en
eitt sveitarfélag eða landssvæði.
I kaflanum um aðalskipuíag segir
m.a. „Aðalskipulag nær yfir ákveð-
ið þéttbýli, hluta sveitarfélags,
sveitarfélags í heild eða tvö eða
fleiri sveitarfélög“. „Hlutverk aðal-
skipulags er að sýna meginatriði í
stefnumörkun hlutaðeigandi sveit-
arstjórnar varðandi þróun byggðar,
landnotkun og umferðarkerfi á við-
komandi svæði“. Nú, það sem
stendur uppúr hér er: Meginatriði í
stefnumörkun varðandi þróun
byggðar ákveðins sveitarfélags eða
nokkurra sveitarfélaga saman.
Hver er munurinn á svæðisskipu-
lagi og aðalskipulagi samkvæmt
skýrgreiningu endurskoðaðrar skip-
ulagsreglugerða? Um mismun efn-
isþátta svæðisskipulags og aðal-
skipulags er ekki að ræða. Þeir eru
nánast eins. Sömu sögu má reyndar
segja um það hvernig haga skuli
kynningu endurskoðun og frágangi
þessara tveggja skipulagsáætlana.
Er reglugerðin því ekki að gera ein-
falt mál flókið? Er ekki nægjanlegt
að vera með eina tegund skipulags-
áætlunar í stað tveggja fyrst munur-
inn er nánast enginn.
4. Reynslan erlendis frá getur efa-
laust kennt okkur, - nýgræðingun-
um í byggðaskipulagi margt í þess-
um efnum sem öðru. í Englandi og
Bandaríkjunum eru svæðisskipulög
ákaflega léttvæg stjórntæki nánast
akademiskar vangaveltur til afþrey-
ingar fyrir stjórnmálamenn og mig
grunar reyndar að þau skandinav-
isku megi draga í sama dilkinn. í
staðinn, og ef við höldum okkur við
England sérstaklega, þá hefur verið
tekið þar upp s.k. „structure plan“
sem nær yfir fleiri en eitt sveitarfé-
lag,- heilu svæðin og síðan „local
plan“ sem nær til eins sveitarfélags.
Hlutverk “structure“ skipulagsins
er að sýna helstu þættina í byggða-
þróun svæðisins sem það nær til.
Það er greinargerð með nokkrum
skýringarmyndum. Og eins og áður
hefur komið fram skulu öll kort í
greinargerðinni vera stílfærð.
Þeir efnisþættir sem skipulagið
tekur fyrir er m.a.: mannfjöldaþró-
un, atvinnumál, húsnæðismál, iðn-
aður, viðskipti, samgöngur, veitur,
skólamál, heilbrigðismál, útivist og
frítímaiðja, umhverfisvernd svip-
mót þéttbýlís/strj álbýlis. Alla þessa
þætti er reynt að vinna „gróft“, -
aðalatriðin varðandi þróun svæðis-
ins eru tekin fram yfir smáatriðin;
hvar liggja vandamálin og hvernig
er hugsanlegt að leysa þau.
Við gerð þessa skipulags vinnur
þjálfað starfslið sem hefur að baki
sérnám í skipulagsfræðum, - skipu-
lagsfræðingar, ennfremur arkitekt-
ar, verkfræðingar og ýmsir rann-
sóknarmenn sem hafa sérstakt við-
bótarnámskeið í byggða- og bæjar-
skipulagi.
„Structure“-skipulög eru samþykkt
af sérstaklega kjörnum héraðs-
stjórum (county council) og síðan
staðfest af ráðherra umhverfismála.
„Local“-skipulög samanstanda aft-
ur á móti af korti (línukort) sem
sýnir landnotkun sveitarfélagsins í
„hæfilega miklum“ smáatriðum
eins og segir í leiðbeiningum um
gerð skipulagsins. Kortinu fylgir
greinargerð þar sem stefnumörkun
og tillögur til úrlausna sem sam-
þykktar höfðu verið í „structure"-
skipulaginu, og á hvern hátt þær
koma til með að hafa áhrif á
sveitarfélagið. „Local“-skipulög
eru samþykkt af sveitarstjórn við-
komandi sveitarfélags, en ekki
staðfest af ráðherra þó hann geti
krafist slíks.
5. í þessu skrifi hefur nokkru rúmi
verið eytt í mismunandi tegundir
skipulagsáætlana. M.a. var reynt að
draga fram þá staðreynd að hér á
landi er litið á svæðisskipulag og
aðalskipulag sem nánast sama
hlutinn. Ennfremur hefur verið
rætt um hvernig fyrirkomulag er á
þessum hlutum í Englandi þar sem
mjög glögg skil eru dregin á milli
þessa tveggja skipulagsáætlana.
Auðvitað er erfitt að bera saman
framkvæmd skipulags hér á landi
og í Englandi, sérstaklega þar sem
stjórnun þessa málaflokks er með
nokkuð ólíkum hætti. Er hér átt við
hinar sérstaklega kjörnu héraðs-
stjórnir en auk sveitarstjórna og
síðan ríkisstjórnar mynda þær hið
s.k. þriggja þrepa stjórnkerfi. Aft-
ur á móti, gætum við tileinkað okk-
ur á ýmsan hátt þau vinnubrögð
sem viðhöfð eru við gerð „struct-
ure“-skipulagsins enska, - í stað
þess að vera að eyða miklum tíma,
fjármagni og krafti í að vinna
byggðaáætlun fyrir sama svæðið í
tvígang.
Oft á tíðum vantar því miður raun-