Skipulagsmál höfuðborgarsvæðisins - 01.09.1984, Side 23

SKIPULAGSMÁL HÖFUÐBORGARSVÆÐISINS
23
Helgi Jónasson
UM SKÓLA OG SKIPULAGSMÁL
í lögum um skólakerfi frá 1974 er
kveðið á um að skólakerfið skiptist
í þrjú stig: grunskólastig, fram-
haldsskólastig og háskólastig.
Ríki og sveitarfélög reka sameigin-
lega grunnskóla og suma fram-
haldsskóla.
Lög um grunnskóla voru sett árið
1974. Frumvarp til laga um fram-
haldsskóla hefur nokkrum sinnum
verið lagt fyrir Alþingi án þess að
það hafi hlotið afgreiðslu.
í lögum um grunnskóla er sveitarfé-
lögum falið að sjá til þess að jafnan
sé fyrir hendi í viðkomandi skóla-
hverfi nægjanlegt húsnæði fyrir
grunnskóla. Þessi skipan er rökrétt
með hliðsjón af verkefnum sveitar-
félaga í skipulagsmálum og annarri
þjónustu.
Engin samfélagsþjónusta snertir
fleiri þegna þjóðfélagsins en sú sem
veitt er í skyldunámsskólum. Það
skiptir því höfuðmáli hvernig til
tekst með þá þjónustu. Virk yfir-
stjórn, gott starfslið, vel hönnuð og
heppilega staðsett skólamannvirki
eru mikilvægustu forsendur þess að
vel takist til með þessa þjónustu.
í lögum um grunnskóla er landinu
skipt í fræðsluumdæmi. í hverju
fræðsluumdæmi er fræðsluskrif-
stofa. Sérfræðileg þjónusta og virkt
rekstrarlegt aðhald fræðsluskrif-
stofu hefur tvímælalaust leitt til
veru-
legra umbóta í rekstri grunnskóla.
Bæði að því er varðar rekstrar-
kostnað og þjónustu skólanna við
samfélagið.
Um skipulagsmál skóla gilda sömu
lögmál og önnur skipulagsmál að
vinnu við þau er aldrei að fullu
lokið. Þótt búið sé að reisa skóla-
hús er nýting þess ekki bundin um
aldur og ævi. Húsnæðisþarfir skóla
breytast eftir því sem viðfangsefni
skólans, viðhorf til skólastarfs og
kröfur um aðstöðu breytast. Með
hliðsjón af því er mikilvægt fyrir þá
sem annast skipulagsmál að hafa á
hverjum tíma aðgang að upplýsing-
um og starfskröftum sem geta gefið
nauðsynlegar upplýsingar og lagt
fram þá vinnu sem skipulagsyfír-
völd þurfa á að halda til þess að
geta tekið ákvarðanir varðandi þá
skipulagsþætti sem snerta þjónustu
skólanna.
Fræðsluskrifstofur þurfa því einnig
að koma inn í myndina þegar fjall-
að er um skiplagsmál skóla. Nokk-
ur reynsla er þegar komin á slíka
vinnu hjá Fræðsluskrifstofu
Reykjanesumdæmis. Allmörg
sveitarfélög í umdæminu hafa leitað
til fræðsluskrifstofunnar með að-
stoð á þessu sviði. Sú aðstoð sem
þar hefur verið veitt hefur fyrst og
fremst verið úttekt á því skólahús-
næði sem fyrir er og mat á bygging-
arþörf með hliðsjón af áætluðum
nemendafjölda með tilliti til vænt-
anlegrar byggðaþróunar á viðkom-
andi stað.
Þau skólamannvirki sem hafa verið
reist eða ákveðin koma að sjálf-
sögðu til með að þjóna sínu hlut-
verki um langa framtíð. Hins vegar
getur hlutverk þeirra breyst við
breyttar aðstæður. Sums staðar er
nú þegar þörf breytinga af þessum
sökum.
Þegar staðsetning skóla í þéttbýli er
ákveðin er nauðsynlegt að taka
m.a. tillit til eftirfarandi atriða:
1. Að upptökusvæði skóíans sé
hæfilega stórt svo að nemendafjöldi
verði hæfilegur miðað við uppeldis-
og kennslufræðilegar forsendur svo
og fjárhagslega hagkvæmni.
2. Að skólahúsið sé miðsvæðis á því
skólasvæði sem skólinn á að þjóna.
3. Að gönguleiðir nemenda milli
heimilis og skóla séu greiðar og að
nemendur þurfi ekki að fara yfir
miklar umferðaræðar á leið í skóla.
4. Að þéttbýli sé skipulagt með
þeim hætti að íbúðagerðir verði það
fjölbreyttar að á hverju skólasvæði
verði sem jöfnust dreifing íbúa eftir
aldurshópum.
5. Að fjarlægð frá ystu mörkum
skólasvæðisins verði ekki lengri en
sem svarar hæfilegri gönguleið.
Hér að framan er ekki minnst á
neinar stærðir eða fjarlægðir í
tölum. Öllum hugleiðingum um
það er sleppt hér, enda eru slíkir
þættir afstæðir og þurfa að skoðast í
samhengi við ýmsa aðra þætti sem
hér er ekki fjallað um.. Þessi atriði
eru sett hér fram i þeim tilgangi
einum að vekja athygli á nauðsyn
þess að taka tillit til þjónustu skól-
anna þegar unnið er að skipulagi
sveitarfélaga.
Sú samstaða sem náðst hefur um
skipulagsmál höfuðborgarsvæðisins
er vissulega mikið fagnaðarefni. I