Morgunblaðið - 03.10.1991, Síða 22

Morgunblaðið - 03.10.1991, Síða 22
22 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 3. OKTÓBER 1991 Tilkynnt um nóbelsverðlaun í dag: Verðlaunaupphæðin tvö- földuð á tveimur árum með vöxtum og vaxtavöxtum...,“ segir Altéqeus. Tilkynnt verður í dag hver hlýtur bókmenntaverðlaun Nóbels. Flestir hafa spáð því að þau hreppi Milan Kundera frá Tékkóslóvakíu, Nadine Gordimer frá Suður-Afríku eða Mario Vargas Llosa frá Perú. Einn- ig þykir óþekkt kínverskt skáld, Bei Dao, koma til greina. Filippseyjar: Reuter Corazon Aquino Filippseyjaforseti kynnir þá ákvörðun sína að veita Bandaríkjamönnum þriggja ára frest til þess að flytja hersveitir sínar frá landinu. Með henni á myndinni eru öldungadeildarmenn og yfirmenn í her Filipsseyja. Bandaríkjamenn fá þriggja ára frest til að flytja sveitirnar burt Maníla. Reuter. CORAZON Aquino, forseti Filippseyja, sagðist í gær myndu veita Bandaríkjamönnum þriggja ára frest til þess að flytja hersveitir sínar á eyjunum brott. Hefur forsetinn hætt við að krefjast þjóðaratkvæðis um samning sem framlengt hefði dvöl bandarískra hersveita í landinu fram yfir næstkomandi aldamót. Aquino sagði fréttamönnum að hún hefði tjáð bandaríska sendiherr- anum að ekki yrði krafist afnota- gjalda fyrir flotastöðina við Subic- flóa á þessum þremur árum. Væru þrjú ár talin hæfilegur tími til að koma brottflutningnum í kring. Öldungadeild Filippseyjaþings felldi í síðasta mánuði samkomulag sem stjóm Aquino hafði gért við Bandaríkjamenn um afnot af Subic- flóastöðinni til ársins 2001. Fyrir afnotin Setluðu Bandaríkjamenn að borga 2,2 milljarða dollara, jafnvirði 134 milljarða ÍSK. Aquino sagði landsmenn ekki hafa efni á öðru en leyfa áframhaldandi veru bandarískra hersveita í landinu og hóf herferð fyrir því að þjóðin fengi að segja álit sitt á þeirri ákvörð- un. Fullyrti hún opinberlega að landsmenn myndu snupra þingið í þjóðaratkvæði um málið. Aquino er sögð hafa skipt um skoðun eftir einhliða ákvörðun George Bush Bandaríkjaforseta í síð- ustu viku að fækka verulega skamm- drægunf kjarnavopnum. Sagði hún í gær, að a.m.k. 15 af 23 þingmönnum öldungadeildarinnar styddu þá til- lögu hennar að veita Bandaríkja- mönnum þriggja ára frest til að draga sveitir sínar til baka, en þing- ið hafði krafist þess að brottflutn- ingnum lyki á innan við ári. Corazon Aquino sagði að þó ekki yrði krafist afnotagjalda fyrir Subic- flóastöðina á næstu þremur árum myndu Filippseyingar þiggja alla þá aðstoð sem Bandaríkjastjórn kynni að vera tilbúin að veita þar sem þjóð- in ætti við mikla efnahagsörðugleika og vandamál að etja sem hlutust af völdum eldgosa í Pinatubo-fjallinu. Meðan á Kaldastríðinu stóð voru herstöðvar Bandaríkjamanna á Filippseyjunum stærstu stöðvar þeirra í Asíu, en í samræmi við af- vopnunarstefnu Bandaríkjastjórnar hefur verið dregið úr herstyrk Bandaríkjanna í álfunni á undanförn- um tveimur. Subicflóastöðin var stærsta við- gerðar og birgðastöð Bandaríkja- manna í Asíu og þjónaði Sjöunda flotanum sem hefur því hlutverki að gegna að veija mikilvægar siglinga- leiðir til Miðausturlanda og Austur- Asíu. Einnig hefur bandaríski flug- herinn haft mikla bækistöð í Clark- flugstöðinni en hún skemmdist af völdum eldgossins í Pinatubo-fjallinu og höfðu Bandaríkjamenn ákveðið að leggja hana niður. Bandarísk stjórnvöld hafa sagt að þau myndu ekki leita nýrra stöðva í Asíu ef þau yrðu að loka Subicflóa- stöðinni. Lokun stöðvarinnar myndin engin áhrif hafa á herstyrk Banda- ríkjamanna í álfunni. Stokkhólmi. Frá Erik Lidén, fréttaritara Morgunblaðsins. UPPHÆÐ sú sem Nóbelsverðlaunahafar fá afhenta hefur tvöfaldast á síðustu tveimur árum. Munu handhafar verðlaunanna í ár halda heim með ávísun upp á sex milljónir sænskra króna eða sem samsvar- ar um sextíu milljónum islenskra króna í vasanum. Ake Altéqeus, aðstoðarforstjóri Nóbelsstofnunarinnar, sem m.a. sér um fjárfestingar hennar, segir ástæðuna fyrir því að hægt hafi verið að tvöfalda upphæðina frá 1989 vera mjög vel heppnuð fast- eignaviðskipti á vegum stofnunar- innar. í mars í fyrra hafi síðasti eignarhlutur hennar í ákveðnu fast- eignafélagi verið seldur en þá hafí fasteignaverð einmitt verið í há- marki. „Við seldum á nákvæmlega réttum tíma,“ segir Altéqeus. Hann segist vera mjög ánægður yfir því að hægt hafi verið að hækka verðlaunaupphæðina einmitt á þessu ári en í ár heldur stofnunin upp á 90 ára afmæli sitt. Hafí verð- launin nú verið færð að uppruna- legu verðgildi. Nóbelsverðlaunin voru fyrst afhent árið 1901 og var verðlaunafjárhæðin þá 150 þúsund sænskar krónur. Samsvarar það 5,5-6 milljónum sænskra króna að raungildi í dag samkvæmt útreikn- ingum Altéqeusar. Verðlaunahafar geta ekki reikn- að með að verðlaunin haldi áfram að hækka með svipuðu móti en stefnt er að því að þau fylgi verð- bólgu. Þau munu hins vegar aldrei lækka. „Það er þó ekki óh'klegt að þegar við höldum upp á 100 ára afmæli okkar árið 2001 verði verð- launin um tíu milljónir fsænskra] króna. Það eru tíu ár þangað til og ERLENT AF ERLENDUM VET7VANGI eftir ANTHONY HAZLITT HEARD Sljórnarskrárdrög F.W. de Klerks, forseta S-Afríku: Leiðtogar stærstu flokkanna skiptist á um forsetaembættið Reuter F.W. de Klerk, forseti Suður-Afríku, fljdur ræðu á þingi landsins. Samningaviðræður um nýja sljórnarskrá og afnám lögbundins kynþáttaaðskilnaðar í Suður-Afríku eru nú í sjónmáli. Leiðtoga svartra og hvítra greinir enn mjög á og ljóst er að erfitt verður að sætta sjónarmið þeirra. F.W. de Klerk, forseti og leiðtogi Þjóð- arflokksins, kynnti nýlega drög að nýrri sljórnarskrá en viðbrögð- in hafa verið blendin. Drögin hafa bæði fengið lof og sætt harðri gagnrýni. Helstu samtök blökkumanna, Afríska þjóðarráðið, hafa hafnað stjórnarskrárdrögum for- setans og það er í raun útilokað að þau verði samþykkt í viðræðun- um. Hins vegar er ljóst að viðræð- urnar eiga eftir að mótast mjög af þeim. Leiðtogar fylkinganna gera sér grein fyrir hversu brýnt það er að samkomulag náist um nýja stjórnarskrá. Óeirðir og mannsk- æðir bardagar í byggðum blökku- manna sýna að mikið liggur við að fyrirhugaðar lýðræðisbreyting- ar skili strax árangri, þannig að þeim fylgi efnahagsuppgangur og traust skapist milli kynþáttanna. Stjórnarskrárdrögin eru upp- hafsleikur de Klerks í viðræðun- um. Hann viðurkennir að þau séu „alls ekki endanleg stjórnarskrá Suður-Afríku“. Meirihlutastjórn eins flokks útilokuð "Drög forsetans eru réttlátari og ekki jafn flókin og þau sem forveri hans, Pieter W. Botha, kynnti. Þau ganga þó ekki nógu langt. De Klerk gerir ráð fyrir áð þing- inu verði skipt í tvær þingdeildir en hugmyndir hans um forseta- embættið eru mun flóknari: þrír til fimm leiðtogar stærstu flokk- anna skipi „forsætisráð" og skipt- ist á um að gegna embættinu. Samkvæmt drögunum getur flokkur, sem fær meirihluta í þingkosningum, ekki myndað stjórn án þess að skipa ráðherra úr öðrum flokkum. Gert er ráð fyrir mikilli valddreifingu í stjórn- kerfinu og níu öflugum fylkis- stjórnum. Þá verði völd ýmissa héraðs- og borgarstjórna veruleg - og fyrirkomulag kosninga til þeirra eignamönnum, sem eru flestir hveijir hvítir, í hag. Lýsa má þessum hugmyndum þannig að nýju kerfi, þar sem gert er ráð fyrir að kynþættirnir skipti með sér völdunum, sé troð- ið inn í gömlu stjórnskipunina, með allri sinni mismunun og göll- um vegna aðskilnaðarstefnunnar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að flokkur með meirihlutafylgi fari með völdin í nýrri og gjör- breyttri Suður-Afríku. Reynt að tryggja Þjóðarflokknum varanleg völd? Þetta virðist því með öðrum orðum aðferð til að tryggja Þjóð- arflokknum varanleg völd. Segja má að verið sé að reyna að koma á kerfi þar sem „hinn sigraði“ haldi velli. Hvítir menn misstu völdin í nágrannaríkjunum Ródesíu (nú Zimbabwe) og Suðvestur-Afríku (nú Namibíu) og ljóst er að de Kierk vill koma í veg fyrir slíkt. Hann er að reyna að hafa stjórn á umbótaþróuninni sem hann kom af stað af miklu hugrekki í fyrra. í drögum hans er að minnsta kosti gert ráð fyrir einu þingi fyr- ir alla kynþætti, auk þess sem fallist er á að hver landsmaður hafi eitt atkvæði í þingkosningum og að teknar verði upp hlutfalls- kosningar. Það er kaldhæðnislegt að flokk- urinn, sem hefur haft bæði tögl og hagldir í Suður-Afríku í 43 ár og einokað völdin, skuli nú lýsa því yfir að „pólitísk völd eigi ekki að vera í höndum eins flokks, hóps eða einstaklings." Þetta eru mikil umskipti. Blökkumenn vilja á hinn bóginn sterkt miðstjórnarvald og að sig- urvegarar kosninga fari með völd- in. Svigrúm fyrir málamiðlun Stjórnmálaskýrendur telja að stjórnin hafi komist að óformlegu samkomulagi við Afríska þjóðar- ráðið og aðra flokka, sem geti leitt til málamiðlunar. Vonandi reynist það rétt. Það er ýmislegt líkt með hug- myndum de Klerks og leiðtoga Afríska þjóðarráðsins, til að mynda eru þeir á einu máli um að allir eigi að hafa kosningarétt til tveggja þingdeilda, tryggja beri réttindi minnihlutahópa og að kynþáttaaðskilnaður skuli ekki marka framkvæmda- og dóms- valdið. Það er þess vegna svigrúm fyrir málamiðlun. Gallar draganna eru margir Samt er það harla ótrúlegt að flokkur, sem fer með sigur af hólmi í kosningum - Afríska þjóð-

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.