Dagskrá: tímarit um menningarmál - 01.01.1957, Side 65

Dagskrá: tímarit um menningarmál - 01.01.1957, Side 65
hlutverki, sem henni var aetlað í upphafi. Hér eru saman komnar margar snjöllustu smá- sögurnar, sem ritaðar hafa verið á vora tungu á þessari öld. /. ií. V. Að vera maður - Jónas Arnason: Sjór og menn. Heims- kringla, Reykjavik 1956. Fyrir nær ári ætlaði ég að skrifa um þessa bók og fékk hana í hendur beinlínis í þeim tilgangi. Það ætlunarverk þokaði þó fyrir ýmsu öðru vafstri, og nú er kannske dónaskapur við bókina og höfundinn að fara að skrifa þetta svona seint. Mér hefur sjaldan þótt vænna um bækur ungs höfundar en þær tvær, sem Jónas Árna- son hefur sent frá sér. Ekki er það þó fyrir þá sök, að Jónas sé að mínum dómi gallalaus höfundur, heldur hitt, að mér finnst hann miklu meiri maður, meiri manneskja, í bók- um sínum en ýmis þau ungskáld, sem sýna verk sín á prenti. Bókin Sjór og menn hefst á sögu, sem kall- ast Tíðindalaust í kirkjugarðinum. Fyrir minn smekk er sú saga hið lélegasta í bókinni. Það vantar í hana blóðið og hitann. Hún glitrar víða af góðri kímni, en allt söguefnið og með- ferð þess er einhvern veginn utangarna. Sagan minnir jafnvel á þessar oflofuðu samsetningar Þóris Bergssonar um kontórista og erfiðs- menn, þar sem sá flibbalausi færir flibba- manninum sannindi lifsins álíka húsmóðurlega og gamlar konur gefa gestum sínum jólaköku með sætu kaffi. Slík lífssannindi hafa ævinlega hljómað hjá- róma í mínum eyrum, og þessi ógnarlegi há- tíðleiki og smámunasemi yfir því, hvort mannvera eyði ævi sinni við skítmokstur eða skriftir, er eiginlega hálfgerð móðgun við þá, sem skítinn moka, einkum þegar verið er að lofsyngja þá í slíkum sögum. Það vekur því meiri furðu mína að rekast a þennan tón hjá Jónasi, sem hann er öðrum mönnum heilbrigðari í skrifum sínum. Mér dettur helzt í hug, að hann hafi samið þessa sögu, áður en hann var farinn að þekkja erfið- ismenn á sama hátt og fram kemur annars staðar í bókinni. Mér finnst sums staðar jaðra við væmni í lýsingum hans á hinum fínlegri þattum í eðlisfari Eiríks Áslákssonar. Ég þekki að vísu fáa sjómenn, en þeir, sem ég hef kynnzt, hafa látið elskusemi sína í ljós á umbuðalausari og hjartanlegri hátt en með þessari moðvolgu, sykursætu tilfinningasemi, sem Jónas gæðir söguhetju sína á stundum. Mér þykir mann- lýsingin ekki trúleg, og einkum er hún of orð- mörg. Jónas er alltaf að lýsa Eiríki með ýmsum hætti í stað þess að láta Eirik lysa sér sjálfan með orðum og æði. Nú vil ég biðja þá, sem kunna að lesa þess- ar línur, að líta ekki svo á, að ég telji þessa sögu Jónasar sérstaklega slæma. Síður en svo. Hún er miklu betri en margt af því, sem sett er á prent og kallað sögur, en hún stendur að mínum dómi allmikið að baki öðru efni bók- arinnar. Kaflarnir Á miðum og Komdu nú á krók- inn minn eru frásagnir um sjó og menn. Þetta eru þættir af raunverulegum atburðum, en bera um margt merki góðs skáldskapar. Lýs- ingin er svo fáguð og hnitmiðuð, svo látlaus og létt í sniðum, stíll Jónasar svo kliðmjúkur og fyrirhafnarlaus, að landkrabbi eins og ég finn bátinn vagga undir fótum mér, meðan ég les. í þessum köflum lýsir Jónas lifandi mönnum. Hann segir oft langa sögu í stuttu máli, og hvergi örlar á þeirri væmni, sem mér þótti bregða fyrir í sögunni. Afskaplega hrein- leg og elskuleg er lýsingin á jólakvöldinu í Togarasiglingu. Einhverjum hefði þar hætt við ógeðslegri tilfinningasemi. En Jónas Iýsir þess- um heilbrigðu skipsfélögum sínum á svo heil- brigðan hátt, að það er stórum mannbætandi að vera honum samferða, þó að ekki sé nema stuttan róður. Fyrir þá, sem málkunnugir eru Pétri Hoff- mann Salómcnssyni útvegsbónda í Selsvör, er Þrír á báti hreinasta hunang. Ég held, ef ætti að fara að gefa Jónasi einkunnir fyrir hina ein- stöku þætti, setja einn öðrum framar, að ég myndi telja þennan þátt hið bezta í bókinni. Þetta er ein meistarakviða mannleika og kímni. Eitt megineinkenni þessara þátta er hispurs- leysi og tilgerðarleysi höfundar. Hvergi örlar á neinum skcllaleik máls og hugsunar, heldur streymir frásögnin yljuð djúpum mannleika og fínlegri kímni. dagskrá 63

x

Dagskrá: tímarit um menningarmál

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagskrá: tímarit um menningarmál
https://timarit.is/publication/1059

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.