Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.04.1940, Blaðsíða 53

Tímarit Máls og menningar - 01.04.1940, Blaðsíða 53
TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR 47 bols og höfuðs á þjóðfélagi einveldisins og sérréttind- anna, hafði hin borgaralega gagnrýni höggvið i sund- ur hlífar þess og deyft eggjarnar í öllum vopnum þess. Hin mikla andlega hreyfing 18. aldar, upplýsingar- stefnan, skynsemistefnan, eða hvað menn nú vilja kalla hana, á rætur sínar að rekja til liinnar ensku lieim- speki, er vaxið hafði upp undir ríkum áhrifum Púrí- tanahjdtingar Englands um miðja 17. öld. Enski heim- spekingurinn John Loeke hefur í lok 17. aldar orðað grundvallaratriði borgaralegra þjóðfélagsvísinda svo: Mennirnir lifa upprunaiega frumstæðu náttúrulífi, en stofna ríki og þjóðfélag til verndar lífi, frelsi og eign- um. Þetta eru hin náttúrlegu mannréttindi, er ríkið má eigi skerða. Óhundið einveldi er ósamrýmanlegt þessum mannréttindum og þvi er nauðsynlegt að lög- gjafar- og framkvæmdarvaldið sé aðskilið. Hinn sanni og rétti fullvaldi er fólkið sjálft, og það hefur vald til að steypa stjórninni, ef því býður svo við að horfa. „Þjóðin hefur jafnan vald til þess að losa sig við menn, sem eru annaðhvort svo örvita eða illir, að þeir sitja á svikráðum við líf og eignir þegnanna.“ (Locke). Þetta var hin fræðilega réttlæting horgaralegra byltinga. Hún fékk staðfestingu veruleikans í frelsisstríði Ameriku- manna 1776 og í frönsku byltingunni 1789. A Englandi hélt þessi hættulega þjóðfélagsheimspeki kyrru fyrir á vinnustofum rólyndra fræðimanna. f Frakklandi fór hún eldi um allt þjóðfélagið og var hoð- uð af húsþökunum. Franskar bókmenntir, fagurfræði- legar og visindalegar, voru á blómaskeiði einveldisins bundnar hirðinni. 18. öldin leysti franskan anda úr her- leiðingu konungsvaldsins. Bókmenntirnar urðu þjóðar- eign og höfðu allt hið menntaða Frakkland að mark- aði. Heimspeki upplýsingarinnar varð hið bitra áróð- ursvopn frönsku borgarastéttarinnar, er ruddi pólitísku valdanámi hennar brautina. Undir merki hennar sagði
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.