Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1994, Síða 8

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1994, Síða 8
Hallfríður Jakobsdóttir Gröndal og gróteskan tilraun til túlkunar á Gandreiö Benedikts Sveinbjarnarsonar Gröndals Grótesk lífssýn — frá karnivalmenningu miðalda til rómantíkur í ritgerð sinni „Um vísindi, skáldskap og listir á miðöldum“ fjallar Benedikt Gröndal um svokölluð „mysteria“, en því nafni nefndust „guðrækileg leikrit" sem nutu mikilla vinsælda á miðöldum. „Urðu þau svo almenn,“ segir Benedikt, „að loddarar léku þau í fjalabúðum á torgum úti“.1 Leikjunum lýsir hann með svofelldum hætti: „Oft var það að ‘mysteria’ þessi voru látin fara fram á þrem stöðum í einu, í helvíti, á jörðinni og í himnaríki, og var leiksviðið þá með þremur pöllum. Efni leikritanna var stundum skáldlegt, en það gat eigi notið sín, því meðferðin lýsti fákænsku og smekkleysi; öllu var hrúgað saman án hugsunar og reglu, veraldlegu og andlegu, guðlegu og óguðlegu, og aldrei mátti fífl vanta til að fremja allskyns skrípalæti, þó leikritið væri alvarlegt og efnið tekið úr heilagri ritningu“ (R.III/85). Þetta smekklausa leikhús markaðstorgsins, eins og Benedikt kallar það, á engu að síður ættir að rekja til sömu róta og skopleikur hans sjálfs sem hér er til umfjöllunar, nefnilega til ævafornrar heimspeki hins gróteska raunsæis. Hvað blómlegasta útrás fékk þessi eldforna lífssýn í karnivalmenningu miðalda en öðlaðist síðar aukna félagslega dýpt er hún var hafin til vegs í bókmenntum endurreisnar. Ber þar hæst verk Fran^ois Rabelais sem, að sögn Mikhails Bakhtíns, voru uppgötvuð og hyllt af forkólfum rómantíkur- innar, án þess þó að þeir næðu að skilja þau til fulls. Grótesk lífssýn einkennist af andófi gegn öllu sem er endanlegt og fágað, gegn hvers kyns opinberum sannleika og tilbúnum lausnum á sviði hugsun- ar og heimsskoðunar. Það var því að vonum að alþýðumenning evrópskra miðalda sem grundvallaðist á þessari heimspeki drægi að sér athygli róman- tíkeranna sem voru að brjótast út úr formfestu nýklassíkur. En það sem varð utangarðs í rannsóknum Herders og annarra kenningasmiða stefnunnar, segir Bakhtín, var markaðstorgið og hláturmenningin. Áhugi þeirra beindist fyrst og fremst að goðafræðinni, alþýðukveðskapnum og epíkinni.2 Á síðari hluta 18. aldar brutust út deilur í Þýskalandi um Harleldn, þjóninn og elskhugann kátbroslega sem var ein aðalfígúran í fastmótuðu 6 TMM 1994:3
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.