Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.01.1988, Síða 74

Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.01.1988, Síða 74
Jónas Gíslason Þrjár spumingar verða lagðar til grundvallar hugleiðingum mínum í þessum efnurn: 1. Hvaða sjónarmið hafa ráðið mestu um mat okkar á atburðum og persónum íslenzkrar sögu? Eru þau sjónarmið rétt? 2. Hve traustur er grundvöllur þeirra meginkenninga, sem byggt hefur verið á í túlkun þjóðarsögunnar? Er þar byggt á óyggjandi söguleginn staðreyndum eða er gmndvöllurinn ótraustur? Hefur staðreyndum ef til vill verið hagrætt? 3. Er von til þess, að nýjar heimildir komi fram, er gætu varpað nýju ljósi á íslenzka þjóðarsögu? n Hvaða sjónarmið hafa ráðið mati okkar íslendinga á atburðum og persónum íslenzkrar sögu? Sumum kann að þykja þessi spuming óþörf, ef þeim fmnst hún þá ekki furðuleg; auðvitað hljóti menn að hafa rannsakað íslenzka sögu í þeim tilgangi einum að reyna að komast að því, hvemig sögu okkar hafi verið háttað, hvemig lífi menn hfðu á íslandi á fyrri öldum og hvers vegna menn bmgðust við eins og þeir gjörðu. Sannleikurinn er þó sá, að á aðra öld var íslenzk saga fyrst og fremst lesin og notuð í pólitískum tilgangi; íslenzkir forystumenn í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar leituðu í sögunni vopna til þess að beita gegn Dönum. Þess vegna vom menn og málefni liðinna alda einatt metin einhliða út frá því sjónarmiði, hvort þau hefðu orðið dönsku valdi á íslandi til eflingar eða óþurftar; þannig lögðu menn oft pólitískt mat 19. aldar á viðburði fyrri alda og lásu því annarlegar hugmyndir inn í marga atburði; menn vom jafnan taldir hafa látið pólitísk sjónarmið ráða afstöðu sinni. Auðvitað er þetta nánast sögufölsun, meðvituð eða ómeðvituð; þama er t.d. gengið út frá þeirri forsendu, að íslendingar á 13. öld, sem glötuðu sjálfstæði þjóðarinnar, hafi haft sömu skoðun á þjóðemi og sjálfstæði eins og menn 19. aldar, sem vom meir eða minna mótaðir af rómantískum viðhorfum. Ætti öllum að vera ljóst, hve fráleitt það er. Þótt þetta sé sagt, er þó alls ekki verið að kveða upp harðan áfellisdóm yfir þessari „sögufölsun“; eflaust var hún nauðsynleg og etv. óhjákvæmileg út frá hagnýtissjónarmiði samtímans og kom sennilega að góðum notum í sjálfstæðisbaráttunni á sínum tíma. Nú sýnist hins vegar vera kominn tími til þess að taka ofan anddönsku gleraugun, sem íslenzk þjóðarsaga hefúr verið lesin með um skeið; allt annað væri vottur um óbærilega minnimáttarkennd, sem við ættum að vera vaxin frá. Nú er það auðvitað staðreynd, að þáttur Dana í íslenzkri sögu er oft slæmur; það er alls ekki að ósekju, að þeir hafa haft misjafnt orð á sér hérlendis. Oft stafaði þetta af þekkingarleysi á íslenzkum aðstæðum; þeir höfðu lítinn skilning á sérstöðu íslands. En hitt er staðreynd, að almenn 72
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128

x

Ritröð Guðfræðistofnunar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritröð Guðfræðistofnunar
https://timarit.is/publication/1152

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.