Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vķsir

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vķsir

						BríiSvikudaginn é: nóvember 1959
VlSIB
9
Þorkell Sigurðsson:
Landhelgismálið í Ijósi sögunitar.
Landhelgin á fyrstu öldum
Islandsbyggðar.
Inngangur.
Það hefur margt verið ritað
um landhelgismálið og um þau
hernaðarátök, sem enska ríkis-
stjórnin hefur  talið sér sæma , með gapandi höfðum og gínandi
að stofna til við ísland,  eftir trjónum,   svo   landvættir   þær
seinni útfærslu   fiskveiðimark- i er halda vörð um öryggi lands
Fyrsta greíii.
anna. Þau skrif hafa að mestu
leyti snúizt um málið í dag og
í gær, ef svo mætti segja.
¦ Aftur á móti hefur lítið verið
skrifað um sögulega hlið máls-
ins, enhún er þó eitt af því mik
ilvægasta, sem miklu máli skipt
ir um málstað okkar eftir þeim
skilningi, sem þjóðarrétturinn ]
virðist leggja í réttmæti þess,
þegar eitthvert ríki færir út
landhelgi sína. En hjá þjóðar-
réttinum virðist mikið lagt upp
úr hinum sögulega rétti.
. Englendingar hafa oft minnzt
á sögulegan og hefðbundinn
rétt, sem þeir hafi öðlazt til
fiskimiða við ísland, á dögum
Elísabetar I. Þeir telja að þá
hafi þeir verið búnir að tryggia
sér réttindi til fiskimiða á ís-
landsmiðum, og haldið- þeim
rétti síðan þá, og með því öðlast
hefðbundinn rétt. Ef íslenzka
þjóðin væri þjóð, sem ekki hefði
skráð sögu sína, gæti þetta ver-
ið hættulegt fyrir okkar mál-
stað, en nú. vill svo vel til að
skráðar heimildir eru  tilí* allt
fælist
Þetta er
¦ landi, ella var litið á þau sem
1 óvinaskip. Til viðbótar og upp-
fyllinga þessara ákvæða Úlf-
ljótslaga, koma svo ákvæði lög-
bókanna frá 12 og 13. öld, það
er Grágás, Járnsíða og Jónsbók,
sem ræðir um rétt héraða og
einstaklinga og hag almennings
fyrir utan beinar línur dregnar
utan við yztu annnes og eyjar
og sker. Það belti er hið um-
rædda sjónvíddarbelti Úlfljóts-
laga.
Það má teljast allmerkilegt,
að sjónvíddin frá hæstu  sjón-
grunnsins og djúpsjávarvíkin, trauður fyrir rétti sínum. Þeir
verið firðir," sem gengu irin í höfðu fram að þessu tímabiH
miklu stærra ísland, en nú er í manndóm til að verja hendur
dág.
m
Landgrunnið er því hluti
landsins, en aðeins hulinn sæ.
Alla þjóðveldisöldina og allt
til áramótanna 1408—1409 er
talið að fslendingar hafi búið í
algerum friði að hinum veiði-
sælu fiskimiðum sínum. íslend-
ingar höfðu á fyrstu árum þjóð-
veldisins og allt fram á 12 öld
verið að mestu einir um að
kanna hafsvæði norðurhjarans.
Allt frá Svalb. til hinna miklu
landa í Vesturálfu, þótt ei verði
það rakið hér. Þeir stunduðu
fiskveiðar af kappi. Þeir könn-
uðu veiðisvæðin og gáfu þeim
sínar, og refsa útsendurum
konungsvaldsins, ef ánauðin
keyrði úr hófi. Þar sem verzlun-
in var einokuð við Björgvin,
var allt verðlag mjög óhagstætt
íslendingum, en verst var þó
sleifarlag       Björgvinjarkaup-
manna, að standa við skuldbind-
ingar um siglingar til landsins.
Af þeim sökum varð oft vöru
þurrð og margskonar erfiðleik-
ar.
Þá skeður það, að Englend-
ingar fara að léita til landsins
fyrst til verzlunar, aðallega
skreiðarkaupa, sem íslendingar
gátu vel þegið vegna vöntunar
á kaupsiglingu og vegna þess að
Englendingar greiddu helmingi
nöfn, sem ýmist voru dregin af hærra verð fyrir skreigina> en
arf jöllum nær alllangt út fyrir , botnlagi eða nafngreind við þa  Björgvinjarkaupmenn       vildu
landgrunnið, þar sem það nær   landshluta, sem þau lau að, eða , gefa fyrfr hana
lengst út frá þurrlendinu. Svo   út af. Rúmsins vegna verður ei I     j sambandi    við
góður grundvöllur er fyrir því   nánar  greint frá því  hér.  En  höfðu
framtíðar    markmiði,    að   allt   það segir aðeins það,  á raun-
verzlunina
Englendingar      annað
markmið,  sem síðar  sannaðist
landgrunnið sé íslenzkt logum-  hæfan   máta,    að   Islendmgarj að yar aðaltilgangurinn     Það
ráðasvæði.einsoghinviturlegu   fundu sjálfir    og    rannsokuðu  yar ag gen(Ja fískiskip ^ fisk_
landgrunnslög frá 1948, stefna, veiðisvæði sín. En þegar Eng-|veiða yið landig   En það ^
að, en eins og alþjóð er kunn-   lendingar eru að segja að þeir^ fslendingar efcki  g^ fi   að
ugt þá var það undir forustu   hafi  fundið  og  kannað "^-{ þeir hemu heimild tiL ^^.
þáverandi sjávarútvegsmálaráð   svæðin við Island, segir það að-1 menn konungg stóðu einbeitlega;
herra,     Jóhanns     Þ.     Jósefs-' einsað Islendingar hafa ekfa  fi    ^.    verzlunarviðskiptum
sonar, að þau voru sett, og hafa  viljað hjálpa þeim til að finna, Englendinga við landsmenn og
; þau síðan verið sá grunnur, sem  þau, og þeir því orðið að þreifa   íslendingar vildu  meina þeim
síðari reglugerðir um útfærslu  sig áfram. Hins vegar eru því
fiskveiðimarkanna   hafa   verið  miður alltof mörg dæmi þess,
byggðar á.                               I að íslenzkir sjómenn voru um
Eg sagði að góður grundvöll-   borð í enskum skipum, til leið-  t-ð
ur hafi verið fyrir þeim lögum-   beiningar, á fengsæl mið. Þetta I     ^
Á ég þar við að þau samrýmast   var á fyrstu áratugum 20. ald-
,elztu lögum okkar göfugu for-   arinnar.
fiskveiðarnar, þeir höfðu notið
þeirra einir í 530 ár, og töldu að
i svo ætti að vera um alla fram-
1 feðra, frá stofnun hins íslenzka '     Eftir að íslendingar illu heilli
ríkis, um lögsögu landsins, því   játuðust  undir  ok  Noregskon-
til verndar fyrir utanaðkomandi  unga og  síðar    Danakonunga,;
hættum,  og einnig.  að   . land-  eftir stofnun Kalmarsambands-
' ekki langt mál, fremur venju, í' grunnið ér algjörlega aðgreind-   ins, var fljótt á margan veg far-
Þorkell Sigurðsson
frá-fyrstu tilveru hennar, sem'hinum k.arnyrtu.fornbókmennt'r hluti fra öllum öðrum lönd-(ið að þrengja hag þjóðarinn
þjóðarheildar, og frá 15. og 1£. | um okkar> en meiningin er aug. um> sem er nákvæm mynd af ar. Verzlunin var gerð að ein-
-idi--,, oni !il.skjölhérqgí.ná,   ij0S-Hér éru settar fram fyrstu   þurrlendinu sjálfu,   þannig   að j okunarverzlun  þannig,   að  að-
djúpálsvik ganga inn í grunn- (eins Björgvinjarkaupmenn áttu
ið út af öllum flóum landsins j að hafa alla verzlunina, að sjálf
og fjörðum, enda jarðfræðilega sögðu svo konungur ætti greiðan
sannað, að landgrunnið, haf i j aðgang að allri skattheimtu og
endur fyrir löngu verið hluti tollheimtu af henni. Hins vegar
niður öll ófriðarmerki, áður en þurrlendisins, og sjórinn aðeins var íslenzkur almenningur enn-
þau komu í sjónarfjarlægð fráflotið að hallandi hlíðum lands-   |þá  alldugmikill   og   barðist   ó-
reglur um hvað hinn helgi rétt-
ur landsins, því til öryggis,
nái langt frá landi. Höfuðskipin
voru stríðsskip þeirra tíma, þau
urðu því að vera búin að taka

NLAND
'¦;¦  :•
lægum löndum, sem skýra þau
átök, sem hér áttu sér stað áður
fyrr. Einn er. sá maður. er öðrum
núlifandi mönnum fremur hef-
ur tileinkað sér rannsóknir
þessa máls, á umgreindu tíma-
bili. Það er Björn Þorsteinsson
sagnfræðingur. Hann hefur góð-
fúslega látið mér í té allmikið
verk er hann hefur tekið saman
um þessi mál. Eg tel að þar séu
fyrir hendi það greinargóðar
upplýsingar, að þær taki af. all-
an vafa um óskoráðan rétt okk-
ar íslendinga til okkar fiski-
miða, og að allar fullyrðinear
um hið gagnstæða séu úti í blá-
inn. Eglæt því verk hans koma
að mestu leyti óbreytt. að öðru
leyti en því að ég felli úr á
stöku stað atriði, er ekki koma
því máli við, er és, ber fyrir
brjósti, en bæti við; smáliðum
til samræmis efni. Fyrst mun
ég fara lauslega yfir tímabilið
frá upphafi íslandsbyggðar
fram yfir 14. öldina, þar til
Englendingar byrja að sigla til
íslands.    .
II.
Lanrlhélgin á Þ.ióðveldis-
öld og fram til 1409.
. Sast hefur verið. að enfin á-
kvæði séu til frá Þióðveldistím- ¦
'anum   um   landhelgisvídd   hér
yið land. Ekki get ég fallist á að,
,það sé rétt,    því að. í upohafi
. Úlfljótslaga frá 929—930 stend-
ur: ..Ei skulu menn sisla höf-
uðskipum er þeir sigla til land=-J Hér sést, hvernig ísland er á grunnsævishryggn um milli Grænlands og Færeyja.   Landgrunns-
ins, en ef þeir gera, skulu þeir   brúnin á 200 m. mörkunum sýnir greinilega eftirlíkingu þurrlendisins, eins og skuggamynd þess
.af taka höfuð áður en þeir koma   útí í sjónum. Það er því óhrekjandi sönnun þess, að landgrunnið er framhald   landsins   sjálfs,
í landsýn, og sigla ei að landij                                                            aðeinshulið sæ.
frá þessu skapaðist hin
mesta ööld og ribbaldaháttur
hér við land. Englendingar fóru
sínu fram, þeir voru vel vopn-
aðir og neyttu þess óspart þeg
ar færi gafst. Vegna þessara á-
taka er í raun og veru stöðugt
ófriðarástand á milli Englands-
konunga annars vegar og Nor-
egs- og Danakonunga hins veg-
ar, út af íslandi í sambandi við
fiskveiðaréttinn og skreiðar-
verzlunina.
Englendingar virðast hafa
stefnt að því að svæla fsland
undir sig, sú stefna var borin
uppi af hinum harðsvíruðu at-
hafnamönnum í verzlunarstétt
og atvinnustétt elstu útgerðar-
bæjanna. Aftur á móti virðast
konungar Englands hafa verið
frekar hemill á þær, athafnir
þeirra. En þar komu til önnur
sjónarmið, það er samskipti við
aðrar meginlandsþjóðir Evrópu.
Það sem sennilega hefur bjarg-
að því að það tókst ekki, að
Danakonungar réðu yfir hinni
mikilvægu siglingaleið, inn í
Eystrasalt, það er dönsku sund-
unum, og gátu hvenær sem var
lokað henni, og hertekið þau
skip Englendinga, er þar voru
stödd. Enda gripu þeir oft til
þess ráðs, eins og síðar verður
greint. Hér verður nú rakin
saga þessara átaka og stuðst við
ritgerð Björns Þorsteinssonar
sagnfræðings, eins og áður er
sagt.
III.
Englendingar   byrja   verzlun
og fiskveiðar við fsland.
Talið er að vorið 1408 eða
1409 hafi enskir fiskimenn fyrst
litið ísland rísa úr hafi. Á næstu
árum löðuðu'hin auðugu fiski-
mið við strendur landsins „unto-
the costes cölde." Þessar sigl-
ingar voru brot á verzlunarrétt-
indum Björgvinjarkaupmanna,
sem höfðu einkarétt til verzl-
Framh. á bls. 9.-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12